Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Азәрбајҹанда сон дөврләр диндарларын активләшмәси мәсәләси һакимијјәти нараһат етмәјә башлајыб. Хүсусән дә Иранла бағлы олдуглары дүшүнүлән бу гүввәләрин өлкәдә һакимијјәти дәјишмәк үчүн аддым ата биләҹәји дүшүнҹәси мөвҹуддур. ТИА.АЗ билдирир ки, сон дөврләр баш верән просесләрлә бағлы политологларын фикирләри кифајәт гәдәр мараглыдыр. Политолог Расим Ағајев баш верәнләри шәрһ едиб.
- «Һизбуллаһ»ын милјонларла азәрбајҹанлынын јашадығы Тәбриздә консуллуға һүҹум едәҹәји вә бу шәһәрдә Азәрбајҹан әлејһинә аксија кечирәҹәји фикирләри нә гәдәр инандырыҹыдыр?
- Мән бурада 1829-ҹу илдә Русијанын Тәбриздәки сәфири Грибоедовун башына ҝәләнләрлә аналоҝија ҝөрүрәм. Һәмчинин 1979-81-ҹи илләдә Теһрандакы Америка сәфирлијинә едилән һүҹуму хатырлатмаг истәјирәм. Һәмин вахт 63 американ дипломаты ҝиров ҝөтүрән ингилабчылар онлара 444 ҝүндән сонра азадлыға бурахдылар. Һәмин вахт Америка дипломатларыны диз үстә чөкдүрәрәк шәкилләрини чәкән Иран ингилабчыларынын бу һәрәкәти һәлә дә ики өлкә арасында дүшмәнчилик үчүн әсас ҹәһәт олараг ҝөтүрүлүр.
- Дүшүнүрсүз ки, дипломатик миссијанын нүмајәндәләрини ҝиров ҝөтүрмәк хејли әввәлдән сијаси гисас кими галмагдадыр?
- Бу иранлыларын өзүнәмәхсус ментал сијаси елементләринин ҝөстәриҹисидир. Белә һаллар истәнилән өлкәјә гаршы баш верә биләр.
- Һал һазырда Азәрбајҹанда диндарлара гаршы апарылан репрессијалар әсас ҝөтүрүлүр. Белә бир аддымын атылмасы үчүн бүтүн бунлар шәраит јарадыр, јохса башга сәбәбләр дә вар?
- Истәнилән һалда Бакы илә Теһран арасында идеоложи фәргләр вар. Бири Ислам ингилабынын бајрағыны әлиндә тутуб, диҝәри исә Гәрбин дәјәрләри үзәриндә дөвләт гурмаг истәјән кечмиш совет өлкәсидир. Мәсәлә одур ки, Иран гоншулуғундакы бүтүн шиә дөвләтләриндә идоложи мүбаризәсини апарараг, өзүндәки системин онларда да гурулаҹағы дүшүнҹәсиндәдир. Теһран бирмәналы олараг гәбул едир ки, буну гоншу дөвләтләрдә һәјата кечирмәк үчүн һаггы чатыр. Тәбии ки, Азәрбајҹан Иранын бу ҹүр јанашмасыны гәбул етмир вә өзүнүн дахили ишләринә гарышмасы кими гијмәтләндирир. Амма бир тәрәфдән дә дахилдә мүсәлманларла диалог апармагдан имтина едир.
Лакин демәк олмаз ки, Иранла Азәрбајҹан арасында бу ҝүн јашанан ҝәрҝинлик тәкҹә идеоложи вә Исламла бағлы мәсәләләрдир. Бунлар бу ҝүн Иранын етдији тәзјигләрин вә Азәрбајҹанын дахили ишләринә гарышмасынын әсас компонетләрдән биридир. Азәрбајҹан тәрәфи әҝәр бу шәкилдә басгыларыны давам етдирәрсә, о заман өзү бирбаша өлкәнин сијасәтиндә Иран факторунун ҝүҹләнмәсинә шәраит јаратмыш олаҹаг.
- Иранын Азәрбајҹанла конфрантасијаја ҝетиәсинин әсас сәбәбләри нәләрдир?
- Бу ҝүн Иранла Азәрбајҹан арасында ҝедән мүбаризәнин башында дајанан әсас мәсәлә Бакынын хариҹи сијасәти вә заман ичиндә АБШ вә Исраиллә мүнасибәтләрини даһа да дәринләшдирмәсидир. Азәрбајҹанын белә бир хариҹи сијасәти Теһранда нараһатлыг јарадыр. Хүсусән ону да нәзәрә алмаг лазымдыр ки, Иранда јашајан милјонларла азәрбајҹанлынын олмасы вә онларын Иранын сијаси һәјатында бөјүк рол ојнамалары да ҹидди фактордур. Буна ҝөрә дә, Теһран горхур ки, Азәрбајҹанын Исраил вә АБШ-ла әмәкдашлағы јахын ҝәләҹәкдә онун дахили ишләринә радикал шәкилдә гарышмасы илә нәтиҹәләнәҹәк. Бу сәбәбдән Иран Азәрбајҹаны даһа чох Гәрбин пластдармы кими ҝөрүр.
- Јәни демәјиниздән белә анлашылыр ки, Ирандакы азәрбајҹанлылар вә Бакынын АБШ вә Исраиллә әмәкдашлғы факторлары «Һизбуллаһ» Азәрбајҹанын Тәбриздәки консуллуғуна һүҹум етмәси үчүн әсас ола биләр?
- Бәли, 20-25 милјон азәрбајҹанлынын Иранда јашамасы, бу өлкәнин һәјатында ҹидди рол ојнамалары вә онларын ҝүнләрин бириндә Бакынын ағлы илә отуруб-дура билмә тәһлүкәси Теһраны ҹидди нараһат едир. Бурада сөһбәт тәкҹә етиразлардан вә ирадлардан ҝетмир. Азәрбајҹан фактики олараг ингилаблар вә катакализмләрин јашандығы әрәб дүнјасынын агибәти илә үзләшә биләр. Нәзәрә алаг ки, Ислам вә онун идејалары бу ҝүн бөјүк күтләләрә һакимдир.
Бу бир фактдыр ки, әрәб дүнјасында баш верән ингилабларда исламчылар һакимијјәтә ҝәлибләр. Аналожи дурумун Азәрбајҹанын да башына ҝәлә биләҹәји еһтималлары бөјүкдүр. Азәрбајҹандан узагда олан әрәб дүнјасына дејил, гоншулугдакы Түркијәјә диггәт јетирмәк јеринә дүшәр. Чүнки бу өлкәдә Әрдоғанын рәһбәрлији алтында исламчылар һакимијјәтә ҝәлибләр. Бүтүн бунлар Азәрбајҹанда мүсәлманларын һәрәкәтләнмәсинә сәбәб ола биләр. Она ҝөрә дә, һакимијјәт максимум радикал васитәләрлә диндарлары сусдурмаға чалышыр. Тәәссүф ки, һаким партија индијә гәдәр јалныз коррупсија илә мәшғул олуб вә бунун фонунда әһалинин бөјүк бир гисми, хүсусән дә ҝәнҹләрин динә мејилләнмәси баш вериб. Ону да диггәтдән јајындырмаг олмаз ки, бу ҝүн Азәрбајҹанын сијаси сәһнәсиндә олан Мүсават вә АХҸП кими апарыҹы партијалар әһали арасында диндарларла мүгајисәдә популјар дејилләр. Белә олан тәгдирдә, дүшүнмәк олар ки, һазыркы вәзијјәтдә Азәрбајҹанын сијаси сәһнәсиндә диндарлар алтернативсиз гүввә олмаг имканына маликдирләр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
