Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Азәрбајҹан-Түркијә мүнасибәтләриндә бөһран Түркијәнин Бакыдакы сәфири Һулуси Кылычын 5 апрел 2009-ҹу ил базар ҝүнү америкалы һәмкары Енн Дерсијә “чох һәјәҹанлы” зәнҝинә сәбәб олуб. Бу барәдә апрелин 7-дә АБШ сәфири Вашингтона мәхфи мәктубунда јазыб. Мәктуб “Wikileaks” сајты тәрәфиндән дәрҹ олунуб. Түркијә сәфири АБШ-дан рәсми Бакыны Ермәнистан-Түркијә сәрһәди ачылдыгдан сонра Ермәнистанын Гарабағ низамланмасы үзрә данышыглары давам етдирәҹәјинә инандырмағы хаһиш едиб.
Һулуси Кылыч гејд едиб ки, Азәрбајҹан һөкумәти она ачыг-ашкар билдириб ки, Түркијә сәрһәдләрин ачылмасы үчүн Бакынын разылығыны истәјирсә, Ермәнистандан тәмәл принсипләрин гәбулуну тәләб етмәлидир.
Илһам Әлијевин Истанбул саммитинә ҝетмәкдән имтина етмәсини Кылыч ики өлкә арасында артан гаршыдурманын әламәти вә Азәрбајҹанын мүстәгиллији дөврүндә ән дәрин бөһран кими гијмәтләндириб. Даһа сонра о, дејиб ки, президент Обаманын шәхси мүдахиләси Бакы вә Анкара арасында мүнасибәтләрин тамамилә писләшмәсинин гаршысыны ала биләр. “Биз Ермәнистанла проблеми һәлл етмәк истәјирик, амма Азәрбајҹаны итирмәк һесабына јох. Баланс тапмалыјыг”, - дејә Кылыч гејд едиб.
О билдириб ки, Илһам Әлијев президент Обаманын, ондан даһа әввәл исә дөвләт катиби Клинтонун зәнҝ етмәсинә бахмајараг, Истанбула ҝетмәкдән имтина едиб. Бундан башга, баш назир Әрдоған, даһа өнҹә исә президент Абдулла Ҝүл она зәнҝ етмишди. Лакин Түркијәнин Гарабағ мәсәләси һәлл олунмадан сәрһәдләри ачмајаҹағына даир бүтүн тәминатлар Әлијеви фикрини дәјишмәјә вә Ыстанбула ҝәлмәјә разы салмајыб.
Кылыч Азәрбајҹан мәтбуатынын, һабелә Азәрбајҹан парламентиндән мүхалифәтә гәдәр бүтүн сәвијјәләрдә кәскин реаксијадан нараһат олмушду. Бундан башга, Бакыда јашајан түрк вәтәндашлары јерли әһали тәрәфиндән онлара гаршы мәнфи мүнасибәт олмасындан ҝилејләнирләр.
Кылыч Ермәнистана тәзјиг ҝөстәрмәји вә АБШ вә Авропада ермәни лоббисини дурдурмағы хаһиш едиб.
Дерси өз шәрһиндә јазыр ки, сәфирә бундан бир ҝүн әввәл Илһам Әлијевлә ҝөрүшүнүн јекунлары барәдә мәлумат вериб. Белә ки, апрелин 3-дә о вә һәмин вахт дөвләт катибинин көмәкчиси олан Метју Брајза Әлијев вә ХИН рәһбәри Мәммәдјаровла Ермәнистан-Түркијә сәрһәдинин ачылмасы еһтималы фонунда Азәрбајҹан-Түркијә мүнасибәтләринин вәзијјәтини мүзакирә едибләр.
Нөвбәти телеграмда Дерси бу ҝөрүшүн маһијјәтини ачыглајыр. Брајза дејиб ки, ону Вашингтонун Ермәнистан-Түркијә сәрһәдинин ачылмасынын Гарабағ низамланмасында сычрајышла мүшајиәт олунмасына чалышдығы месажы илә дөвләт катиби Клинтон ҝөндәриб. О, һәмчинин дејиб ки, президент Обама 6-7 апрел тарихләриндә Ыстанбулда Әлијевлә ҝөрүшмәк истәјир.
Буна ҹавабда Әлијев Түркијәнин үнванына Азәрбајҹана мүнасибәтдә “јаланчылыг вә сатгынлыг” иттиһамлары илә ҹаваб вериб. “Һеч вахт дүшүнмәздик ки, Түркијә бизи белә уҹуза сатаҹаг. Президент Ҝүл мәнә сөз вермишди ки, мүнагишә низамланмадан сәрһәдләр ачылмајаҹаг. О, јалан дејиб вә мән артыг буна инанмырам”, - дејә Дерси Әлијевдән ситат ҝәтириб.
Даһа сонра Илһам Әлијев баш назир Әрдоғанын Бакыны сәрһәдләрин ачылмасына разылашдырмаг тапшырығы илә Түркијә ХИН рәһбәри Бабаҹанын миссијасы һаггында данышыб. Өз нөвбәсиндә, Бакы хариҹи ишләр назиринин мүавини Араз Әзимову бу мәсәләдә бирҝә стратеҝија һазырламаг үчүн Анкараја ҝөндәриб, лакин Әзимов ики дәфә әлибош гајыдыб, дејә Әлијев билдириб. “Түркијә һеч вахт унудулмајаҹаг тарихи сәһвә јол верир. Бизим мүнасибәтләримиз әввәлки кими олмајаҹаг. Биз артыг бир халг дејилик вә һеч вахт олмајаҹағыг”, - дејә Әлијев гејд едиб.
О, һәмчинин гејд едиб ки, ики өлкәнин енержи әмәкдашлығынын сону ҝәләҹәк вә Түркијә бүтүн түрк дүнјасынын һәмрәјлијини итирәҹәк. Әлијев дејиб ки, өзүнү Ҝүл вә Әрдоған тәрәфиндән алдадылмыш һисс едир вә бу һалда Истанбула ҝетмәјин әһәмијјәти јохдур. Брајзанын бу мәсәләләри бирбаша АБШ-ын али рәһбәрлији илә мүзакирә етмәк тәклифинә Әлијев билдириб ки, Бакы ермәниләрин хош мәрам кими Гарабағ әтрафында беш рајону азад етмәси, низамланма просесинин дә давам етмәси шәрти илә сәрһәдләрин ачылмасына разылаша биләр.
Буна ҹавабда Брајза гејд едиб ки, тәрәфләр мөвзулары вә ҝүндәлији кифајәт гәдәр чәтинликлә вә узун мүддәтдир ки, разылашдырырлар, белә олан һалда, беш рајонун азад едилмәсинә наил олмаг чәтиндир.
Дерсинин елә бу мөвзуда үчүнҹү телеграмы апрелин 3-дә сәфир, Метју Брајза, Һулуси Кылыч вә хариҹи ишләри назиринин мүавини Араз Әзимовун иштиракы илә наһар јемәјинә аиддир.
Кылыч Әлијевин сәрһәдләрин ачылмасыны Гарабағ низамланмасы илә әлагәләндирмәк тәләби вә Истанбула ҝетмәкдән имтинасыны тәсдиг етмәси һаггында хәбәрләрдән мәјус олмушду.
Туран
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
