Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Бу ҝүнләрдә Бакыда сәфәрдә олан АБШ дөвләт катибинин мүавини Уилјам Бөрнс вәтәндаш ҹәмијјәти нүмајәндәләри илә ҝөрүшүб. Сүлһ вә Демократија Ынститутунун директору Лејла Јунус да ҝөрүшдә иштирак едәнләр сырасында олуб вә өлкәдә инсан һагларынын дуруму илә бағлы дөвләт катибинин мүавининә ҝениш мәлумат вериб. Ҝөрүш барәдә тәәссүратлар вә диҝәр мәсәләләрлә бағлы һүгуг мүдафиәчисинин фикирләри илә таныш олдуг.
Вәтәндашлар ҹинајәткар һакимијјәт гаршысында тамамилә мүдафиәсизди
- Дөвләт катибинин мүавини Уилјам Бөрнслә ҝөрүшдә һансы мәсәләләр мүзакирә олунду вә сизин тәгдим етдијиниз фактлара онун реаксијасы неҹә олду?
- Сөһбәтин мөвзусуну о тәклиф етди. Деди ки, Азәрбајҹандакы вәзијјәти јахшы билир, ајрыҹа ганун позунтулары фактларыны садаламаға еһтијаҹ јохдур. Мәнимлә саламлашанда деди ки, евинин сөкүлмәјиндән хәбәрим вар вә президентлә ҝөрүшдә бу барәдә данышмышам. О, буну һүгуг-мүдафиә тәшкилатларынын фәалијјәтинә мане олан ганунсузлуг кими гијмәтләндирди. Әсасән инсан һаглары вә демократик ислаһатлардан данышмышыг. Мән дедим ки, Азәрбајҹанда тәкҹә авторитар вә полис режими дејил, ҹинајәткар-мафиоз режим һөкм сүрүр. Һәр ҝүн вәтәндашларын конститусион һүгуглары, практики олараг бүтүн ганунлар позулур. Әдаләтли мәһкәмә, ишҝәнҹәләрдән мүдафиә, сәрбәст топлашмаг вә сөз азадлығы јохдур. Ҹинајәтләри һакимијјәтдә тәмсил олунанлар төрәдир. Азәрбајҹан вәтәндашлары ҹинајәткар һакимијјәт гаршысында тамамилә мүдафиәсизди. Әсасән сијаси мәһбуслардан данышдым. Әҝәр бу илин әввәлинә тәхминән 60 сијаси мәһбус вар идисә, тәкҹә 2011-ҹи илдә онлара даһа 20-си әлавә едилиб. Бунлар ҝәнҹ фәаллар, сәрбәст топлашмаг һүгугундан истифадә едиб митингдә иштирака ҝөрә һәбс олунан Иҹтимаи Палатанын фәаллары, сөз азадлығы һүгугундан истифадә едән Мөвсүм Сәмәдовун башчылығы алтында Ислам Партијасынын үзвләридир. Билдирдим ки, Мөвсүм Сәмәдов партијанын топлантысында өлкә башчысы Әлијеви кәскин тәнгид едиб, бундан ики ҝүн сонра һәбс олунуб. Һәмчинин онун диггәтини Азәрбајҹанда ҹәмијјәтин, вәтәндашларымызын бөлүнмәсинә сәбәб олан мәнфи тенденсијанын формалашдығына јөнәлтдим. Вәтәндаш ҹәмијјәтинин бүтүн фәаллары Азәрбајҹанда сијаси мәһбус проблеминин олдуғуну етираф едир. Бејнәлхалг тәшкилатлар онларын әксәријјәтини виҹдан мәһбусу кими гәбул едир. Анҹаг демократик мүхалифәтин фәалларынын иши үзрә әдаләтли мәһкәмә тәләби илә чыхыш едән һәм Вашингтон, һәм Брүссел, һәм Страсбург һәбс олунан исламчылар барәдә һеч нә демир. Ејни заманда һәбс олунан Ислам партијасынын фәалларыны Теһранда мүдафиә едирләр. Анҹаг Иҹтимаи Палатанын һәбс олунан фәаллары барәдә Теһранда һеч нә демирләр. Бу, дүзҝүн дејил. Диҝәр тәрәфдән, Ислам партијасынын фәалларынын дәстәји даһа чохдур. Чүнки Азәрбајҹан дилиндә олан “Сәһәр” телевизијасында террор, силаһ сахланылмасы, дөвләт чеврилиши маддәләри илә һәбс олунанлар барәдә әтрафлы сөһбәт ачылыр. Иҹтимаи Палата нүмајәндәләринин исә белә бир имканы јохдур. Чүнки һәтта “Азадлыг” радиосуну ФМ тезлијиндә динләмәк олмур. Дедим ки, вәтәндаш ҹәмијјәтинин фәаллары үчүн Азәрбајҹан ҹәмијјәтинин бирлији, бүтүн вәтәндашларын ганун гаршысында бәрабәрлији чох ваҹибди. Ганун һамы үчүн бирди. Әҝәр вәтәндаш гануну позмајыбса, она һөкм чыхаран һакимләр ҹинајәт төрәдиб. Она ҝөрә Ариф Һаҹылыја, Мөвсүм Сәмәдова, ҝәнҹ фәаллара, АХҸП вә Мүсават фәалларына һөкм чыхаран һакимләр һәбсдә отурмалыдыр. Биз исә бүтүн сијаси мәһбусларын сијаһысыны һазырлајырыг вә бирлијин олмасыны тәләб едирик. Азәрбајҹан ҹәмијјәтини инанҹлы вә гејри-инанҹлы әламәтләринә ҝөрә бөлмәк чох тәһлүкәлидир. Бизим һакимијјәт Һарвардда тәһсил алан Бәхтијар Һаҹыјевлә исламчылары ејни тәрздә һәбс едир. Анҹаг бир шеј ајдындыр ки, ҹинајәткар һакимијјәт ҹәмијјәтдә екстремизмин артмасына сәбәб олур. Бу да Азәрбајҹан үчүн тәһлүкәлидир.
Ҝөрүшдә иштирак едән Шаһин Һаҹыјев өлкәдә демократик ислаһатларын һәјата кечирилмәдијиндән данышды. Президентин илин әввәлиндә коррупсија илә мүбаризә апараҹаглары һагда сөјләдикләринин Азәрбајҹан рәһбәрлијинин әрәб ингилаблары гаршысында горхусу вә бу горхудан доған реаксијасы олдуғуну деди. Бизим институтун Президент Администрасијасына Кәрәм Һәсәнов, Һаҹыбала Абуталыбовун ири мигјаслы коррупсијалар, игтисади ҹинајәтләри барәдә тәгдим етдији мәлуматлар тамамилә диггәтдән кәнарда галды. Она ҝөрә дә коррупсија илә мүбаризә барәдә дејиләнләр садәҹә сөзләрдир. Мүбаризә ики-үч манат ала билән тибб баҹылары илә апарылыр. Анҹаг адыны чәкдијим мәмурларла мүбаризә апарылмыр. Рөвнәг Абдуллајевин физики шәхс Руфан Казымовун һесабына нә вахт нә гәдәр пул көчүрдүјүнү, бу пулларын Һаҹыбала Абуталыбовун тапшырығы илә көчүрүлдүјүнү јазыб Президент Администрасијасына, прокурорлуға ҝөндәрмишәм. Бунларын һеч бири арашдырылмыр.
Бөрнс бир нечә дәфә мәндән нә гәдәр пулун, неҹә көчүрүлдүјүнү сорушду. Абуталыбов Рөвнәг Абдуллајевә Казымовун банк һесабына алты милјон манат көчүрүлмәси барәдә ҝөстәриш вериб. Бөрнс сорушду ки, Казымов кимди? Дедим дәгиг билмирәм, дејәсән сүрүҹүдү. Бөрнс дә сорушур ки, Рөвнәг Абдуллајев алты милјон манаты онун һесабына көчүрүр? Дедим, һә. Сорушду ки, сиз дејин ҝөрүм Абуталыбовун Рөвнәг Абдуллајевә ҝөстәриш вермәјә сәлаһијјәти чатырмы? АРДНШ БШИҺ-нин табечилијиндәдир? Хејр. Онда нијә белә едирләр? Ири игтисади ҹинајәтләр барәдә әтрафлы данышдым. Әмлак Мәсәләләри үзрә Дөвләт Комитәси “Азинко” ширкәтини јарадыб, бу ширкәтә “Авровизија” үчүн бүтүн тикинтиләри һәјата кечирмәк тапшырылыб. Бу ширкәт евләри сөкүлән инсанлара ев верир. Бунун үчүн дә һеч бир рәсми сәнәд јохдур. Игтисади ҹинајәтләр барәдә бүтүн мәлуматлары, бу ҹинајәтләрдә әли оланларын адларыны чәкдик. Һесаблара пул көчүрүлдүјүнү, бунун тәхминән 900 милјон манат олдуғуну дедим. Мән дејәндә ки, Абуталыбов 1987-ҹи илин дөвләт планына истинад едир, Бөрнс үч дәфә сорушду - нә вахт? Дедим Совет вахты. Шаһин Һаҹыјев коррупсија илә бағлы әтрафлы данышды. Сөз азадлығынын олмадығыны деди. 2011-ҹи илдән Метју Брајза вәтәндаш ҹәмијјәти фәаллары илә ҝөрүшләр кечирир. Һакимијјәтлә вәтәндаш ҹәмијјәти нүмајәндәләри арасында диалога наил олмаг кими хош нијјәти вар. Әҝәр илин әввәлиндә бу диалогун мүмкүнлүјү илә бағлы никбинлик чох идисә, инди бу минимума ениб. Әсасән дә сон һәбсләрдән сонра буна үмид јохду. Орада фикир сәсләнди ки, бу һакимијјәтлә һансы мөвзуда данышмаг олар. Һансы мөвзуда данышанда һакимијјәт аз һирсләнәр вә ејни заманда бу данышыг нәтиҹә верәр. Брајзанын фикринҹә, бу, мүлкијјәт мәсәләси ола биләр.
“Һакимијјәт нүмајәндәләринә гаршы санксијалар мүсбәт нәтиҹә верә биләр”
- Бир мүддәт әввәл Обама Дөвләт Департаментинә өз өлкәләриндә инсан һагларыны позан мәмурларын сијаһысыны һазырламағы тапшырыб. Бу шәхсләрин АБШ-а ҝириши гадаған олуна биләр. Азәрбајҹандан бу сијаһыја кимләрин дүшә биләҹәји илә бағлы тәклифләриниз олду?
- Бөрнслә ҝөрүшдә бу барәдә Елдар Намазов әтрафлы данышды. О, Русија, Беларус нүмунәсинә истинад етди. Билдирди ки, әҝәр мәмурларын АБШ-а, Авропа Бирлији өлкәләринә ҝириши гадаған олунса, онларын банк һесаблары дондурулса, бу, чох бөјүк еффект верәрди. Илк нөвбәдә мүхалифәт фәалларына һөкм чыхаран һакимләр, онлара ҹинајәт иши ачан прокурорлар гејд олунду. Елдар Намазов һакимијјәтлә иш тәҹрүбәсинә истинад етди вә һакимијјәт нүмајәндәләринә гаршы санксијаларын мүсбәт нәтиҹә верәҹәјини деди.
“Һәр диктатор елә дүшүнүр ки, бу әгибәт ону ҝөзләмир”
- Әрәб өлкәләриндә баш верәнләр диҝәр авторитар режимләрә дәрс олмајыб. Бәс Гәззафинин агибәти башга диктаторлара дәрс олаҹагмы?
- Тарихчи кими дејә биләрәм ки, тарих һеч нәји өјрәтмир. Биз тарихи просесләрин шаһидијик. Һәр диктатор, өз вәтәндашларыны өлдүрән һәр ҹинајәткар дүшүнүр ки, бу әгибәт ону ҝөзләмир. Анҹаг бунун үчүн о даһа гәддар олмалыды, даһа чох өлдүрмәлидир, ган төкмәлидир. Бу, бүтүн вахтларда баш вериб. Чох надир һалда авторитар һөкмдарларын һакимијјәтдән өз хошу илә ҝетмәсини ҝөрмүшүк. Бунлар, адәтән, о гәдәр дә чох ҹинајәт төрәтмәјән диктаторларды. Диктатор халгына, инсанлыға гаршы нә гәдәр чох ҹинајәт төрәдибсә, о гәдәр чох һакимијјәтдә галмаға чалышыр вә ахыры да Гәззафи кими олур.
“Илһам Әлијев өзүнү вәтәндашларын она имкан вердији кими апарыр”
- Бәс Илһам Әлијев бундан һансы нәтиҹә чыхармалыдыр?
- Илһам Әлијевдән әввәл Азәрбајҹан вәтәндашлары барәдә данышмаг лазымдыр. Мән өлкәмиздәки ситуасијаны мүшаһидә едәндә даһа чох о нәтиҹәјә ҝәлирәм ки, “һәр халг өз рәһбәринә лајигдир” афоризми доғрудур. Чүнки Илһам Әлијев вә һакимијјәтдә оланлар өзләрини вәтәндашлар онлара имкан вердији кими апарыр. Јаныма ҝәлән вәтәндашлар дејир ки, Вашингтон ҝүнаһкарды, бунлара имкан верир. Анҹаг ҝөрүшләрдә дипломатлар дејир ки, бәли, сиздә вәзијјәт чох писдир. Анҹаг биз десант ҝөндәриб бурда һәрби әмәлијјатлара башлаја билмәрик. Бу сизин вәтәндашларды. Онлар өзләри өз һүгуглары, ушагларынын ҝәләҹәји уғрунда мүбаризә апармалыдыр.
- Азәрбајҹан Авропа Бир
