Бәстәкарлар ушаг мусигиси бәстәләмәјә нијә нормал шеир тапа билмирләр? – АРАШДЫРМА

Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Сон илләрдә ушаг мусигиси јазылырмы, јазылырса, биз нијә ешитмирик? Бу суаллара ҹаваб тапмаг үчүн кичик арашдырма апармаг јетәр ки, әслиндә мөвҹуд олан проблемләрин јарадыҹы дурғунлугдан јаранмадығы мәлум олсун. Ушаг маһнылары јазан бәстәкарларын ән бөјүк гајғысы әрсәјә ҝәтирдикләри бәстәләринин ҝениш иҹтимаијјәтә чатмамасыдыр.

Өлкәдә 4500 орта мәктәб вә миндән чох бағча вар. Азәрбајҹан Дөвләт Телевизијасы ГСҸ-нин Әфсәр Ҹаванширов адына “Бәнөвшә” Ушаг Театрынын хору, Бакы шәһәри Низами рајон Ушаг вә Јенијетмәләрин Јарадыҹылыг Мәркәзинин “Азәри инҹиләри” коллективинин маһны групу, “Ҝүлән нотлар”, “Кәпәнәкләр” вә “Нағыллар” маһны коллективләри, “Ајсел” маһны театры вә диҝәр коллективләр фәалијјәт ҝөстәрир. Һазырда интернетдә ушаг мусигисинин ән бөјүк тәблиғатчысы вә мүһафизә едәни “меневисерветимиз.аз” адлы ушаг интернет порталыдыр ки, садаладыгларымызын һеч бири ушаг мусигиләринин бөјүк тәблиғатчысына чеврилә билмир. Вахтилә дилләр әзбәри олан маһнылар инди телеканалларда ја аз-аз ешидилир, ја да мүәллифләрин сөзү илә десәк, “онларын үзүнә бахан јохдур”.

Азәрбајҹан бәстәкарлыг мәктәби тарихиндә Үзејир Һаҹыбәјовдан тутмуш, бүтүн бөјүк бәстәкарлар ушаг мусигиләри јазыблар. Үзејир бәј “Ананын оғлуна нәсиһәти”, “Пилотлар”, “Јахшы јол”, Фикрәт Әмиров “Гатар ҝәлир узагдан”, Тофиг Гулијев “Баһар бајрамы”, Сәид Рүстәмов “Бәнөвшә”, “Саат” вә с. маһныларыны јазыблар. Белә демәк мүмкүндүрсә, бу саһәјә мөһүрүнү вурмуш, аз гала һәр кәсин әзбәр билдији маһнылара исә Ағабаҹы Рзајева (“Кукла”) вә Гәмбәр Һүсејнли (“Ҹүҹәләрим”) имза атыб.


“Ҹүҹәләрим”ин гәрибә талеји...

Јери ҝәлмишкән, мәшһур “Ҹүҹәләрим” маһнысынын мараглы, гәрибә тарихчәси вар ки, ушаг мусигиләриндән данышанда, бу тарихчәјә тохунмамаг мүмкүн дејил. Сән демә, ушагларын севимлиси олан бу маһны дүз он ил сонра мәшһурлашыб. 1949-ҹу илдә бәстәкар Гәмбәр Һүсејнли шаир Тофиг Мүтәллибова бир мусиги динләдир вә хаһиш едир ки, бу мусигијә сөз јазсын. Бир нечә ҝүн сонра Тофиг Мүтәллибов сөзләри бәстәкара тәгдим едир:

“Арзум будур бој атасыз,

Ананыза тез чатасыз.

Ај гәшәнҝ ҹүҹәләрим,

Түкү ипәк ҹүҹәләрим…”

Маһнынын илк ифачысы Муғам Театрынын сабиг директору Ариф Газыјев олур. Тәәссүф ки, Ариф мүәллимин маһныны неҹә охудуғу бизә ҝәлиб чатмајыб. 10 ил маһны Азәрбајҹанда охунмасында олсун, сизә хәбәр верим Москва декадасындан…

1959-ҹу илдә Москвада кечирилән Азәрбајҹан инҹәсәнәти декадасында “Ҹүҹәләрим”и “Улдуз” филминдән Јетәр кими һәр кәсин јахшы таныдығы актриса вә рәссам-флорист Суғра Бағырзадә охујур. Елә бу ифа бәс едир ки, “Ҹүҹәләрим” 100-дән чох дилә чеврилсин, “Дүнјанын ән јахшы ушаг маһнылары” албомуна дахил едилсин, мәшһур совет ҹизҝи филми “Ну, погоди!”нин бир бөлүмүнә салынсын.

“Wикипедиа”да “Ҹүҹәләрим”лә бағлы гәрибә мәгама раст ҝәлдим: вахтилә Азәрбајҹан кино хадимләри Франсада сәфәрдә оларкән дүнја шөһрәтли Чарли Чаплин гонагларын Азәрбајҹандан олдуғуну биләндә, пиано архасына кечиб “Ҹүҹәләрим”и ифа едир вә һамынын јанында уҹа сәслә дејир: “Демәк, сиз бу маһнынын вәтәниндәнсиниз? Мәндән о бәхтәвәр бәстәкара салам дејин”.

О бәхтәвәр сәнәткары исә вәтәниндә нәјин үстүндә сыхышдырсалар, јахшыдыр: “Бу нә маһныдыр јазыбсан? Инди зәһмәткеш совет фәһләләриндән јазмаг лазымдыр. Јохса ҹүҹәләрим, ҹүҹәләрим”. Халг шаири, Г. Һүсејнлинин ҝәнҹлик досту Нәриман Һәсәнзадә дејир ки, бәстәкар достум сөз алтында галмајыб, өзүнәмәхсус јуморла ҹаваб вериб: “Ҹүҹәләр бөјүјәҹәк, тојуг олаҹаг, јумуртлајаҹаг, һәмин јумурталары да зәһмәткеш совет фәһләләри сәһәр јејиб, ишә ҝедәҹәкләр”.

“Ҹүҹәләрим”ин гәрибә талеји демишкән, ушаг психикасына ҹидди зәрәр вуран бир гангаралдыҹы һадисәни дә јазым, сөзү верәк ушаг мусигиси илә бағлы олан инсанлара. “Јоутубе”дә гаршыма бир клип чыхды (һттпс://www.јоутубе.ҹом/wатҹһ?в=АР6Ф8ҹсҺ4ЖГ). Бир нечә ил әввәл “Ҹан бала” групунун ифа етдији клипи Һүсејн Ҹавадзадә адлы режиссор чәкиб. Чархда мәшһур бројлер фирмаларындан бирини реклам етмәк үчүн “мүгтәдир” режиссор “фантазијасыны” ишә салыб вә орталыға белә бир “даһијанә” сүжет хәтти чыхыб: “Ушаглар бројлер фирмасында ҹүҹәләри бөјүдүр, кәсир, габлашдырыр, собаја гојуб јахшыҹа биширир вә нәһајәт, “шаггалајыб” дишләринә чәкирләр”.

Истифадәчи валидејнләр һаглы олараг шәрһләрдә наразылыгларыны билдирибләр: “Гәссабханада “Ҹүҹәләрим” маһнысы... Мәним оғлум клипә бахыб ахырда ағлады ки, ҹүҹәни нијә кәсиб једиләр”.


Шаир гытлығы, јохса гонорар азлығы?

Азәрбајҹанын халг артисти, 400-дән артыг ушаг маһнысынын мүәллифи Огтај Зүлфүгаров билдириб ки, бу саһәдә мөвҹуд олан проблемләрин ән бөјүјү сәрһәдләрин итмәси, мүасир ушаг шеирләринин тәләбләрә ҹаваб вермәмәсидир: “Бир вар јахшы мусиги, бир дә вар пис мусиги. Мүасир мусиги дејилән анлајыш јохдур. Бу ҝүн сыртыг мусигиләр тәгдим олунур. Ушаг маһнысы ҝәрәк ајдын олсун. Сөзләри гәлиз олмасын, садә сөзләрлә бөјүк фикирләр демәк лазымдыр. Мән Абдулла Шаиглә, Мирмеһди Сејидзадә илә, Тејмур Елчинлә, Илјас Тапдыгла ишләмишәм вә орталыға ушаг маһныларым чыхыб. Мөвзуларымы өзүм шаирләрә дејирдим. Мәсәлән, ҝәлин, булаг, булуд, пишик һаггында јазаг. Инди шаир гытлығыдыр, мәнимлә ишләјән шаирләр дүнјасыны дәјишәндән сонра башламышам өзүм јазмаға”.

О.Зүлфүгаровун сөзләринә ҝөрә, бу саһәдә мејарларын итмәсинин сәбәби Бәдии Шураларын фәалијјәт ҝөстәрмәмәсидир: “Әввәлләр Бәдии Шура вар иди, бәстәкарлар өз әсәрләрини тәгдим едирдиләр. Һәмин шурада Фикрәт Әмиров, Нәби Хәзри вә башгалары рәј верирдиләр, мусиги сәсләнирди вә онун гонорарыны алырдыг. Инди бу ҹүр шуралар јохдур. Мәдәнијјәт вә Туризм Назирлији дә ушаг маһныларыны алмыр. Вахтилә дә назирлик кичик мусигиләри јох, бөјүк әсәрләри алырды. Мәдәнијјәт вә Туризм Назирлијинә бир дәнә маһны сатмамышам. Бөјүк әсәрләримдә исә вәзијјәт башга ҹүр олуб вә онлар алыныб, гәбул олунуб. Бу саһәдә бәзи истисналар вар. Мәсәлән, Шәфигә Ахундова бир нечә маһны јазмышды, назирлик көмәк мәгсәдилә о маһнылары алды. Белә шејләр олуб. Мән инди маһнылары јазырам, хәрҹини чәкиб сәсләндирирәм. Инди ушаг мусигиләри јазан истедадлы бәстәкарлар вар, амма онлар ипин уҹуну тапа билмирләр. Маһныда әсас сөздүр. Мусигини јазмаға нә вар, ҝәрәк әсас мәзмун олсун. Мәсәлән, инди Рәшид Шәфәг, Азәр Дадашов, Елнарә Дадашова вә башгаларынын адыны чәкә биләрәм. Бу саһәдә пул мәсәләсини габарданлар бир шеји билмәлидирләр ки, пул олмаса да, чалышмаг, ушаглар үчүн јахшы маһнылар јазмаг лазымдыр. Мәним јеҝанә ҝәлирим анҹаг пенсијадандыр, амма јенә ишләјирәм, маһны јазырам. Бәзиләри ушаг мусигисинә гејри-ҹидди јанашырлар. Сырави мәмур нә билир ушаг маһнысы нәдир? Ушаг мусигиси јазмаг үчүн ҝәрәк бөјүк үрәјин олсун. Тој маһнысыны јазмаға нә вар? Јазыб 2000 манат алыб, гојарам ҹибимә. Амма мән ушаглар үчүн јарадырам”.

Халг артисти, профессор Елнарә Дадашова исә кејфијјәтсиз сәс јазыларынын олмасындан нараһатдыр. Бәстәкар ханым дејир ки, меневисерветимиз.аз порталына маһныларыны тәгдим етсә дә, гәбул олунмајыб: “Дедиләр, сәсјазманын кејфијјәти зәифдир. Биздән гат-гат касыб олан Ҝүрҹүстанда чох кејфијјәтли ишләр орталыға чыхарылыр. Өзүм сәсјазма студијасына үз тутсам, мүтләг пул өдәмәлијәм. Үмумијјәтлә, бу саһәдә һәр шеј бәстәкарын өз үзәринә дүшүр. Ушагларын тапылмасы, нотун көчүрүлмәси вә с. Ачығы, вәсаити чатдырмаг мүмкүн дејил. Ҝәрәк һамысыны биз өзүмүз едәк. Амма буна бахмајараг, јенә адамын үрәји јаныр, ушаглар үчүн нә исә етмәк истәјирсән. Индики ушаглара ҝәрәк кејфијјәтли иш тәгдим едәсән. Бизим аиләдә ишләјән тәк мәнәм. Адам јүз дәфә өлчүб-бичир ки, алдығыны студијаја версин, јохса евинә чөрәк алсын”.

Е.Дадашова әлавә едир ки, бу ҝүн ушаг маһныларынын әксәријјәти тәмәннасыз јазылыр: “Бизә гонорар өдәнилмир. Севмәдијимиз ССРИ-дә јаздығымыз әсәрләр алынырды, инди исә белә шејдән данышмаг олмаз. Инди таныш-билишин сәнә үз тутур. Һазырда мәнә үз тутублар, иш столумун үстүндәдир. Вахтилә чалышдығым мусиги мәктәбиндә маһныларымы охујурлар. Амма белә олмамалыдыр. Нәшр вә тәблиғ иши кејфијјәтли олмалыдыр. Чох вахт кејфијјәтсиз ишләр олур, башдансовду ишләр орталыға гојулур. Ушаг јазарларынын јәгин хәбәри јохдур ки, ушаг маһныларыны јазан бәстәкарлар филанкәсләрдир. Мәним дә хәбәрим јохдур ки, кимләр ушаг шеири јазыр. Проблем јенә нәшр саһәсиндәдир. Мүәллифләр китаблары нәшр едиб евә јығырлар. Бәзән мәнә дејирләр ки, сән башга мусигиләр дә јазырсан вә јахшы алыныр, бәс нәјә ҝөрә ушаг мусигиләри јазырсан? Дејирәм, бәс ҝәләҹәк динләјиҹиләримизи неҹә јетишдирәк? Бизим ән бөјүк бәстәкарларымыз ушаг мусигиләри јазыблар. Инди јазылан мусигиләрә мејдан вермирләр. Ефирләрдә чох аз јер ајрылыр, тәблиғат зәифдир. Сонунҹу дәфә Мирмеһди Сејидзадәнин бир тәмсилинә мусиги јаздым. Студијанын бүтүн хәрҹләрини өзүм өдәдим вә тәхминән 200 манат пулум чыхды. Бу белә олмамалыдыр”.


Сәрдар Фәрәҹов: “Биздә бәстәкарын гонорары мәсәләсини ешидәндә чох адам додаг бүзүр”

Азәрбајҹан Бәстәкарлар Иттифагынын катиби, халг артисти Сәрдар Фәрәҹовун сөзләринә ҝөрә, ушаг мусигиси саһәсиндә тәблиғатын зәиф олмасы јарадылан әсәрләри ҝүндәмә ҝәтирмир: “Ушаг мусигиси Үзејир Һаҹыбәјовун вахтындан мәгсәдли шәкилдә инкишаф етдирилиб. Үзејир бәј мәктәбли ушаглар үчүн кичик, ҝөзәл мусигиләр јазыб. Бу әнәнәни сонрадан Үзејир Һаҹыбәјлинин тәләбәләри дә давам етдирди. Бу ҝүн Азәрбајҹанда елә бәстәкар јохдур ки, ушаг мусигиси јазмасын. Солтан Һаҹыбәјов, Закир Бағыров, Назим Әливердибәјов, Огтај Зүлфүгаров һәм бөјүк, һәм кичик жанрларда ҝөзәл мусигиләр јарадыб. Садәҹә, бу ҝүн о маһнылары аз ешидирик. Бунун сәбәби дә одур ки, әввәлләр “Бәнөвшә” ушаг хоруна телевизијада ҝениш јер верилирди, она ҝөрә тамашачылар онлары таныјырды. Бу ҝүн исә вәзијјәт башгадыр. Телевизијалар ушаг коллективләринә јер ајырмыр. Ушаг тамашалары нүмајиш олунур, коллективләр фәалијјәт ҝөстәрир, амма онлар каналлара чыха билмирләр. Мән өзүм она јахын ушаг тамашасына мусиги јазмышам. Бизим тәблиғатымызын әсас тәрәфи телевизија васитәсилә олдуғу үчүн елә тәәссүрат јараныр ки, ушаг мусигиси јохдур. Бу саһәдә инсанлары һәвәсләндирмәк лазымдыр. Бәлкә мүсабигәләр кечирмәк лазымдыр, мүкафатлар тәгдим олунмалыдыр ки, инсанлар һәвәсли олсунлар. 30 ил әввәлки мәктәбли мусиги илә бағлы олан суаллара даһа јахшы ҹаваб верирди, нәинки буҝүнкү мәктәбли. Әлбәттә, бу проблемләрдән чыхыш јолу тапмаг лазымдыр. Мусиги болдур, амма ону нәшр едән, диск һалында чыхаран фәдакар инсанлар лазымдыр”.

Гонорар мәсәләсинә ҝәлдикдә, С.Фәрәҹов билдириб ки, Бәстәкарлар Иттифагы јарадыҹы тәшкилатдыр вә Мәдәнијјәт вә Туризм Назирлији илә бағлы олан мәсәләләрә назирлик рәсмиләри ҹаваб верә биләр: “Мән сизә дејим ки, һәрдән мүәллифләрин пул истәмәјинә бир гәдәр хор бахырлар. Амма бу нормал һалдыр. Бәстәкар әзијјәт чәкирсә, һаггыны алмалыдыр. Вахтилә телевизијанын тәркибиндә коллективләр вар иди ки, онлар әсәри алыб, јарадыҹы һејәтә пул өдәјирди. Инди исә нә Бәдии Шура, нә дә кејфијјәтли ишләр вар. Бәстәкара пул вериләндә, әлбәттә, пул верән адам ондан јүксәк кејфијјәтли иш истәјәҹәк. Инди башдансовду, јалвар-јахарла бәстәкардан маһны истәмәк нә дәрәҹәдә дүзҝүндүр? Һәр шеј сивил гајдада олмалыдыр. Һәр инсанын өз зәһмәти гијмәтләндирилмәлидир. Бу, бүтүн дүнјада беләдир. Биздә бәстәкарын гонорары мәсәләсини ешидәндә чох адам додаг бүзүр”.

Мәдәнијјәт вә Туризм Назирлијинин Информасија вә иҹтимаи әлагәләр шөбәсинин мүдири Вүгар Шихәммәдов билдириб ки, тәмсил етдији назирлик мусигиләрин бәстәләнмәси үчүн мүәјјән стимуллашдырыҹы ишләр ҝөрүр: “Конкрет олараг маһныларын алынмасындан сөһбәт ҝедирсә, бу, бирбаша олараг бәстәкарларын арзу вә истәкләринә бағлыдыр. Мусигиләрин бәстәләнмәси сәрбәст фәалијјәт саһәсидир. Азәрбајҹанда кифајәт гәдәр нүфузлу ушаг бәстәкарлары вар. Јени ушаг мусигиләринин бәстәләнмәси үчүн Мәдәнијјәт вә Туризм Назирлији тәрәфиндән мүхтәлиф мүсабигәләр, ушаглар үчүн мәдәни тәдбирләр һәјата кечирилир. Бундан әлавә, назирлијин табечилијиндә өлкә үзрә 237 ушаг мусиги мәктәби вар вә һәмин мәктәбләрдә ушаглар мусигинин сирләрини өјрәнирләр”.

В.Шихәммәдов әлавә едиб ки, мәдәни тәдбирләрин медиада ҝениш ишыгландырылмасы назирлијин диггәтиндәдир: “Мәдәнијјәт вә Туризм Назирлији мүтәмади олараг телевизија каналларына ушаг мусигиләринин, ушаг верилишләринин вә үмумијјәтлә, мәдәнијјәтлә бағлы верилишләрин артырылмасыны төвсијә едиб. Назирлик һазырда нәинки каналларда, һәтта информасија аҝентликләри вә радиоларда мәдәнијјәт тәдбирләринин дәстәкләнмәси мәсәләсини нәзәрдән кечирир вә бу мөвзу давам етдириләҹәк”.


Фәалијјәти кағыз үзәриндә олан Бәдии шуралар...

Диггәт етдинизсә, фикрини өјрәндијимиз бәстәкарлар вахтилә фәалијјәт ҝөстәрән Бәдии шураларын, образлы десәк, хиффәтини чәкирләр. Бу, әлбәттә, тәкҹә Огтај Зүлфүгарова, Елнарә Дадашоваја, Сәрдар Фәрәҹова аид дејил, интернетдә мөвзу илә бағлы кичик арашдырма апарсаныз, бу саһәјә аидијјәти олан диҝәр инсанларын да Бәдии шураларла бағлы түкәнмәз арзуларынын олдуғунун шаһиди олаҹагсыныз. Тәәссүф ки, о “хошбәхт ҝүнләр”дә бизим балалара мусиги јазан бәстәкарлара хиффәтини чәкдикләри шуралар һаггында јахшы хәбәри верә билмәјәҹәјәм. Даһа доғрусу, Милли Телевизија вә Радио Шурасынын сәдри Нуширәван Мәһәррәмли бу мәсәлә илә бағлы никбин данышмајыб. Гурум сәдринин бу ҝүнләрдә вердији мүсаһибә буну демәјә әсас верир: “Индики дөврдә өзәл каналларда Бәдии шураларын јарадылмасы о гәдәр дә асан мәсәлә дејил. Һазырда Бәдии шуралар јарадылса да, чох тәәссүф ки, онларын фәалијјәти анҹаг кағыз үзәриндәдир. Бәзи телевизија каналлары өз рәһбәрлијини Бәдии Шуранын тәркиби кими ҝөстәриб. Мән һесаб едирәм ки, һәр бир телевизија каналынын Бәдии Шурасы “Азәрбајҹан халгына нәји ҝөстәрмәк олар, нәји ҝөстәрмәк олмаз” мәсәләсиндә принсипиаллыг ҝөстәрмәлидир”.



Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр