Һөрмәтли Ҹәмил мүәллим, мүсаһибәниздә јерличилик мәсәләсинин чох горхулу олдуғуну гејд едирсиниз. Тамамилә һаглысыныз. Амма бу горхулу мәрәзи ҹанымызда инди һисс едирикми? Јерличилик сијасәти, о чиркин нијјәт азәрбајҹан халгына зорла 1970-ҹи илдән сонра тәлгин едилди. О илләрдә Азәрбајҹан рәһбәрлијиндә Гәрби Азәрбајҹандан тәкҹә Камран Бағыров тәмсил олунурду. Камран Бағыровун атасы 1918-ҹи илдән Бакыда јашајан ермәнистанлылардан, бир тәрәфи исә әсилли-нәсилли бакылылардан иди. Анҹаг о, руслашмыш бир азәрбајҹанлы, ејни заманда јерлибазлыгдан узаг олдуғу кими Азәрбајҹан адәт-әнәнәләриндән, милли дәјәрләрдән, тәәссүбкешликдән дә узаг иди. К.Бағыров отурдуғу вәзифәјә она ҝөрә тәјин едилмишди ки, Азәрбајҹанда кечән әсрин 20-ҹи илләриндән башлајан милли дирчәлишин, милли мәдәнијјәтин, гәдим адәт-әнәнәләрин мәһв едилмәсинә јардымчы олсун. Онун нәзарәтиндә олан саһәләрин рәһбәрләри бирбаша республика рәһбәринә гоһумлуғу вә доғмалыглары илә танынан бујругчулары, кланын јахын әлалтылары, бир сөзлә, Азәрбајҹан елитасыны инди Огтај Әсәдовун дүшүндүјү сәвијјәјә сала биләҹәк мәнсәб саһибләри идиләр.
Әввәли өтән сајымызда
Мир Ҹәфәр Бағыровун заманындакы Ермәнистан азәрбајҹанлылары
О вахт К.Бағыровдан башга Ермәнистан әсилли бир нәфәр дә олсун рәһбәрликдә тәмсил олунмурду. Анҹаг Мәркәзи Комитәнин бүро үзвләриндән беши “кичик торпагдан” идиләр. Мәһз онларын хәјанәтләри сајәсиндә сон 40 илдир ки, бу заваллы халг өзүнә ҝәлә билмир. Ҝүман едирәм, билмәмиш дејилсиниз ки, Мир Ҹәфәр Бағыровун дөврүндә Мәркәзи Комитәнин бүро үзвләриндән 5 нәфәри Гәрби Азәрбајҹандан идиләр. Онларын һәр биринин Азәрбајҹан республикасынын инкишафында мүстәсна хидмәтләри варды. Онларын һеч биринин үнванына бу ҝүн дә аҹы сөз данышан јохдур. Јәгин о да сизә мәлумдур ки, 1945-ҹи илдә Азәрбајҹан Елмләр Академијасынын тәмәлини гојан Гәрби Азәрбајҹанлылар, ҝөркәмли ҹәрраһ Мустафа бәј Топчубашов, Азәрбајҹанда фәлсәфә мәктәбинин јарадыҹысы Һејдәр Һүсејнов, Ирәванскиләр шәхсијјәт олублар. Ким онлары јерличиликдә иттиһам едә биләр?
Инди бу бичарә Гәрби Азәрбајҹанлылар нә етсинләр ки, онларын ичәрисиндән Әһлиман Әмирасланов, Фикрәт Әлијев кими мәддаһлығы өзләринә һәјат тәрзи сечән инсанлар да чыхыб.
Рамиз Меһдијевдән “өјрәнән” ријазијјатчы академик
“Академик” Фикрәт Әлијев Рамиз Меһдијевин әсәрләриндән алдығы тәәссүратла јашадығыны фәхрлә јазыр. Һәгигәтән дә, Рамиз Меһдијевин адындан јазылан “әсәрләр” елә Фикрәт Әлијевин сәвијјәсиндәдир. ХХИ әсрин јашајыш тәрзини Рамиз Меһдијевин “әсәрләриндән” өјрәнән ријазијјатчы “академикин” дахили сәвијјәсини тәсәввүр етмәк чәтин дејил. Ҝүман едирәм ки, Фикрәт Әлијев Калмагоровун теоремләриндәки гејри-бәрабәрлији дә елә Рамиз Меһдијевин әсәрләрини өјрәнәндән сонра ашкар едиб.
Әлбәттә ки, о бөјүк рус алими Колмогоров да, Азәрбајҹанын бөјүк алими Рафиг Әлијев дә Рамиз Меһдијевин нәзәријә вә дүшүнҹәләри призмасындан чох кичик ҝөрүнүрләр. Бу ҝүн Рамиз Меһдијевә мәддаһлыг вә ријакарлыгла јазылан ҹәфәнҝ долу галаг-галаг китаблар Азәрбајҹанда јени “фәлсәфә елминин” әсасыны тәшкил етмирми? Онун “Демократијанын Азәрбајҹан модели” адлы әсәри, һәтта Гәрбин сијаси даирәләрини дә өз бахышларында дәјишиклик етмәк зорунда гојду. Чох тәәссүфләр олсун ки, онун бу “әсәри” даһи Ејнштејнин нәзәријјәләри әсасында јазылдығындан бир чох Авропалы сијасәтчиләр ону анлаја билмирләр. О әсәри анҹаг Фикрәт Әлијев кими “дүһалар” дәрк едә биләр. Она ҝөрә дә Фикрәт Әлијевин зәһләтөкәнлијиндән һөрмәтли алимләримиз Ҹәлал Аллаһвердијевин, Рафиг Әлијевин, Ҹәмил Һәсәнлинин инҹимәјә һаглары јохдур.
***
Ҹәмил мүәллимин дүнјанын елм вә сијаси мәркәзләриндә хариҹи дилләрдә нәшр едилән чохсајлы фундаментал әсәрләри һаггында Фикрәт Әлијевин хәбәрсиз олмасы һеч кими тәәҹҹүбләндирмәсин. Чүнки Ф.Әлијевин һоббиси Р.Меһдијевин китабларыны охумагдыр. Ҝөрәҹәксиниз, Фикрәт Әлијев кәнд мүәллими арзусунда олуб Әлијевләрин сајәсиндә академик вә ректор вәзифәләринә саһибләнән бир чохларыны “ләјагәтлә” әвәз едәҹәк.
Инди гисмәт дә елә ҝәтириб ки, Бакы Дөвләт Университетинин ректорлары арасында Әзиз Әлијев, Ҹәфәр Хәндан Һаҹыјев, Јәһја Мәммәдов кими ләјагәтли шәхсијјәт вә ҝөркәмли алимләрлә јанашы Мисир Мәрдановун да ады чәкилир. (Әввәлки үч ректор да Гәрби Азәрбајҹанлылардыр, амма әсилли-нәсиллиләрдәндир) .
Һејдәр Әлијев онлары бир-бир сырадан чыхарырды
1970-ҹи илдән сонра елми наилијјәтләринә ҝөрә бир нәфәр дә олсун ермәнистанлы вә нахчыванлы Азәрбајҹан Елмләр Академијасына академик сечилә билмәди. Физиолоҝија саһәсиндә дүнја елминә бөјүк төһфә вермиш профессор Гәһрәман Гәһрәманову һеч мүхбир үзв дә сечмәдиләр. Һансы ки, онун елми наилијјәти Нобел мүкафатына тәгдим олунмушду. Нә үчүн Г.Гәһрәманов бу јүксәк аддан мәһрум олду? Чүнки әјилә билмирди, сәдагәти әлдән өпмәкдә ҝөрмүрдү, мәддаһлығы баҹармырды, алыб-вермәји өјрәнә билмәмишди. 36 јашында тибб елмләри доктору олан Г.Гәһрәманов 1966-ҹы илдә Тибб Институтунун проректору тәјин едилмишди. Тибб елми онунла фәхр едирди. 1970-ҹи илдә тутдуғу вәзифәдән узаглашдырылды, һәр ҹүр тәгибә мәруз галды.
Ҹәмил мүәллимин јахшы таныдығы Мирәли Сејидов Азәрбајҹан әдәбијјатынын ҝөркәмли сималарындан бири иди. Узун илләр Матенадаран Әлјазмалар Институтунда елми фәалијјәтлә мәшғул олмушду. Ермәниләрин гәдим әлифбасыны, Шумерләр дөврүнүн јазыларыны охуја билән алими, јүзләрлә дәјәрли мәгаләләрин, нечә-нечә фундаментал елми монографијаларын мүәллифини Елмләр Академијасында сечкиләрә гатылмаға белә, гојмадылар.
Бир нечәсинин дә адыны чәкмәк истәрдим. Бу ҝүн Азәрбајҹан игтидарынын шәхси сәрвәтинә чеврилмиш нефт сәнајесинин корифејләриндән бири олан, үч дәфә ССРИ Дөвләт мүкафатыны, Сталин мүкафатыны, Азәрбајҹан Республикасынын Дөвләт мүкафатыны алмыш, Хәзәр дәнизинин фатеһи, бу ҝүн һакимијјәтин өмрүнү узатмаг үчүн имзаланмыш “Әсрин Мүгавиләси” адлы контрактын әсасыны тәшкил едән “Ҝүнәшли” јатағынын истисмара верилмәсинә бирбаша рәһбәрлик едән профессор Әләкбәр Сүлејманову Академијанын һәндәвәринә бурахмадылар.
Азәрбајҹан игтисадијјат елминин инкишафында мисилсиз хидмәтләри олан, һәтта игтисадијјат мәктәбинин јарадыҹысы сајылан профессор Мәдәт Аллаһвердијев 1970-ҹи илләрдә игтисади сахтакарлыглара гаршы чыхышларына ҝөрә алдығы партија ҹәзасыны белә, өмрүнүн сонуна гәдәр үзәриндән ҝөтүрә билмәди. Онун тәләбәләринин бир нечәси, о ҹүмләдән Зијад Сәмәдзадә АМЕА-нын академики сечилди.
Сијаһыны артыра биләрәм, анҹаг индики дөврдә мәнасыз статистикадан башга бир шеј олмајаҹаг.
Академијанын президентинин докторлуг диссертасијасыны ким јазмышды?
1970-ҹи илдән Азәрбајҹан елминин инкишафы анҹаг “ҝурултулу алгышлара” чеврилди. Академијаја сечилмиш президент Һәсән Абдуллајев елми катиб вәзифәсинә дә Мәркәзи Комитәнин разылығы илә тәјин едилди.
Совет ријазијјат елминин танынмыш сималарындан бири олан академик Заһид Хәлилов рәһбәрлик етдији Ријазијјат Механика институтунун директору вәзифәсиндән азад едилди. Онун јеринә һәлә докторлуг диссертасијасыны битирмәмиш Фәрәмәз Магсудов тәјин олунду.
