Имам Әли (әлејһис сәлам) "Әһзаб" (Хәндәк) дөјүшүндә
Әһзаб дөјүшү адындан да мәлум олдуғу кими Исламын мүхтәлиф дүшмәнләринин әл-әлә вериб тәзәҹә чичәкләнмиш Исламы арадан апармаг истәдикләри дөјүшдүр.
Бәзи тарихчиләр бу дөјүшдә иштирак едән кафирләрин сајынын он миндән чох олдуғуну билдирмишләр. Ислам ордусу исә ҹәми үч мин нәфәр иди.
Бу дөјүшүн рәһбәрлијини өһдәләринә ҝөтүрмүш Гүрејш башчылары өз ордуларынын сај чохлуғуну вә әлләриндә олан чохлу дөјүш аваданлыгларыны нәзәрә алараг белә ҝүман едирдиләр ки, бу дөјүшлә онлар мүсәлманлары тамамилә мәһв едәҹәк вә һәзрәти Мәһәммәди (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) арадан ҝөтүрмәклә онун вә силаһдашларынын әлиндән бир дәфәлик јаха гуртараҹаглар.
Кафирләрин һәрәкәт хәбәри Пејғәмбәрә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) чатдырылдыгда, Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) низами шура тәшкил етди. Бу шурада Салман Фарси белә тәклиф етди ки, Мәдинәнин кәнарында хәндәк газыб кафирләрин шәһәрә ҝирмәсинә мане олсунлар. Ирәли сүрүлән бу тәклиф һамы тәрәфиндән разылыгла гаршыланды. Бир нечә ҝүн мүддәтиндә мүсәлманларын ҝөстәрдији ишҝүзарлыг нәтиҹәсиндә хәндәк һазыр олду. Хәндәјин ени елә иди ки, дүшмән атлылары ону кечә билмәздиләр. Дәринлији дә елә иди ки, онун ичинә дүшән асанлыгла гыраға чыха билмәзди.
Кафирләр јәһудиләрин көмәји илә ҝәлиб шәһәрин кәнарына чыхдылар. Онлар ҝүман едирдиләр ки, әввәлки (Бәдр вә Үһүд дөјүшләриндә олдуғу) кими јенә мүсәлманларла Мәдинә шәһәринин кәнарында үзләшәҹәкләр. Анҹаг онлар бу дәфә шәһәрин кәнарында мүсәлманлардан әсәр-әламәт ҝөрмәјиб Мәдинәјә тәрәф ирәлиләмәјә башладылар. Шәһәрә чатанда, шәһәр кәнарында газылмыш енли вә дәрин хәндәк онлары тәәҹҹүбләндирди. Чүнки онлар о вахта гәдәр әрәб мүһарибәләриндә хәндәкдән истифадә етмәји ҝөрмәмишдиләр. Мәҹбур олуб хәндәјин кәнарындан Мәдинә шәһәрини мүһасирәјә алдылар.
Бәзи рәвајәтләрә ҝөрә Мәдинә шәһәри бир ај мүһасирәдә галды.
Гүрејш әсҝәрләри нә вахт хәндәји кечмәк фикринә дүшүрдүләрсә, мүсәлманларын хәндәкдә гојдуглары јахын фасиләли ҝөзәтчиләрлә үзләшмәли олурдулар. Мүсәлманлар ох вә даш атмагла онларын еһтимал олунан бүтүн һүҹумларынын гаршысыны алырдылар. Һәр ики тәрәфин ох атмасы ҝеҹә-ҝүндүз давам едирди. Анҹаг тәрәфләрин һеч бири диҝәринә үстүн ҝәлә билмирди. Диҝәр тәрәфдән Мәдинәнин белә бир ордунун мүһасирәсиндә галмасы мүсәлманларын бир чохунун руһијјәсини зәифләтмишди. Үстәлик Мәдинәнин дахилиндә јашајан јәһудиләрин,Бәни–Гүрејзә тајфасынын әһдинә вәфасыз чыхмасы вә кафирләр хәндәји ашдыгдан сонра дүшмән ордусуна бирләшәрәк архадан мүсәлманлара һүҹум едәҹәји планы мәлум олдугдан сонра мүсәлманларын руһијјәси даһа да зәифләди.
Гурани-Кәрим мүсәлманларын бу мүһасирәдәки чәтин вә бөһранлы вәзијјәтини Әһзаб сурәсиндә чох ҝөзәл шәкилдә бәјан етмишдир.
Анҹаг мүсәлманларын бу чәтинлијинә бахмајараг хәндәк, кафирләрин һүҹумунун гаршысыны алырды вә онлар (кафирләр) вәзијјәтин бу ҹүр давам етмәсинә давам ҝәтирә билмирдиләр. Чүнки һава үзү сојуға ҝедирди вә диҝәр тәрәфдән дә кафирләрин өзләри вә һејванлары үчүн ҝәтирдикләри јемәк гуртармаг үзрә иди. Онлар Бәдр, Үһүд кими кичик мүддәтли дөјүш үчүн тәдарүк һазырламышдылар. Анҹаг мүһасирә узун чәкдијиндән вә мүсәлманларын мүгавимәтини узун мүддәт гыра билмәдикләриндән јемәкләри јаваш-јаваш гуртарыр вә аз галырды ки, вурушмаг фикриндән дашыныб ҝери гајытсынлар. Руһијјәләри ҝет-ҝедә зәифләјирди. Нәһајәт орду башчылары белә гәрара ҝәлирләр ки, ҹәсур вә шүҹаәтли пәһләванлар нәјин баһасына олурса–олсун биртәһәр хәндәји ашыб о тәрәфә кечсинләр. Бәлкә бунунла мүсәлманларын мүгавимәтини гыра биләләр. Беләликлә, кафирләрин гәһрәманларындан беши атларыны хәндәјин кәнарында ојнадараг хәндәјин енсиз һиссәсиндән о бири тәрәфә атылырлар. Хәндәји ашдыгдан сонра тәкбәтәк дөјүшмәк үчүн рәгиб истәдиләр.
Бу пәһләванлардан бири әрәбләрин ән гүдрәтли ҹәнҝавәри олан Әмр ибн Әбдәвәд иди. О, Јәлјәл адлы бир јердә бир ордуја тәкбашына галиб ҝәлдији үчүн ону "Јәлјәл атлысы" (Јәлјәл гәһрәманы) адландырмышдылар. О, Бәдр дөјүшүндә јараландығы үчүн Үһүд дөјүшүндә иштирак едә билмәмишди. Инди Хәндәк вурушуна ҝәлмишди ки, өзүнү ҝөстәрсин.
Әмр ибн Әбдәвәд хәндәји ашдыгдан сонра вурушмаға рәгиб тәләб етди. Онунла вурушмаға һеч кимин чыхмадығыны ҝөрүб бир аз үрәкләнди вә мүсәлманларын әгидәләринә истеһза (ришхәнд) мәгсәдилә тохунуб деди: "Сиз ки, дејирсиниз сизин өлүләр Ҹәннәтә, бизимкиләр исә Ҹәһәннәмә ҝедир, онда сиздән бири ҝәлсин мән ону Ҹәннәтә ҝөндәрим, ја да о мәни Ҹәһәннәмә ҝөндәрсин." Сонра бир аз рәҹәз (низами шер) охујуб деди: "Сизин араныздан бир рәгиб тәләб етмәк үчүн о гәдәр гышгырыб "мәнимлә вурушан вармы?" дедим ки, сәсим тутулду." Һәр дәфә Әмр гышгырыб рәгиб истәдикдә, јалныз Әли ајаға галхыб Пејғәмбәрдән (с) вурушмаг үчүн изн истәјирди. Анҹаг Мәһәммәд пејғәмбәр(с) она изн вермирди. Әли үч дәфә ајаға галхды, лакин һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) разылыг вермәди. Әли бир даһа иҹазә истәдикдә һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр(сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Әлијә бујурду: "Әли! Бу Әмр ибн Әбдәвәддир!" һәзрәти Әли дә деди ки, ја Рәсуләллаһ, мән дә Әлијәм! Нәһајәт Мәһәммәд пејғәмбәр(с) Әлијә изн верди. Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр(с) өз гылынҹыны Әлијә вериб өз әммамәсини онун башына бағлајараг онун үчүн дуа етди.
Бу һәдисдән асанлыгла мәлум олур ки, бу ики нәфәрдән биринин диҝәринә галиб ҝәлмәси иманын ширкә, јахуд да ширкин имана галиб ҝәлмәсидир. Башга сөзлә десәк, бу дөјүш чох һәлледиҹи рол ојнајырды. Белә ки, Исламын, јахуд ширкин ҝәләҹәк талеји бу дөјүшдән асылы иди.
Һәзрәти Әли пијада мејдана јолланды. Әмрлә үз-үзә ҝәлдикдә она деди: "Сән сөз вермишдин ки, Гүрејш тајфасындан бир киши сәндән үч шеј истәсә, онун бирини јеринә јетирәҹәксән." (Әли өзү дә Гүрејш тајфасындан иди.) Әмр деди: "Дүздүр." Әли: "Мәним биринҹи истәјим будур ки, Ислам динини гәбул едиб мүсәлман оласан."
Әмр: "Бундан кеч."
Һәзрәти Әли: "Ҝәл Мәһәммәд пејғәмбәр (с) дөјүшмәк фикрини башындан ат, чых ҝет. Әҝәр Мәһәммәдин (с) дедикләри дүз оларса, онда сән онун васитәсилә дүнјанын ән сәадәтли инсаны олаҹагсан, јох әҝәр онун дедикләри јалан оларса, онда сән дава етмәдән дә өз истәјинә наил олмуш оларсан."
Әмр: "Хејр, Гүрејш гадынлары белә фикирләшмәјәҹәкләр. (Онлар мәним сәндән горхуб мејдандан гачдығымы зәнн едәҹәкләр.) Мән нәзир етмишәм ки, Мәһәммәддән интигамымы алмајынҹа башыма јағ чәкмәјәҹәјәм."
Һәзрәти Әли: "Елә исә онда атдан дүш мәнимлә вурушаг."
Әмр: "Һеч ҝүман етмәздим ки, бир әрәб мәндән белә истәк диләсин. Мән истәмирәм сән мәним әлимлә гәтлә јетириләсән. Чүнки атанла достлуг етмишәм. Гајыт ҝет, сән һәлә ҹавансан."
Һәзрәти Әли: "Анҹаг мән сәни өлдүрмәк истәјирәм."
Әмр һәзрәти Әлинин бу сөзүндән гәзәбләниб атдан јерә енди. Һәзрәти Әлинин үстүнә һүҹум етди. Ҝәрҝин дөјүш башлады. Һәр ики ҹәнҝавәр бир-биринә зәрбәләр ендирирдиләр. Әмр фүрсәт тапыб һәзрәти Әлинин башына ҝүҹлү бир зәрбә ендирди. Һәзрәти Әли өзүнү мүдафиә етмәк үчүн галханы башына тутду. Лакин галхан ики јерә бөлүндү вә Әлинин башы јараланды. Һәзрәти Әли да фүрсәтдән истифадә едиб Әмрә ҝүҹлү зәрбә ендирди. Һәмин зәрбә нәтиҹәсиндә Әмр јерә сәрилди.
Ислам ордусу севинҹиндән фәрјад едирди. Һамы билди ки, һәзрәти Әли әрәбләрин ән мәшһур пәһләваныны өлдүрмүшдүр.
Әмрлә бирҝә хәндәкдән ашмыш диҝәр дөрд пәһләван мејданда дуруб һәзрәт Әли илә Әмрин мүбаризәсинин нәтиҹәсини ҝөзләјирдиләр. Елә ки, онлар Әмрин өлдүрүлдүјүнү ҝөрдүләр, гачмаға үз тутдулар. Онлардан үчү хәндәји ашыб өз ордуларына гошула билди. Лакин онлардан бири – Нофәл адлы пәһләван хәндәји кечәркән јыхылыб хәндәјә дүшдү. Әли хәндәјә гајыдыб ону да өлдүрдү. Әмрин өлмәси дүшмәнин руһијјәсинин зәифләмәсинә сәбәб олду. Онлар артыг Мәдинәјә һүҹум етмәк фикриндән дашыныб наүмид олараг һәр гәбилә өз јурдуна дөнмәк фикринә дүшдү.
Дүшмәнә сонунҹу зәрбәни АллаһТәала ҝүҹлү күләк вә туфанла ендирди. Дүшмән гаҹыб өз вәтәнинә дөнмәли олду.
Һәзрәти Әли – Хејбәр галасынын фатеһи
Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һиҹрәтин једдинҹи или белә гәрара ҝәлир ки,Мәдинәнин кәнарындакы Хејбәр галасынын јәһудиләринә һүҹум етсин. Пејғәмбәрин(с) бу ишә әл атмасынын ики сәбәби вар иди:
1.Хејбәр галасы јениҹә чичәкләнмәкдә олан Ислам һөкумәти үчүн фитнә-фәсад мәркәзинә чеврилмишди. Бу галанын јәһудиләри дә
