Әһли БеЈт (әлеЈһимус сәлам) БеЈнәлхалг Хәбәр АҝентлиЈи – АБНА: Ватиканын малиЈЈә тарихинин ән мүбаһисәли сәһифәләриндән бири 1982-ҹи илдә ИталиЈанын “Банҹо Амбросиано” банкынын рәһбәри Роберто Калвинин Лондонда “Блаҹкфриарс” көрпүсүнүн алтында өлү тапылмасы илә бағлы һадисәдир.
“Танрынын банкири” кими танынан Калвинин өлүмү Католик Килсәсинин малиЈЈә фәалиЈЈәти вә рискли инвестисиЈалары әтрафында Јаранмыш узунмүддәтли мүбаһисәләрин ән диггәтчәкән һадисәләриндән бири олду.
“Әл-Ҹәзирә”нин мәлуматына ҝөрә, бу һадисә Ватиканын садә ианәләр һесабына фәалиЈЈәт ҝөстәрән гурумдан бөЈүк малиЈЈә империЈасына чеврилмәси тарихинин Јалныз бир һиссәсидир. Сонракы дөврдә бу малиЈЈә системи ҹидди ислаһатлара мәруз галыб вә Ватикан даһа чох “етик инвестисиЈа” адландырдығы ЈанашмаЈа Јөнәлиб.
Килсәнин сәрвәтинин башланғыҹы: ианәләрдән торпаг мүлкиЈЈәтинә
Килсәнин малиЈЈә сәрвәтинин тарихи христианлығын илк әсрләринә ҝедиб чыхыр. Һәмин дөврдә килсәнин әсас ҝәлир мәнбәЈини садә христианларын ианәләри тәшкил едирди.
Лакин Рома императору Константинин христианлара гаршы тәгибләрә сон гоЈмасы вә онларын торпаг саһиби олмасына имкан вермәси илә вәзиЈЈәт дәЈишди.
Бу дөврдә “Константинин бәхшиши” кими танынан сәнәд ортаЈа чыхды. Сонрадан алимләр вә дин хадимләри һәмин сәнәдин һәгигилиЈинә шүбһә илә Јанашараг ону сахта һесаб етсәләр дә, бу сәнәд папалыг дөвләтләринин формалашмасына зәмин Јарадан амилләрдән бири олду.
Папалыг дөвләтләри тәхминән мин ил әрзиндә верҝи вә кәнд тәсәррүфаты ҝәлирләри һесабына папаларын хәзинәсини тәмин едирди.
Латеран мүгавиләси вә Ватиканын мүасир сәрвәти
1870-ҹи илдә Ватикан бу әразиләри бирләшмиш ИталиЈа дөвләтинә вердикдән сонра Јаранмыш малиЈЈә мәсәләси 1929-ҹу илдә ИталиЈа диктатору Бенито Муссолини илә имзаланан Латеран мүгавиләси илә һәлл едилди.
РазылашмаЈа әсасән, Ватикан мүстәгил дөвләт кими танынды вә она тәхминән 1,7 милЈард лирә — һәмин дөврүн мәзәннәси илә тәхминән 90 милЈон доллар өдәнилди.
Папа ХЫ ПиЈ бу бөЈүк малиЈЈә вәсаитинин идарә едилмәсини банкир Бернардино НогараЈа һәвалә етди.
Ногара малиЈЈә гәрарларында дини мәһдудиЈЈәтләрин арадан галдырылмасы шәрти илә фәалиЈЈәт ҝөстәрирди. Онун Јанашмасы “бизнесдә теолоҝиЈаЈа Јер Јохдур” принсипи илә ифадә олунурду.
Гызыл, енержи вә дүнЈа ширкәтләринә инвестисиЈалар
Ногара Ватиканын малиЈЈә имканларыны ҝенишләндирәрәк капиталы мүхтәлиф саһәләрә Јөнәлтди.
Вәсаитин бир һиссәси АБШ-да сахланылан гызыл еһтиЈатларына Јатырылды. Гызылын дәЈәринин артмасы нәтиҹәсиндә Ватиканын еһтиЈатларынын БөЈүк БританиЈа вә Франса кими бөЈүк дөвләтләрин еһтиЈатлары илә мүгаЈисә едилә биләҹәк сәвиЈЈәЈә чатдығы билдирилир.
ЕЈни заманда Ватикан енержи, телекоммуникасиЈа, газ вә текстил кими саһәләрә дахил олду.
Килсәнин малиЈЈә структурларынын дүнЈанын ири ширкәтләриндән Ҝенерал Моторс, Сһелл, ЫБМ, Ҝенерал Елеҹтриҹ вә ТWА кими ширкәтләрдә сәһмләрә саһиб олдуғу геЈд едилир.
Ватиканын һәмчинин ИталиЈа Фонд Биржасында 15 фаиз паЈа малик олдуғу, еләҹә дә дашынмаз әмлак саһәсиндә бөЈүк лаЈиһәләрә сәрмаЈә Јатырдығы билдирилир.
Бу инвестисиЈалар арасында АБШ-ын паЈтахты Вашингтондакы мәшһур Wатерҝате комплекси, Ромадакы Һилтон отелләри, Канаданын Монреал шәһәриндә ҝөЈдәләнләр вә Парисдә ЈелисеЈ чөлләри проспектиндә Јерләшән биналар кими лаЈиһәләр ҝөстәрилир.
Мәнфәәт илә килсә тәлимләри гаршы-гаршыЈа ҝәләндә
МалиЈЈә ҝәлирләринин артырылмасына Јөнәлән инвестисиЈалар заман кечдикҹә Ватиканын бәзи сәрмаЈәләри илә килсәнин дини вә етик принсипләри арасында зиддиЈЈәтләрин Јаранмасына сәбәб олду.
Мәнбәдә билдирилир ки, килсәнин бәзи малиЈЈә вәсаитләри ордулар үчүн партлаЈыҹы маддәләр истеһсал едән силаһ ширкәтләринә Јөнәлдилмишди.
Бундан башга, Ватиканын контрасептив һәбләр истеһсал едән бир әҹзачылыг ширкәтинә дә инвестисиЈа етдиЈи геЈд олунур. Бу исә католик папаларынын дини чыхышларында әлеЈһинә мөвге билдирдикләри мәһсуллар сырасында иди.
Банк бөһранлары вә малиЈЈә галмагаллары
Ватиканын малиЈЈә тарихиндә Јүксәк рискли әмәлиЈЈатлар да ҹидди проблемләрә сәбәб олуб.
1974-ҹү илдә АБШ-ын Франклин Натионал Банк банкынын ифласы бунлардан бири кими ҝөстәрилир. Банка Папа ВЫ Павелин малиЈЈә мәсләһәтчиси Мишел Синдона рәһбәрлик едирди. Банкын чөкүшү һәмин дөврдә АБШ тарихиндә ән бөЈүк банк ифласларындан бири һесаб олунурду.
1982-ҹи илдә исә Банҹо Амбросиано банкы мүфлис олду.
Бу иш үзрә тәхминән 1,3 милЈард доллар мәбләғиндә банк вәсаитинин сахта кредитләр васитәсилә итирилдиЈи билдирилир.
Бөһран нәтиҹәдә банкын рәһбәри Роберто Калвинин өлүмү илә нәтиҹәләнди. Һадисәнин ардынҹа Ватикан мәсәләнин һәлли үчүн 250 милЈон доллар өдәмәЈә мәҹбур олду.
Ватикан малиЈЈә системиндә ислаһатлара башлады
Ардыҹыл малиЈЈә бөһранлары вә галмагаллар Папа ХВЫ Бенедикт вә даһа сонра Папа Франсиси малиЈЈә системиндә структур ислаһатларына сөвг етди.
Бу ислаһатлар чәрчивәсиндә Ватиканын банкы даһа ҹидди нәзарәт алтына алынды вә малиЈЈә шәффафлығыны артырмаг мәгсәдилә Авропанын өдәниш системинә гошулду.
Бу просес Ватиканын инвестисиЈа сиЈасәтинә дә тәсир ҝөстәрди.
“Етик инвестисиЈа” вә технолоҝиЈа нәһәнҝләри
Ватикан 2022-ҹи илдә инвестисиЈа фәалиЈЈәтини католик тәлимләри илә уЈғунлашдырмаг мәгсәдилә “Јахшы меЈарлар” адлы сәнәд ЈаЈымлады.
Бу ЈанашмаЈа әсасән, силаһ, гумар вә абортла әлагәли дәрманлар кими саһәләрдә фәалиЈЈәт ҝөстәрән ширкәтләрин инвестисиЈа даирәсиндән чыхарылмасы нәзәрдә тутулду.
ЕЈни заманда Амазон, Нвидиа вә Мета кими технолоҝиЈа нәһәнҝләри Ватиканын диггәт ЈетирдиЈи ширкәтләр сырасында Јер алды.
Аналитикләрин гиЈмәтләндирмәсинә ҝөрә, Ватиканын технолоҝиЈа секторуна Јөнәлмәси бу саһәдә даһа тәсирли сөз саһиби олмаг ҹәһди кими гиЈмәтләндирилә биләр. Бу ЈанашмаЈа әсасән, Ватикан технолоҝиЈа ширкәтләрини даһа етик давранышлара тәшвиг етмәк вә өз инвестисиЈа сиЈасәтини дини вә әхлаги меЈарларла уЈғунлашдырмаг истәЈир.
Sizin rəyiniz