Сон илләр инсанлар арасында ҝениш јајылан хәстәликләрдән бири дә аллерҝијадыр. Әввәлләр бу хәстәлијә мин нәфәрдән бириндә раст ҝәлинирдисә, инди һәр 10 нәфәрдән икиси бундан әзијјәт чәкир. Бир мүддәт әввәл Үмүмдүнја Сәһијјә Тәшкилаты, сон илләр дүнја әһалиси арасында ҝениш јајылан хәстәликләрин сијаһысыны ачыглајыб. Тәшкилат тәрәфиндән тәртиб едилән бу сијаһыда 3-ҹү јери аллерҝија хәстәлији тутур. Аллерҝијалы хәстәләрин үстүнлүк тәшкил етдији өлкәләр арасында исә Алманија, Франса вә Түркијә өн сыралардадыр.
Азәрбајҹанда да аллерҝија дашыјыҹыларынын сајы чохдур. Хүсусилә дә сон бир нечә илдә онларын сајы нәзәрәчапраҹаг дәрәҹәдә артыб.
Инсанлар арасында аллерҝија хәстәлијинин ән ҝениш јајылан формалары аллерҝик вә хроники ринитдир
Тибб елмләри намизәди, аллерголог Илдырым Гасымов да сон илләр инсанлар арасында аллерҝија хәстәлијиндән әзијјәт чәкәнләрин сајынын артдығыны тәсдигләјир. Аллерҝијанын формалары арасында ән ҝениш јајыланы исә аллерҝик вә хроники ринитдир. Аллерҝик ринит әсасән јаз мөвсүмүндә, чисәкләрин тозланма дөвру башлајанда баш галдырыр, хроники ринит исә бүтүн мөвсүмләрдә мүшаһидә едилир. И.Гасымовун дедијинә ҝөрә, аллерҝик ринит заманы хәстәдә илкин олараг фасиләсиз асгырмалар, бурунда ҝөјнәмә вә гашынмалар ортаја чыхыр. Даһа сонра ҝөзләрдә гашынма вә суланма кими әламәтләр мүшаһидә олунур. Хәстәнин бурну даим тутулу вәзијјәтдә олур вә о, гоху билмир. Бир мүддәт сонра исә бурундан селик ҝәлмәјә башлајыр, гулаг тутулур. Бәзиләриндә үз вә бурун пәрдәләри шишмәјә башлајыр вә нәфәсалма чәтинләшир. Евдә олан заман хәстә өзүнү јахшы һисс етсә дә, чөлә чыханда вәзијјәти дәјишир, ринитин симптомлары өзүнү кәскин шәкилдә бүрузә вермәјә башлајыр. Бир гисим хәстәләрдә бу әламәтләр 1 ај, бәзиләриндә исә мөвсүмүн сонуна кими давам едир. Јаз мөвсүмү баша чатдыгдан сонра аллерҝик ринитин әламәтләри јаваш-јаваш арадан галхыр вә хәстә нормал вәзијјәтә гајыдыр.
Ситрус мејвәләри, тәрхун, бал, јемиш, тум вә фындыг аллерҝија әламәтләрини артырыр
Аллерҝик ринит заманы хәстәнин һансы чичәк вә ағаҹ нөвүнә, тоз, јун, тојуг түкүнә гаршы һәссас олдуғуну мүәјјәнләшдирмәк үчүн онун гол һиссәсинә 19-21, бәзән исә 7-9 сынаг гојулур. Мәһз бу сынаглар васитәсилә хәстәдә аллерҝијаны төрәдән амилләр мүәјјән едилир. Амил дәгиг мүәјјәнләшдирилдикдән сонра исә хәстәдә баш галдыран аллерҝик просесин гаршысыны алмаг үчүн кларитин, сирипал, лорапазил вә лоритал дәрман препаратларындан ибарәт мүалиҹә курсу тәјин олунур. Бу препаратларла јанашы, хәстәнин ҝөзләриндә олан гашынма, суланманы, бурунда јаранан тутулма вә гыҹыгланманы арадан галдырмаг үчүн мүхтәлиф бурун вә ҝөз дамҹыларындан истифадә едилир: «Анҹаг хәстә һәкимә мөвсүм вахты мүраҹиәт едәндә сынаглар гојулмур. Чүнки јаз мөвсүмүндә, ринит әламәтләри кәскин шәкилдә баш галдырдығы бир вахтда гојулан сынагларын нәтиҹәләри дүзҝүн олмур. Бу заман јалныз шиддәтләнән аллерҝија әламәтләринин гаршысыны алмаг үчүн антиһистамин препаратларындан ибарәт мүалиҹә курсу тәјин едилир. Мүалиҹә илә паралел, хәстәнин ҝөзләриндә вә бурнунда јаранан проблемләр бурун, ҝөз дамҹылары васитәсилә арадан галдырылыр. Мөвсүм гуртаранадәк бу мүалиҹә курсу давам етдирилир. Сојуг ајларда исә хәстәјә сынаглар гојулур вә алынан нәтиҹәјә ујғун олараг, нөвбәти јаз мөвсүмүндә мүалиҹә апарылыр».
Вахтында мүалиҹә олунмадығы тәгдирдә, һәм аллерҝик, һәм дә хроники ринит бронхиал астмаја чеврилә биләр
И.Гасымов дејир ки, аллерҝик ринитин дашыјыҹысы олан хәстәләрин мүалиҹә мүддәтиндә бәзи гидалардан истифадәсинә гадаға гојулур. Әсасән, мүалиҹә илә паралел хәстәләрдә аллерҝијанын әламәтләрини артыран гида мәһсулларындан – ситрус мејвәләриндән, тәрхун, бал, јемиш, тум вә фындыгдан имтина едилмәлидир. Аллерҝик ринитин дашыјыҹысы олан хәстә һәр мөвсүм вахтлы-вахтында лазыми мүалиҹә курсу алмалыдыр. Әкс һалда, хәстәлик ағыр сајылан дөврә кечир. Бу заман исә ринит әламәтләри ағыр формада тәкҹә јаз мөвсүмүндә јох, илбоју өзүнү ҝөстәрир. Хәстәдә боғулма һаллары ортаја чыхыр. Бир нечә ил сонра исә һәм аллерҝик, һәм дә хроники ринит бронхиал астмаја чеврилә биләр: «Аллерҝик ринитин әламәтләри өзүнү бирузә вермәјә башлајанда хәстә мүтләг һәкимә мүраҹиәт етмәли вә лазыми мүалиҹәни алмалыдыр. Анҹаг бәзи хәстәләр аллерҝијанын әламәтләри өзүнү ҝөстәрмәјә башлајанда бунун ади грип симптомлары олдуғуну дүшүнүб һәкимә үз тутмур. Бир сыра антибиотикләр гәбул едиб грипин кечмәсини ҝөзләјир. Бу да аллерҝик ринитәламәтләрини даһа да кәскин һал алмасына сәбәб олур. Бу вәзијјәт бир нечә ил тәкрарландығы һалда исә ринит бронхиал астма хәстәлијинә чеврилир. Астма дашыјыҹыларынын 80 фаизи бу хәстәлији аллерҝик вә хроники ринитдән сонра газаныр».
Дүзҝүн мүалиҹә апарылдыгда аллерҝик ринити 3-5 илә арадан галдырмаг мүмкүндүр
Аллерголог билдириб ки, аллерҝик ринитин јүнҝүл кечмәси үчүн хәстәләр јаз мөвсүмүндән 4 ај әввәл мүалиҹәјә башламалы вә просес мөвсүмүн сонуна кими давам етдирилмәлидир. Аллерҝија там арадан галханадәк бу мүалиҹәнин апарылмасы мүтләгдир. Дәгиг диагноз гојулуб һәр ил дүзҝүн мүалиҹә апарылдыгдан сонра аллерҝик ринити 3-5 илә арадан галдырмаг мүмкүндүр. Анҹаг бәзи хәстәләрдә ринит симптомлары узун илләр давам едир. Бунун да әсас сәбәбкары хәстәләр өзләридир. Чүнки онлар вахтлы-вахтында мүалиҹә курсу алмыр, аллерҝијаны шиддәтләндирән гида мәһсулларындан истифадә едирләр. Бу сәбәбдән дә һәкимләр тәрәфиндән апарылан мүалиҹә 50 фаиз нәтиҹә верир.
Хроники ринит ағыр грип, һајморит вә фронтит хәстәликләриндән сонра әмәлә ҝәлир
И.Гасымов вурғулајыб ки, аллерҝија хәстәлијинин диҝәр бир формасы олан хроники ринитә јолухан заман хәстә вахтында тәләб олунан мүалиҹә курсу алмадыгда бир мүддәт сонра хроники ринит мејдана ҝәлир. Хәстәлијин әламәтләри аллерҝик ринитдә олдуғу кимидир. Анҹаг хроники ринит ил бој удавам едир ву хәстә чөлә чыхан заман өзүнү јахшы һисс етдији һалда, евдә вәзијјәти ағырлашыр. Хроники ринит заманы хәстәјә 10 ҝүнлүк мүалиҹә курсу тәјин едилир. Бунунла паралел хәстәлијин шиддәтләнмәсинә шәраит јарадан амилләр арадан галдырылыр. Хәстәләрә түк вә јундан јох јалныз синтетик материалдан һазырланан јатагда јатмаг төвсијә едилир. Ев шәраитиндә олан заман хәстәдә ринитин әламәтләри артдығы үчүн она мүмкүн гәдәр тәмиз һавада ҝәзмәк вә аллерҝија јарадан мүһитдән узаг дурмаг мәсләһәт ҝөрүлүр. Бу мүалиҹә курсу јекунлашдыгдан сонра исә хәстәнин голуна сынаглар гојулур вә аллерҝијаны төрәдән амил дәгиг мүәјјән едилир. Бундан сонра амил арадан галдырылыр вә ил боју мүалиҹә давам етдирилир.
Һәм аллерҝик һәм дә хроники ринитин мүалиҹәсиндә истифадә едилән бәзи дәрман препаратлары Азәрбајҹанда олмадығы үчүн онлар јалныз Русијадан ҝәтирилир. Аллергологун сөзләринә ҝөрә, бәзи һалларда хроники ринит әламәтләринин шиддәтләнмәсинә ев һејванлары да сәбәб олур. Белә ки, евдә пишик, ит вә тутугушу олан заман онларын түкүндән хәстәдә аллерҝија симптомлары баш галдырыр. Асгырмалар, бурунда ҝөјнәмә, ҝөз јашармалары, боғазда гыҹыгланма, һалсызлыг бүтүн ҝүн давам едир. Апарылан мүалиҹә һеч бир еффект вермир. Анҹаг һејван евдән узаглашдырылдыгдан сонра хәстәдә аллерҝија әламәтләри јаваш-јаваш кечир.
Јүнҝүл формалы аллерҝија хәстәлији инсанлара ҝенетик јолла кечир
Аллерҝијанын јүнҝүл формалары инсанлара ҝенетик олараг, әсасән дә ана хәттилә кечир. Ана, нәнә, баба, хала вә дај
