Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән Нијә Исмајыллыда ади јол гәзасы бу гәдәр ҹидди иғтишаслара вә етиразлара сәбәб олуб? Бу суала бир чох аналитикләр вә експертләр ҹаваб ахтарыр. Онлар бир чох Јахын Шәрг вә Шимали Африка өлкәләриндә һаким режимләрин дәјишмәсилә нәтиҹәләнән “әрәб баһары”нын аналогу олан “Азәрбајҹан баһары”нын башланмасындан данышмағын мүмкүнлүјүнү мүәјјән етмәјә чалышырлар.
Белчиканын Һент Унверситетиндә чалышан авропалы аналитик Бруно Де Кордје Туран-ын Вашингтон мүхбири илә сөһбәтиндә буна ҹаваб тапмаға чалышыб.
“Халг үсјаны һарада - Тунисдә вә ја Губада баш вермәсиндән асылы олмајараг, психоложи дәјишдириҹи ачарды. Јәни, гәзәб физики, һүгуги вә диҝәр нәтиҹәләрдән даһа ҝүҹлү олур”, - аналитик гејд едиб.
- Һакимијјәт сон Исмајыллы һадисәләриндән, һәмчинин Губа иғтишашларындан һансы нәтиҹәни чыхармалыдыр?
- Исмајыллыда, бундан әввәл Губада үсјан едәнләрин гәзәбинин әсас һиссәси дәбдәбәли ҹипләрә, отелә, маликанәләрә јөнәлиб. Бүтүн бунлар мүәјјән системин символудур, нәинки мадди објектләр. Бу ҹүр наразылыг далғаларынын јарандығы шәраит игтисадијјатын мүһүм һиссәсинин елитанын, онларын јахынларынын вә гоһумларынын иштиракы илә дөвләтин әлиндә ҹәмләшмәси, һакимијјәтин өзбашыналығыдыр. Вә бүтүн бунлар адамларын јашамаға мәҹбур олдуғу ҝүндәлик реаллыгла зиддијјәт тәшкил едир.
Бакыја ҝәлән әҹнәбиләрин бир чоху јалныз чевик инкишафы, мәркәздә вә саһил бојунҹа дәбдәбәли бутикләрин, кафеләрин иншасыны ҝөрүрләр, наразылыгларын сәбәбләрини анламырлар.
Азәрбајҹан бөјүк потенсиала, јалныз нефт-газа јох, агро-сәнаје, нәглијјат вә истеһсалата малик өлкәдир. Лакин һазырда потенсиал инһисарлашдырылыб вә игтисадијјат олигархларын вә елитанын гајдалары илә ишләјир. Игтисади инкишаф вар, анҹаг һамымыз билирик ки, ҮДМ артымы һәлә һәр шеј демәк дејил.
Губа вә Исмајыллы иғтишашларыны “хулиганлыг” вә ја “кәнардан тәсир” кими изаһ етмәк чох асандыр. Белә данышанлар адамларын дүшдүјү вәзијјәти вә мүәјјән мәгамда онларын тәһгирләри вә өзбашыналығы гәбул етмәмәсини садәҹә гијмәтләндирмир.
Әрәб реҝионунда үсјанлар белә баш верди. Иран ингилабы да белә башлады.
- Јәни, “әрәб баһары” илә аналоҝија вар?
- Тунисдә, Мисирдә вә үсјанын баш вердији диҝәр әрәб өлкәләриндә вәзијјәт Азәрбајҹан илә охшардыр. Бунунла белә, шәхсән мән Азәрбајҹанда зәнҹирвари реаксија ҝөзләмирәм, бир сәбәбдән – Азәрбајҹан кечмиш ССРИ мәдәнијјәтинә вә психолоҝијасына мәхсусдур.
Ики ил әввәл һеч ким ҹидди шәкилдә ҝөзләмирди ки, Гәддафи вә ја Мүбарәк девриләҹәк. Губада олдуғу кими, Исмајыллыда да вәзијјәт бир нечә ҝүзәштдән (рајона јени башчынын тәјини вә бәзи мәмурларын ачыг шәкилдә ҹәзаландырылмасы) сонра сакитләшә биләр.
Әрәб үсјанлары һәгигәтән Азәрбајҹана психоложи тәсир ҝөстәриб. Бу јахынларда кечирилән сосиоложи сорғу заманы әсасән респондентләрдән сорушублар ки, Азәрбајҹанда “әрәб баһары”на еһтијаҹ вармы? 33,9% мүсбәт ҹаваб вериб. 14% дејиб ки, дәјишиклик лазымдыр, лакин Суријада олдуғу кими зоракылыгдан горхурлар. Бу о демәкдир ки, нәјисә дәјишмәк үчүн ҹәмијјәтдә потенсиал вар.
- Бүтүн бунлар сечки илинә неҹә тәсир ҝөстәрәҹәк?
- Сечкиләр бәзән дөнүш анына чеврилир. Ҝүрҹүстан вә Украјнада “рәнҝли ингилаблар” заманы да белә олмушду. Лакин бурада һеч бир автоматика јохдур. Белә ки, бир нечә әрәб үсјаны ачыг сахталашдырмадан сонра башламамышды. Фикримҹә, буилки президент сечкиләринин 2008-ҹи илин нәтиҹәләриндән фәргләнәҹәјини ҝөзләмәјә дәјмәз. Лакин милли вә глобал шәраит артыг башгадыр вә һакимијјәт структурлары буну јахшы баша дүшүрләр.
- Гәрб сон һадисәләрлә бағлы сусуб. Јахын ҝәләҹәкдә башга реаксијаны ҝөзләмәјә дәјәрми?
- Зәнниҹмә, орада диалог вә динҹ гәрарларын ваҹиблији барәдә ади дипломатик риторика олаҹаг. Ејни заманда Гәрб вә бејнәлхалг бирлик нә едә биләр? Онларын өз енержи мараглары вар вә бу реаллыгдыр. Бунунла белә, онлар өлкәдә вәзијјәтә нәзарәт имканларына малик дејил. Лакин һамы баша дүшүр ки, сүни сабитлик, “чөрәк вә тамаша” сијасәти ишләмир.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
