Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: АБШ дипломатларына аид ҝизли телеграмлары ачыглајан "WikiLeaks" сајтында јер алан Азәрбајҹанла бағлы чохсајлы сәнәдләрдән нөвбәтиләрини дәрҹ едирик.
Сәнәдләрдән даһа бири АБШ-ын өлкәмиздәки сәфири олмуш Енн Дерсинин 22 феврал 2008-ҹи илдә Вашингтона ҝөндәрдији мәктубдур. Дерси телеграмында мүдафиә назири Сәфәр Әбијевин Ирана планлашдырылан сәфәри, кечирәҹәји ҝөрүшләр вә апараҹағы данышыглардан бәһс едир. 2008-ҹи ил февралын 18-и вә 19-да Ыранда олан Әбијев сәфәр өнҹәси АБШ сәфири Енн Дерси илә ҝөрүшүб.
Сәфәр Әбијев Ирана сәфәриндән өнҹә Енн Дерси илә нәләрдән данышыб?
Енн Дерси мәхфи телеграмында јазыр: “Мүдафиә назири Сәфәр Әбијев 2004-ҹү илдән сонра илк дәфә бу ил 18-19 феврал тарихиндә Ирана сәфәр едиб. Назир сәфәрдән өнҹә февралын 12-дә сәфирлә ҝөрүшүб. Әбијев Иранда кечирәҹәји ҝөрүшләр, апараҹағы данышыглар барәдә мәлумат вериб. Сәфир мүзакирә олунаҹаг мөвзуларла бағлы әтрафлы мәлумат алмаг истәјәјиб.
Америкалы сәфир өз мәктубунда вурғулајыр ки, Азәрбајҹан-Иран мүнасибәтләриндән даһа ҝениш данышан Әбијев Иранын Азәрбајҹанын мүстәгиллијинә гаршы олдуғуну иддиа етмишдир.
“Назир 2002-ҹи илдә Хәзәр дәнизиндә бп вә Иран арасында јаранмыш инсидентә истинад едәрәк мүбаһисәли әразидә бп ширкәтинин нефт вә газ истихраҹ етдикдә Ирана тәрәфиндән кичик ҝәмиләрин сајынын артмасындан ҹидди нараһатлыг кечирдијини дә сөјләјиб. О, Хәзәр дәнизиндә Иранын фәалијјәтинин хариҹи ширкәтләрә гаршы тәзјиг ҝөстәрмәкдән ибарәт олдуғуна инандығыны билдириб. Назир һәмчинин Ирандан Азәрбајҹана гаршы тәхрибатын һәр ан ҝөзләндијини сөзләринә әлавә едиб”.
Сәмәд Сејидовун Русија носталҝијасы
Енн Дерси 2007-ҹи ил мартын 15-дә јаздығы мәхфи телеграмда исә Милли Мәҹлисин үзвү вә бејнәлхалг әлагәләр комитәсинин рәһбәри Сәмәд Сејидовла кечирдији ҝөрүшүн тәфәррүатларыны гејд едиб. Дипломат ҝөрүш заманы Сәмәд Сејидовун Азәрбајҹан-Русија әлагәләриндән сөһбәт ачараг кечмиш советләр тарихијлә бағлы носталжи хатирәләрдән данышдығыны јазыб. Дерси гејд едир ки, Сејидов узун илләр Азәрбајҹанын Русија илә бир дөвләт тәркибиндә јашамасына бахмајараг, сијасәтин фәргли олдуғуну сөјләјиб. Сејидов Русијанын Газахыстан вә Түркмәнистанда ҝүҹлү тәсиринин олдуғуну дејиб вә Азәрбајҹанын бу өлкәләрлә мүнасибәтләринә ҹидди проблемләр јаратмасындан шикајәтләниб. Депутат сәфирә сөјләјиб ки, Азәрбајҹан вә Ҝүрҹүстанын Авроатлантик мәкана интеграсија етмәли олдуғуну анлајыр. Сәмәд Сејидов дејиб ки, Русија “парчала вә һөкм сүр” сијасәтини давам етдирмәклә реҝионда өз варлығыны исбатламаға чалышыр.
Депутат Иран мәсәләсиндә АБШ-а дәстәк вәд едиб
Иранла мүнасибәтләрә ҝәлинҹә, Сејидов билдириб ки, Азәрбајҹанын дәстәјә еһтијаҹы вар. Онун сөзләринә ҝөрә, Иран башгда дөвләтләрдән даһа гәлиздир вә мәһз бунун үчүн дә Бакы Теһранла нормал мүнасибәтләр гурмалыдыр. Сејидов Иран мәсәләсиндә Азәрбајҹанын АБШ вә онун мүттәфигләринә јардым етмәјә һазыр олдуғуну да сәфирин диггәтинә чатдырыб. Сејидов Иранын бејнәлхалг һүгуга мәһәл гојмадығыны вә Теһранын бу анлајышы танымадығыны сөјләјиб.
Сәмәд Сејидов “көһнә гвардија” илә үз-үзә
Сәфир мәктубунда гејд едир ки, Сәмәд Сејидов Азәрбајҹан парламентинин ән фәал үзвләриндән биридир. Онун өлкә башчысы Илһам Әлијевә јахын олдуғу сөјләнилир. Һәтта бәзи хәбәрләрдә Сејидовун Президент Администрасијасынын рәһбәри Рамиз Меһдијевлә мүнагишә вәзијјәтиндә олдуғуну вә заман-заман араларында мараглар тоггушмасы јашандығыны дејиб. Тәһсил системиндә көклү ислаһатларын апарылмасыјла бағлы узун мүддәт давам едән мүзакирәләр заманы исә Сејидов һаким партијанын јүксәк вәзифәлиләри, о ҹүмләдән “көһнә гвардија”нын үзвү, өлкә башчысы Илһам Әлијевин әмиси Ҹәлал Әлијевә гаршы мөвгедә дајаныб. Сәфирлик һесаб едир ки, Сәмәд Сејидов һаким партијанын апарыҹы фигурларындан биридир вә даһа чох ислаһатчы имиҹи илә таныныр.
Әлијев Ираны реҝионда сабитлијә тәһлүкә адландырыб
WikiLeaks -ин ачыгладығы башга бир мәхфи мәктуб исә АБШ сәфирлијинин мүвәггәти ишләр вәкили олмуш Доналд Луја мәхсудур. Дипломат 2008-ҹи ил 15 јанвар тарихли ҝизли телеграмында Азәрбајҹан рәһбәри Илһам Әлијевин АБШ Конгресинин нүмајәндә һејәтинин үзвләри илә ҝөрүшү заманы апарылан данышыглардан бәһс едир. Дипломат гејд едир ки, Конгрес тәмсилчиләриндән бири Шүстерлә Илһам Әлијевин ҝөрүшү заманы АБШ-Азәрбајҹан стратежи тәфәрдашлығынын мөһкәмләндирилмәси, енержи, Иран, Азәрбајҹанын реҝионда мөвгеләринин ҝүҹләндирилмәси вә кечмиш игтисади инкишаф назири Фәрһад Әлјевин һәбси мәсәләси ҝениш мүзакирә олунуб: “Әлијев Шустерлә ҝөрүшдә Азәрбајҹанын мөвгеләринин ҝүҹләнмәсинин Гәрбин марагларына ујғун олдуғуну сөјләјиб. Реҝионал проблемләрин мүзакирәси заманы Илһам Әлијев Дағлыг Гарабаш мүнагишәсинә вә Иранын нүвә програмына тохунуб. О, бу вә диҝәр проблемләрин реҝионда сабитлијә ҹидди манеәләр јаратдығыны диггәтә чатдырыб”.
Фәрһад Әлијев гәрбмејлли, јохса иранмејлли олуб?
Доналд Лу даһа сонра јазыр ки, Әлијев-Шустер ҝөрүшүндә кечмиш игтисади инкишаф назири Фәрһад Әлијевин һәбси вә онун һүгугларыны Азәрбајҹан һөкумәтинин мәһдудлашдырмасы да мүзакирә олунуб: “Конгрес нүмајәндәси Фәрһад Әлијевин һәбсдә сахланмасына тохунараг онунла һуманист давранылмасы вә һүгугларынын бәрпасы илә бағлы АБШ Конгресинин бәјаннамәси олдуғуну сөјләјиб. Шустер билдириб ки, Азәрбајҹан һөкумәти бәјаннамәјә ујғун олараг Фәрһад Әлијевин һуманитар һүгугларынын горунмасыјла бағлы мүсбәт аддымлар ата биләрди. Илһам Әлијев исә америкалы гонағын диггәтинә чатдырыб ки, Фәрһад Әлијев һәбсдә сахландығы мүддәт әрзиндә һәр һансы гејри-инсани рәфтарла гаршылашмајыб. Онунла ганунлар чәрчивәсиндә вә һүгугларынын горунмасы әсасында давраныблар. Азәрбајҹан рәһбәри Фәрһад Әлијевә диҝәр дустагларла давранылдығы кими мүнасибәт ҝөстәрилдијини вә она башгаларындан фәрг гојулмадығыны сөјләјиб. Илһам Әлијев екс назирин өлкәнин ән коррупсионер вә ән варлы шәхсләриндән бири олдуғуну да Шустерә билдириб. Әлијев әлавә едиб ки, кечмиш назирин Авропа вә АБШ-ын јүксәк даирәләријлә әлагәләри олуб. Илһам Әлијев Фәрһад Әијевин гәрбмејли ислаһатчы имиҹинә тохунараг билдириб ки, екс назирин Иранын јүксәк вәзифәли рәсмиләри илә дә сых әлагәләри олуб. Фәрһад Әлијев Гәрбдән чох Ирана јахын олуб”.
6 милјонлуг јола 17 милјон
Ачыгланан диҝәр мәхфи мәктубда исә Алманијанын “Bechtel” ширкәтинин витсе-президенти Чарлз Редманын Азәрбајҹана ишҝүзар сәфәри, онун Илһам Әлијевлә вә нәглијјат назири Зија Мәммәдовла апардығы данышыглардан бәһс едилир. АБШ-ын өлкәмиздә сәфири олмуш Енн Дерси 2007-ҹи ил 6 апрел тарихли телеграмында јазыр ки, мартын 29-да онунла ҝөрүшән Чарлз Редман Илһам Әлијев вә нәглијјат назири Зија Мәммәдовла апарылан данышыглар барәдә мәлумат вериб. Редман билдириб ки, Илһам Әлијев “Bechtel” ширкәтинин Азәрбајҹанда фәалијјәтини ҝенишләндирмәсинин тәрәфдары олдуғуну сөјләјиб. Азәрбајҹан рәһбәри ширкәтин бу өлкәдә лајиһәләрә ҹәлб олунмасы мәсәләсини дәстәкләдијини витсе-президентин диггәтинә чатдырыб.
Нәглијјат назири Зија Мәммәдовла ҝөрүшүндән данышан “Bechtel”ин витсе-президенти билдириб ки, назир ширкәтин нәглијјат инфраструктуруна ҹәлб едилмәси истигамәтиндә арашдырмалар апарылмалы олдуғуну сөјләјиб. Редман исә бир мүддәт сонра ширкәт тәмсилчиләринин јенидән Азәрбајҹана сәфәр едәрәк тәклифләрини ирәли сүрәҹәјини назирә билдириб. Ҝөрүшдә иштирак едән “Азәрјолсервис”ин президенти Ҹавид Гурбанов Редмандан јол инфрастурктуруна хәрҹәләнән малијјәнин тәхмини һәҹмини сорушуб. Ширкәт рәһбәри исә һәр километрә тәхминән 5-6 милјон доллар хәрҹәләнә биләҹәјини сөјләјиб. Мәммәдов вә Гурбанов бу рәгәмин баһа олдуғуна ишарә едибләр (Гејд: Сөһбәт Бакы-Аеропорт јолундан ҝедир. Азәрбајҹан һөкумәти сонрадан бу јолунун һәр клометринә 17 милјон манат хәрҹәләндијини ачыглады).
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
