Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Азәрбајҹан Ермәнистан Ишғалчыларына гаршы галдырылан иддиа әризәләрини Авропа Мәһкәмәсинә ҝөндәриб. Мүсәлман Азәрбајҹанын Ишғал Олунмуш Әразиләриндәки Тарих вә Мәдәнијјәт Абидәләрини Мүдафиә Тәшкилаты Иҹтимаи Бирлијиндән АзәрТАҹ-а билдирибләр ки, ишғал олунмуш әразиләрдә ермәниләр тәрәфиндән дағыдылмыш вә ја ермәниләшдирилмиш Азәрбајҹана мәхсус 4 Мәсҹид, 5 музеј вә 3 Албан дөврү монастырынын вандализмә мәруз галмасы барәдә Ермәнистана гаршы мәһкәмә иддиасы артыг Авропа Мәһкәмәсинә ҝөндәрилмишдир. Иддианын Азәрбајҹан Республикасынын Президенти Јанында Гејри-Һөкумәт Тәшкилатларына Дөвләт Дәстәји Шурасынын малијјә дәстәји илә “Ермәни тәҹавүзүндән зәрәр чәкән Азәрбајҹан вәтәндашларынын мүлкијјәт һүгугларынын бәрпасы илә бағлы Авропа Инсан Һүгуглары Мәһкәмәсиндә Ермәнистана гаршы мәһкәмә иддиасынын галдырылмасы” адлы лајиһә чәрчивәсиндә һәјата кечирилдији билдирилир.
Тәшкилатын сәдри Фаиг Исмајылов билдириб ки, иддиа Кәлбәҹәр рајон Тарих-дијаршүнаслыг музеји, Кәлбәҹәр Ҝәнҹәсәр монастыры, Шуша шәһәриндәки Ашағы Ҝөвһәраға вә Јухары Ҝөвһәраға мәсҹидләри вә башга абидәләрлә бағлы галдырылыб.
Ишғал олунмуш әразиләрдә Азәрбајҹанын дашынмаз тарих вә мәдәнијјәт абидәләринин ермәниләр тәрәфиндән учурулуб дағыдылмасы вә ја ермәниләшдирилмәси просеси сон илләр даһа да интенсивләшдијиндән, өлкә дахилиндә истәр вәтәндаш ҹәмијјәтинин үзвләрини, истәрсә дә мүвафиг дөвләт-һөкумәт гурумларыны ҹидди тәдбирләр ҝөрмәјә мәҹбур едиб. 2010-ҹу илдә Азәрбајҹан тәрәфи ишғал олунмуш әразиләрдә тәбии сәрвәтләрин вә мәдәни ирсин талан едилмәси, гејри-гануни мәскунлашма вә мүлкијјәт һүгугларынын позулмасы илә бағлы вәзијјәтин арашдырылмасы вә мүвафиг гијмәтләндирилмәси мәгсәди илә һәмин әразиләрә АТӘТ-ин Минск групунун һәмсәдрләринин рәһбәрлији алтында бејнәлхалг дәјәрләндирмә миссијасынын сәфәринин тәшкилинә наил олмушду. Миссијанын һесабаты 2011-ҹи ил јанварын 23-дә тәрәфләрә тәгдим едилмишди.
Өтән ил өлкәмиз диҝәр мөтәбәр бејнәлхалг тәшкилат олан Ислам Конфрансы Тәшкилаты (ИКТ) илә дә әнәнәви јүксәк әмәкдашлыг мүнасибәтләринин инкишафына хүсуси өнәм вериб. ИКТ чәрчивәсиндә “Ермәнистан Республикасынын Азәрбајҹан Республикасына гаршы тәҹавүзү”, “Азәрбајҹана игтисади јардымын ҝөстәрилмәси”, “Ермәнистан Республикасынын тәҹавүзү нәтиҹәсиндә Азәрбајҹан Республикасынын ишғал олунмуш әразиләриндә Ислам тарихи вә мәдәнијјәти абидәләринин мәһв едилмәси вә дағыдылмасы” һаггында гәтнамәләр јекдилликлә гәбул едилиб.
Ермәниләр тәрәфиндән дағыдылмыш вә ја ермәниләшдирилмиш абидәләр сијаһысына Кәлбәҹәр рајон Тарих-дијаршүнаслыг музеји дә дахилдир. 1980-ҹи илдән фәалијјәт ҝөстәрән музејдә експонатларын сајы 30 мин әдәддән чох олуб. Музејин Болгарыстан, Һиндистан, Чин, АБШ, Алманија, Италија, Канада, Австралија, Иран, Финландија вә бир чох башга өлкәләрин 150-дән чох алими илә әлагәси вар иди. Музејин әтраф диварларында 2037 рәнҝ чалары олан мүхтәлиф дашлардан истифадә едилиб. Музејин һәјәтиндә мүхтәлиф әсрләрә аид даш үзәриндә сүжетли ојмалар, кәнд тәсәррүфаты аләтләри, мүхтәлиф һејван фигурлары, ат вә гоч һејкәлләри, неһрә, газан, тулуг вә бир чох диҝәр мәишәт әшјалары ачыг һавада нүмајиш етдирилирди.
Кәлбәҹәр Ҝәнҹәсәр монастыры исә 1216-1238-ҹи илләрдә тикилмишдир. Елми әдәбијјатда Хәзинәдағ мәбәди кими јазылса да, абидә Ҝәнҹәсәр ады илә таныныр. Абидә Кәлбәҹәр рајонунун Вәнҝли кәндиндә, Хачынчајын сол саһилиндә јерләшән ХЫЫЫ әср христиан албан монастырыдыр вә ХЫХ әсрә гәдәр Гафгаз Албанијасынын дини вә мәдәни мәркәзи олуб. Мәбәдин диварында даш үзәриндәки епиграфик јазыдан мәлум олур ки, бу абидә “бөјүк Албан өлкәсинин һөкмдары, ҝениш Албан вилајәтинин чары, Бөјүк Һәсәнин нәвәси, Вахтангын оғлу, Һәсән Ҹәлал Дөвлә вә анасы Хоришә Хатун тәрәфиндән 1216-1238-ҹи илләрдә инша едилиб”.
1261-ҹи илдә монгол-татар ишғалчылары тәрәфиндән Гәзвин шәһәриндә гәтлә јетирилмиш Һәсән Ҹәлал Дөвләни оғлу кнјаз Атабәј ҝәтириб Ҝәнҹәсәр мәбәдиндә дәфн етмишдир. Ејни заманда, Һәсән Ҹәлалын нәслиндән олан бир чох албан дин хадими дә бу мәбәд комплексинин әразисиндә дәфн олунублар.
1511-ҹи илдән Ҝәнҹәср монастыры Албан католикосларынын игамәтҝаһы олмушдур. 1837-ҹи илдә ермәниләрин тәһрики илә Русија империјасынын Мүгәддәс Синогогу Албан Патирарх тахтыны ләғв едиб. Бунунла да Ҝәнҹәсәр монастырынын тарихи миссијасына сон гојулуб.
Мәбәд комплексинин мемарлыг планлашдырма вә композисија һәлли, һејкәлтәрашлыг нүмунәләри вә диофизит характерли елементләр онун чохәсрлик әнәнәләри олан Гафгаз Албанијасы мемарлығына аид олдуғуну тәсдиг едир.
Абидә Азәрбајҹан Республикасы Назирләр Кабинетинин 2001-ҹи ил 2 август тарихли 132 нөмрәли гәрары илә “Дүнја әһәмијјәтли дашынмаз тарих вә мәдәнијјәт абидәләринин сијаһысы”на дахил едилиб.
Абидә 1993-ҹи ил апрелин 3-дән Ермәнистан силаһлы гүввәләринин ишғалы алтындадыр. Ермәниләр гејри-гануни олараг Ҝәнҹәсәр монастырынын мемарлыг гурулушунда вә интерјериндә дә дәјишикликләр етмишдир. Дивар јазыларыны корлајыб, абидәнин диварлары үзәриндә олан бир нечә даш јазылары, еләҹә дә Албанија дөврүнә аид хејли сајда орнамент вә символлары тамамилә силиб, онлардан бир чохунун исә формаларыны дәјишдирәрәк танынмаз һала салыблар.
2000-ҹи илдән тәмир ады алтында абидәнин мемарлыг гурулушуна ҹидди зәрәр вурулуб, интерјеринә вә фасадларына мүхтәлиф һејван фигурлары јерләшдирилиб. Монастырын һәјәтиндә, она аид олан гәбиристанлыгда 2000-2009-ҹу илләрдә 15-дән чох гәбир вә хач дашлары гурашдырылыб.
Абидәнин дахили диварлары үзәриндәки јазылар вә бәдии нүмунәләр силиниб, гырмызы вә гара рәнҝләрлә бүтүн диварлар боју ермәни дилиндә јазыларла бәзәдилиб.
Комплексин дахилиндәки кнјаз Һәсән Ҹәлал Дөвләнин гәбри үзәриндәки синә дашыны сындырараг, үзәриндә һәкк олунмуш бәдии орнаментләрин бир чохуну мәһв едибләр. Һазырда комплексин дахилиндә вә әтрафында тәмир тикинти ишләри давам етдирилир.
Ҝәнҹәсәр монастыры 1994-ҹу илдән етибарән Ермәнистан Республикасынын абидәләри сијаһысына дахил едилиб вә ермәни килсәси кими тәблиғ олунур.
Ермәниләр тәрәфиндән дағыдылмыш вә ја ермәниләшдирилмиш абидәл
