Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән 2011-ҹи илин мајында Бакыда кечирилмиш һиҹаб аксијасына ҝөрә ШӘРЛӘНӘРӘК азадлыгдан мәһрум олунмуш илаһијјатчы Талеһ Бағыров нојабрын 6-да, азадлыға чыхдығы ҝүн медиа гаршысында мүсаһибә вериб.
- Сиз 1 ил 6 ај мүддәтинә азадлыгдан мәһрум едилмишдиниз. Һәбсдән әввәлки вә сонракы Талеһ Бағыров арасында физики, мәнәви бахымдан, дүшүнҹә бахымындан һансыса фәрг вармы?
- Мән 1 ил 6 ај әрзиндә ҝәнҹлик һәјатымын ән хошбәхт дөнәмини јашадым. Әҝәр 1 ил 6 ај әввәл залымлара, зүлмә нифрәтим он идисә, инди јүз олуб. Биз зүлмлә, залымла вурушмағы өзүмүзә вәзифә билирик. Азәрбајҹан халгынын милли-мәнәви дәјәрләрини горумаг һәр бир мүсәлманын бојнунда вәзифә олдуғу кими бизим дә бојнумузда бөјүк бир вәзифәдир. Әввәлки адамыг, амма әгидәмиз даһа да мөһкәмләниб.
- Индијә гәдәр кечирилән һиҹаб аксијаларындан – 2010, 2011 вә 2012-ҹи илләрин етираз аксијаларындан сонракы һәбсләри неҹә гијмәтләндирирсиниз? Инанҹлылары һәбс етмәк һакимијјәтә нә верди?
- Бу һәбсләри репрессија адландырырыг. Азәрбајҹан инанҹлылары зүлмә, һагсызлыға дөзмәјәрәк сәсләрини уҹалдыблар. 1929-37-ҹи илләрдә олдуғу кими инди дә өлкә вәтәндашлары репрессијаја мәруз галырлар. Биз бу һәбсләрин һамысыны писләјирик. Һәбс олунан, репрессијаја мәруз галанларын һамысынын азадлыға бурахылмасыны тәләб едирик.
- Бу ҝүн исламчы Вагиф Абдуллајевин, Милли Гәһрәман Мүбариз Ибраһимовун мәзарларыны зијарәт етдиниз. Бу зијарәтләри әввәлҹәдән планлашдырмышдыныз?
- Бәли. Һаҹы Вагифлә Бакы Истинтаг Тәҹридханасында сахланан заман јахшы мүнасибәтимиз варды. Ону һәм зијалы, һәм дә мүбариз шәхс кими јүксәк гијмәтләндирирәм. Онунла јахшы достлуғумуз алынмышды. Һәбсдә оларкән онун өлүм хәбәрини, шәһид олдуғуну ешитдим. Елә о вахтдан азадлыға бурахылан кими онун гәбрини зијарәт едәҹәјими дүшүнмүшдүм. Чүнки онун һамымызын бојнунда бөјүк һаггы вар, о өз ҹаныны халгы вә дини јолунда фәда еләди. Бу ҝүн һәр бир азәрбајҹанлы мүсәлман Һаҹы Вагифин руһу гаршысында борҹлудур.
Мүбариз Ибраһимов исә өлүмү, шәһид олмасы илә һәр бир вәтәндаша, һәр бир диндара вәтәнпәрвәрлик нүмунәси ҝөстәриб. О, инанҹлы шәхс иди. Азадлыға бурахыландан дәрһал сонра мәнәви дәјәрләрә ҝөрә Һаҹы Вагифин, вәтәнпәрвәрлик һиссләринә ҝөрә исә Мүбариз Ибраһимовун гәбирләрини зијарәт еләмәјимин өз анламы варды. Ислам комплекс диндир. Онун әсас кејфијјәтләри вәтәнпәрвәрлик, дөвләтчилијин горунмасыдыр. Бу кејфијјәтләри горумаг бизим өндә дуран вәзифәләримиздир.
Бу ҝүн биз һиҹабла бағлы проблемин һәлл олунмасы уғрунда мүбаризә апарырыг, сабаһ халгын диҝәр проблеми өнә чыхарса, онун уғрунда вурушаҹағыг. Бу ҝүн һиҹаб проблеми өзүнү габарыг формада ҝөстәрдијинә ҝөрә онунла бағлы мүбаризә дә кәскинләшиб. Әввәлләр мүбаризә бу гәдәр сәрт дејилди.
- Сәртлик өзүнү нәдә, јахуд даһа чох нәләрдә бирузә верир?
- Дүнја практикасы ҝөстәрир ки, инсанлар һансыса дәјәр, һүгуг уғрунда мүбаризәјә башлајырса вә етиразчылар зинданлара атылырса, мүбаризә даһа да бөјүјүр, даһа да кәскинләшир. Инанҹлыларда һиҹаб гејрәт мәсәләси, ән бөјүк дини дәјәрдир. Она ҝөрә дә инанҹлылар Аллаһа бағланараг, “Гуран”а, Әһли-бејтә сөјкәнәрәк сәсләрини галдырдылар, бу зүлмлә барышмадыгларыны нүмајиш етдирдиләр. Мән сәртлијин әсас сәбәбкарыны Азәрбајҹан һакимијјәтиндә ҝөрүрәм. Онлар инанҹлылара гаршы тәзјигләри чохалтдыгҹа диндарлар өз етираз сәсләрини даһа да уҹалдаҹаглар. Зүлмлә сон нәфәсә гәдәр мүбаризә апармаг лазымдыр.
- Сизҹә, һиҹаблы гызларын мәктәбә ҝетмәси, вә ваһид мәктәбли формасынын тәтбиги илә бағлы ортаг нөгтә нә ола биләр? Јәни һәм инанҹлылары, һәм дә һакимијјәти тәмин еләјән вариант тапмаг мүмкүндүрмү?
- Һакимијјәт өзүнү демократик гүввә, өлкәни исә демократик өлкә адландырыр. Амма дүнјанын һеч бир демократик өлкәсиндә белә проблем јашанмыр. Хүсусилә Америкада, Авропа өлкәләриндә, Гәрбдә һеч бир һиҹаб гадағасы јохдур. Азәрбајҹан мүсәлман өлкәсидир, әһалинин 90 фаизи инанҹлыдыр. Биздә белә бир гадаға олмамалыдыр. Һакимијјәт өлкәни, дөвләти мүсәлман адәт-әнәнәләринә ујғун идарә еләмәлидир. Бунун башга чарәси јохдур, тәләбимиз одур ки, һиҹаблы гыз ушагларынын орта мәктәбә ҝетмәси әввәлки кими бәрпа олунмалыдыр. Һиҹабын мәктәбли формаја ујғунлашдырылмасы, јахуд ајрыҹа гызлар мәктәбини ачылмасы чыхыш јолу сајыла билмәз. Һиҹаблы гыз ушаглары ҹәмијјәтдән тәҹрид едилә билмәзләр, һамы неҹә орта мәктәбә ҝедирсә, онлар да ҝетмәлидирләр. Бу проблем көкүндән һәлл олунмалы, һөкумәтин гојдуғу сүни гадаға галдырылмалыдыр.
- Һиҹаб проблеминин һәлли истигамәтиндә бундан сонракы мүбаризәнизи неҹә давам етдирәҹәксиниз?
- Һәбс олунмамышдан әввәл дә мәтбуата мүсаһибәләримиздә демишдик ки, биз һаггымызы тәләб едирик вә һагг сөзүмүзү инанҹлылара, мүсәлманлара чатдырырыг. Инди дә сөзүмүз одур ки, һакимијјәт бизи һәбсләрлә горхуда билмәз. Бу фикирләри дедијим вахтдан 1 ил 6 ајдан чох кечиб. Јенә дә фикримиз будур ки, биз һәбсдән, өлүмдән горхмуруг. Биз өз мүбаризәмизи инсанларын маарифләндирилмәси, онлара өз конститусија һүгугларыны баша салмагла, ганун чәрчивәсиндә һагларымызы тәләб еләмәклә давам етдирәҹәјик. Һакимијјәтдән гәтијјәтлә вә сон нәфәсимизә гәдәр тәләб едәҹәјик ки, бу гадаға јығышдырылмалыдыр. Һакимијјәт гојдуғу бу сүни гадағанын фәргинә вармалыдыр ки, бу, өз инанҹлы вәтәндашларына, мүсәлманлара гаршы бир хәјанәтдир. Бу јолда јенә дә һәбс олса белә, биз өз мүбаризәмизи давам етдирәҹәјик. Бизим үчүн һәбс Аллаһ јолунда ән бөјүк немәтдир. Шәхсән мән шүкүр едирәм ки, Аллаһ мәнә белә бир имкан вериб.
- Һәбсханаларда инанҹлы дустаглара мүнасибәт неҹәдир? Сон илләрдә һәбсханалара чох диндар дүшүб. Онларын арасында һәм иҹтимаи-сијаси хадимләр, һәм илаһијјатчылар, һәм дә садә диндар вәтәндашлар вар.
- Мән 1 ил 6 ајда ону мүшаһидә еләдим ки, Азәрбајҹан һакимијјәтинин бу репрессијасыны һөкумәт ишчиләри бирмәналы шәкилдә тәнгид едирләр. Бизимлә мәһбус, мәһкум, ҹинајәткар кими давранмырдылар. Бизә там һөрмәтлә, елмимизә, шәхсимизә иззәтлә јанашырдылар. Онлар билирдиләр ки, биз ҹинајәт төрәтмәмишик. Биз өзүмүзү раһат апарырдыг. Бир нечә дәфә һансыса һагла бағлы тәләбләр гојмушам вә онлара һәбсханада да өзүмү бир азад вәтәндаш кими һисс етдијими демишәм.
Зинданда хүсусилә илаһијјатчылара хүсуси һөрмәт вар. Пенитенсиар Хидмәт әмәкдашлары да ҝөзәл баша дүшүрдүләр ки, бу адамлар ҝүнаһсыздырлар вә репрессијаја мәруз галыблар. Алимләримизин, илаһијјатчыларымызын ичәридә ҝөзәл әхлаг нүмајиш етдирмәси мүсбәт ҝөстәриҹи иди. Бизи һәбсә атмышдылар ки, ҝуја ислаһ олунаг, амма биз давранышымызла һөкумәтин өз ишчиләри ислаһ олунурдулар. Һесаб едирәм ки, Азәрбајҹан һөкумәтинин бу репрессијасы әкс-еффект верди. Һөкумәт нүмајәндәләри бизи таныды, бизим ким олдуғумузу бизим әхлагымыздан, давранышларымыздан билдиләр. Онлар бизә мүбариз, вәтәнпәрвәр, инанҹлы вәтәндаш кими бахмаға башладылар.
- Сиз вахтындан әввәл азадлыға бурахылмаг үчүн мәһкәмәјә мүраҹиәт етмәдиниз. Бунун сәбәби нә иди?
- Мән Азәрбајҹан һөкумәтинә, Азәрбајҹан мәһкәмәләринә вахтындан әввәл азадлыға бурахылмағым үчүн ағыз ачмаг истәмәдим. Истәмәдим ки, 1 ил 6 ај мүддәтинә ҝөрә Азәрбајҹан һакимијјәти десин ки, биз бу ҝәнҹи, илаһијјатчыны бурахдыг. Истәмәдим ки, һакимијјәтә һансыса мәрһәмәт һисси нүмајиш етдирмәк үчүн шәраит јарадам. Чүнки һакимијјәт өз репрессијалары илә өз зүлмүнү ачыг-ашкар ҝөстәрир.
Хүсусилә Азәрбајҹан Ислам Партијасынын һәбсдә олан сәдри Мөвсүм Сәмәдовун, Фәрамиз Аббасовун, Руфулла Ахундзадәнин, Абҝүл Сүлејмановун вә диҝәрләринин шәртсиз, гејд-шәртсиз азадлыға бурахылмасыны тәләб едирәм. Бу инсанлар Азәрбајҹанын ҝәләҹәјидирләр, зијалылардыр. Һаҹы Вагиф, белә бир зијалы шәхс зинданда шәһид олду, ахы бу, Азәрбајҹан халгына, Азәрбајҹан милләтинә јарашан һадисә дејил.
Мән ејни заманда бүтүн виҹдан мәһбусларынын, һагсыз јерә һәбс олунан, репрессијаја мәруз галан журналистләрин, иҹтимаи фәалларын азадлыға бурахылмасыны тәләб едирәм. Онлар Азәрбајҹанын азадлығы уғрунда мүбаризә апаран инсанлардыр.
Һакимијјәтә төвсијәм одур ки, дөвләти халгын милли-мәнәви дәјәрләринә ујғун идарә еләсин. Беләдә халг хошбәхт ҝүзәрана саһиб олаҹаг.
- Сиз әфв олунмаг үчүн мүраҹиәт едәрдинизми?
- Әҝәр хатырлајырсынызса, Нәриманов Рајон Мәһкәмәсиндә сон сөз вериләркән бизим диндарлардан бири әфв мәсәләсинә тохунмушду. Чүнки она әфв әризәси јазылмасы тәләб олунмушду. Һәмин диндар гардаш һеч вахт әфв әризәси јазмајаҹағыны, әфвә еһтијаҹы олмадығыны билдирмишди вә әлавә еләмишди ки, һакимијјәт биздән әфв истәмәлидир. Бу ҝүн һакимијјәт әфвә мәһкумдур. Биз нә етмишик ки?! Биз халгымызын, милләтимизин милли-мәнәви дәјәрләри уғрунда мүбаризә апармышыг. Бу мүбаризә һагдыр вә һагг олдуғуна ҝөрә дә халгымыз гаршысында тәмизик. Гој халга зүлм, террор едән, һаггы тапдалајан һакимијјәт вә онун нүмајәндәләри нараһат олсун. Онлар бу ҝүн халгдан, өз вәтәндашларындан үзр истәмәли, әфв диләмәлидирләр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
