Әһли Бејт - АБНА – Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, Сентјабрын 1-дә президент Илһам Әлијевин Бакы Дәрин Өзүлләр Заводунда “Шаһдәниз-2” лајиһәсинин һасилат вә дикборулар платформасынын дајаг блокунун дәнизә јола салынмасы мәрасиминдәки чыхышы мүзакирә предметинә чеврилиб. Хүсусилә президентин ад чәкмәдән о вахткы јүксәк вәзифәли шәхсләрдән биринин бу лајиһәнин имзаланмасынын әлејһинә чыхдығыны дејиб. Дөвләт башчысы билдириб ки, һәмин шәхс буну өлкәнин инкишаф етмәмәсини вә өзүнүн даһа јүксәк вәзифәјә галхмасыны истәдији үчүн едиб. Бир сыра медиа органлары вә порталлар һәмин шәхсин Милли Мәҹлисин 1993-1996-ҹы илләрдә спикери олан Рәсул Гулијев олдуғуну јазырлар. Вә сабиг президент Һејдәр Әлијевин чыхышларынын бириндә Рәсул Гулијевин мүгавиләнин имзаланмасынын әлејһинә чыхдығыны хатырладырлар.
Мејдан ТВ президент Илһам Әлијевин дедикләри илә әлагәдар сабиг спикер Рәсул Гулијевә бир сыра суаллар үнванлајыб.
– Рәсул мүәллим, президент Илһам Әлијев сизин “Шаһдәниз-2” лајиһәсинин әлејһинә олдуғунузу билдириб. Онун дедикләри доғрудурму? Доғрудурса, нијә әлејһинә олмусунуз?
– Илһам Әлијев президент оландан индијә гәдәр һеч бир һадисәни олдуғу кими данышмајыб, јәни дүз демәјиб. Мән чох тәәҹҹүб едирәм ки, бу дәрәҹәдә јалан данышмаг олар. Әввәлләр олдуғу кими инди дә дејирәм, “Әсрин мүгавиләси” вә “Шаһдәниз-2” лајиһәси илә бағлы сабиг президент Һејдәр Әлијевлә разылашмадығым мәгамлар вә мүддәалар олуб. Бизим һәмин лајиһәләрә мүнасибәтдә фикир ајрылыгларымыз көклү олуб. Һәлә “Әсрин мүгавиләси” имзаланмаздан өнҹә Һејдәр Әлијевә дедим ки, бу шәкилдә сәнәдләри имзаламаг олмаз, чүнки АРДНШ-нин пајы 10-15 фаиздир. Һеч олмаса бу пај 49 фаиз олмалыдыр.51 фаизә малик хариҹи инвесторлар јенәдә контрол фаизә малик олур,анҹаг бизим компанија удур,тәббии Азәрбајҹан. Бу барәдә сөһбәтимиздә чохлу мисаллар да хатырлатдым. Мәсәлән, Икинҹи Дүнја Мүһарибәсиндән сонра Әрәбистанда нефтин истеһсалыны артырмаг үчүн АБШ, Бөјүк Британија ширкәтләри инвестисијалар јатырсалар да, әрәбләрин нефт ширкәтләринин пајы 50 фаиз ҹиварында олуб.
– Јәни президент Елчибәјин тәләбләри шәклиндә дә…?
– Онлар һәлә пајларын неҹә бөлүшдүрүлмәси мәрһәләсинә ҝәлиб чатмамышдылар. О ҹүмләдән, Ајаз Мүтәллибовун дөврүндә дә пајларын бөлүшдүрүлмәси барәдә мүзакирәләр ҝетмәмишди. Һәмин вахт хариҹи ширкәтләрин инвестисија гојмасы вә нефт истеһсалынын артырылмасы мәсәләсинин мүзакирәси ҝедирди. Елчибәјин дөврүндә АРДНШ-нин пајы 50 фаизә јахын иди. Анҹаг Азәрбајҹана хариҹи капиталын ҹәлб едилмәсинин илк пионери мәнәм, чүнки хариҹи инвестијасыз бир шеј етмәјин мүмкүн олдуғуна инанмырдым. Она ҝөрә Илһам Әлијев мәним мүгавиләләрин әлејһинә олдуғуму дејәндә дәһшәтә ҝәлдим, бу сәвијјәдә јалан данышмаг олмаз ахы. Јалан данышмаг олар (мән өзүм һеч вахт јалан данышмарам), амма бу јаланын да бир һәдди олмалыдыр. Мәсәлә ондадыр ки, Илһам Әлијев хариҹи инвестисијаларын нә олдуғуну анламадығы вахт мән хариҹи инвестисијаларын Азәрбајҹана јөнәлмәсини исрар едирдим. Мәнә елә ҝәлир о индинин өзүндәдә хариҹи инвестијанын маһијјәтини ондан ҝөтүрүләҹәк өзүнүн газанҹында ҝөрүр. Демәли, о заман мән Һејдәр Әлијевлә бу барәдә разылашмајанда, јәни АРДНШ-нин пајы аз гојуланда, о деди ки, хариҹи фирмалар өз өлкәләри илә бу гәдәр чох фаизләрин һесабына Дағлыг Гарабағын бизә гајтарылаҹағыны вәд едибләр. Мән һәмин вахт нефтин о заманкы гијмәтилә һесаблајыб Һејдәр Әлијевә билдирдим ки, Дағлыг Гарабағы гајтармаг үчүн 10 илә 15 милјард доллар верәҹәјик. Јәни бу гәдәр вәсаит итирәҹәјик. Дүшүндүм ки, тәки Гарабағ азад олунсун, бундан да кечмәк олар. Гәрәз, мүгавилә бағланды, бир мүддәт сонра Һејдәр Әлијев деди ки, бәс, филан фаиздә (јәни нефт ширкәтинин галмыш 10 фаизи) Русијаја вермәлијик. Суал вердим ки, неҹә јәни, АРДНШ-нин пајы 0 олмалыдыр? Изаһ етди ки, Дағлыг Гарабағ проблеминин һәллинә Русија мане олдуғундан онларын да пајы верилмәлидир. Беләликлә, нефтин гијмәти галхдығындан Азәрбајҹан халгы Һејдәр Әлијевин хариҹи ширкәтләрә вә Русијаја вердији пајлара ҝөрә 10 ил мүддәтиндә 70 милјард доллар итирди. Ондан сонра 1994-ҹү илдә атәшкәс мүгавиләсини имзалады, бунунла әбәди сүлһ бағланды вә бу, Азәрбајҹанын ишғал олунмуш әразиләрини ҝүҹ јолујла азад етмәсинин үстүндән хәтт чәкди. Бир сөзлә Һејдәр Әлијев мәни, өзүмү гојурам гыраға Азәрбајҹан халгыны ‘’әсрин јаланы’’ илә алдатды. 70 милјард долларла бирҝә ермәниләрин ишғал етдији Гарабағ торпагларыда итирилди. 1996-ҹы илин әввәлләриндә исә “Шаһдәниз-2” лајиһәсинин контрактынын ҝәлирин бөлүнмәси һиссәсиндә хариҹә сатылаҹаг газла Азәрбајҹанын дахилиндә ишләдилән газын гијмәти арасында фәргин олмајаҹағы мүәјјәнләшдирилирди. Бу, о демәкдир ки, Азәрбајҹан халгына да газ бејнәлхалг гијмәтләрлә сатылмалыдыр. Онда мән Һејдәр Әлијевә дедим ки, “Шаһдәниз-2”дән чыхан газ Азәрбајҹанда истеһсал олунурса, дахилдә истифадә едилән газын гијмәти маја дәјәри гијмәтиндә һесабланмалыдыр бејнәлхалг базар гијмәти сәвијјәиндә јох. Халга һансы гијмәтә сатылмасыны Азәрбајҹан һөкүмәти мүәјјәнләшдирмәлидир. Јенидән ортаја бејнәлхалг тәҹрүбәни гојдум јәни хариҹи инвестисија нәтиҹәсиндә истеһсал едилән газын сатышындан әлдә едилән мәнфәәтин формалашмасы мүддәаларыны.
– Бәс Һејдәр Әлијевин реаксијасы неҹә олду?
– Мәсәлә ондајды ки, нефтин хариҹи базара чыхарылмасы бахымындан мәним тәклиф етдијим варианларла биринҹи вә икинҹи мүгавиләләр Азәрбајҹан халгынын марагларыјла үст-үстә дүшүрдү, амма Һејдәр Әлијев халгын мараглары һагда һеч фикирләшмирди дә. О, биринҹи нөвбәдә, коррупсија һесабына нә гәдәр пул јығмаг вә икинҹи, һакимијјәтини сахламаг үчүн, мәсәлән, Русијаја нә гәдәр рүшвәт вермәк барәдә дүшүнүрдү. Там әминликлә дејирәм, Һејдәр Әлијев бу ики амил әсасында һакимијјәтини горујурду.
– Ҝәләк, “Шаһдәниз-2” лајиһәсинә, мүбаһисәниз нәдән башлады?
– Мән лајиһәнин бу шәкилдә имзаланмасынын гәти әлејһинә идим. Буна ҝөрә арамызда ҝәрҝинлик јаранды вә о, ”мүтәхәссисләрин” иштиракы илә мүзакирәләрин кечирилмәсини тәклиф етди, разылашдым. Беләликлә, әввәлҹәдән өјрәдилмиш мүтәхәссисләр топланды…
– Илһам Әлијев дә һәмин иҹласа гатылмышдымы?
– Ола биләр ки, о да иҹласда иштирак едирди, анҹаг сәсини ешитмәдим. Бәлкә мән отурдуғум сырадајды о сәбәбдән ҝөрмәдим. Үмумијјәтлә нә парламент иҹлаларында, нә дә һөкүмәтин иҹласларында мән бу фәрдин сәсини ешитмәмишдим.
– Бәс АРДНШ-нин витсе-президенти Хошбәхт Јусифзадә иҹласда иштирак едирдими?
– О да иштирак едирди. Иҹлас башланды вә мән “Шаһдәниз-2” лајиһәсинин тәгдим едилән мәзмунунда зијаныны, ардынҹа дүнја тәҹрүбәси барәдә данышдым. Әлавә етдим ки, биз о заманкы гијмәтләрлә илдә 1 милјард доллара јахын Азәрбајҹан халгынын ҹибиндән чыхараҹағыг. Она ҝөрә мүгавиләни бу шәкилдә имзаламаг олмаз. Мәндән сонра кимләрин һансы ардыҹыллыгла чыхыш етдијини хатытламырам анҹаг Хошбәхат Јусифзадә дә чыхыш етди. О илк нөвбәдә мәним тәрифимдән башлады вә нефтчиләрин неҹә мәни севдикләриндән данышды, сонра газын Азәрбајҹан үчүн чох лазымлы олдуғундан рус, Азәрбајҹан дилини гарышдыра-гарышдыра бир нечә анекдотик сәбәбләр ҝөстәрди. Мәсәлән, деди ки, Рәсул мүәллим, билирсиниз, доғум евләриндә арвадлар доға билмирләр, газ лазымдыр. Јәни онун белә анекдотик чыхыш етмәсинә мәҹбур едилдији ҝөз габағында иди. Ҝуја, мән Азәрбајҹана газ лазым дејилдир – мүзакирәсини ачмышдым. Президентин бу ҝүнләрдәки чыхышындан мәлум олур ки, онлар 20 илдән сонра да мәним нә истәдијими анламајыблар. Президентин чыхыш вахты ону чағырмасы вә 86 јашлы бу ағсаггал кишинин гача-гача ҝәлиб онун јанында дурдуғу мискин вәзијјәтини ҝөрәндә, үрәјим ағрыды, белә јашамаг олмаз.
– Һәмин топлантыда сизи дәстәкләјән олдуму?
– Мән ад чәкмәјәҹәм, чүнки мүсаһибәдән сонра һәмин адамлар үчүн јахшы олмајаҹаг, о мәнада ки, ефирә чыхарыб мәҹбур едәрләр ки, Рәсул Гулијевин әлејһинә даныш, бәлкә репрессија тәһлүкәси дә мүмкүндүр. Һәр һалда мәним галдырдығым мәсәләнин конкрет вә мәнтиглә әлејһинә чыхыш едән олмады. Һәтта бәзиләри тәләсмәјә еһтијаҹ олмадығыны вә комиссија јаратмағын ваҹиблијини билдирдиләр. Инди јадымда дејил мүтәхәссисләрдән бир шеј чыхмајанда Әлијев өјрәдилмиш адамларындан кимәсә сөз верди (о адамын ким олдуғу јадымда дејил, мәсәлән һансы исә назир). Чүнки мәрузәләрини үзүндән охујанда һисс едирдин ки, буна тапшырыг белә верилиб. Икинҹи бу типли оратор чыхыш етмәк истәјәндә Әлијевин бу иҹласда мүзакирә ачмаг фикри олмадығыны садәҹә олараг шоу дүзәлтмәк истәдијини баша дүшдүм. О адамын сөзүнү кәсиб ајаға галхыб үзүмү президентә тутуб ”ҹәнаб президент, ајыбдыр, елә билирсиниз, гурдуғунуз бу шоуда иштирак едәҹәм? Әҝәр белә дүшүнүрсүнүзсә, онда шоуну мәнсиз давам етдирин, мән ҝетдим” дејиб иҹласы тәрк етдим. Мән отағы тәрк едәндән бир нечә дәгигә сонра шоу да битди. Вә нәтиҹәдә, мәнин дедијим шәртләрә әмәл олунмадығындан Азәрбајҹан халгы 100 милјард доллара јахын пул итирди бунун нечә милјарды Әлијевләр кланынын ҹибләринә ахды дејә билмәрәм. 20 ил өтәндән сонра Илһам Әлијевин һеч бир хәҹаләт чәкмәдән бу сәвијјәдә јалан данышмасы дәһшәтдир. Халгы бу ҝүнкү вәзијјәтинә ҝәтириб чыхардан бир шәхсин нә вахтса әмәлләриндән утанаҹағына инанмагда садәлөвһлүк оларды. Јалныз бир шеј дүздүр, мән иҹласы тәрк едәндән бир нечә ај сонра өлкәдән дә ҝетдим. Каш, өлкәдән мән јох, о ҝедәјди. Әҝәр белә олсајды, Азәрбајҹан халгы индики вәзијјәтдә олмазды.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
