Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинә “Јени Шәрг” Арашдырмалар Мәркәзиндән верилән хәбәрә әсасән бу јахынларда Испанија һөкумәти 1492-ҹи илдә Испанијадан говулан јәһудиләрин нәслиндән оланлара автоматик вәтәндашлыг һаггынын танынмасына даир гәрар гәбул едиб. Бу гәрарла бағлы Испанија вәтәндашлығы алма һүгугу олан 5 мин сефард-јәһуди сојадынын сијаһысы да ачыгланыб. Гәрар испанмәншәли јәһудиләр тәрәфиндән алгышла гаршыланыб вә “тарихи әдаләтин тәнтәнәси” кими дәјәрләндирилиб.
Гәрб мәнбәләринин мәлуматына ҝөрә, 22 нојабрда Испанијанын әдлијјә назири Алберто Руис-Галлардон вә хариҹи ишләр назири Хосе Мануел Гарсиа-Маргалло испанмәншәли јәһудиләрин өз тарихи вәтәнләринә гајыдыб вәтәндашлыг алма һүгугуна малик олдуғуну рәсмән бәјан едибләр. Јени гануна ҝөрә, һарада јашамасындан асылы олмајараг, испанмәншәли јәһудиләр Испан Јәһуди Иҹмалары Федерасијасындан әслән сефард јәһудиси олдуғуну тәсдиг едән сәнәд тәгдим етдикләри тәгдирдә, дәрһал Испанија вәтәндашлығы ала биләҹәкләр.
Тарихи мәнбәләрдә ҝөстәрилдијинә ҝөрә, 15-ҹи әсрдә Испанијаны 800 мин јәһуди тәрк етмәјә, 50 мин јәһуди исә динини дәјишиб католик-христиан олмаға мәҹбур едилиб.
Ба арада, мүсәлманларын да рәсми Мадриддән 17-ҹи әсрдә Испанијадан зорла говулан мүсәлманлара ејни һүгугу танымасыны тәләб етдији билдирилир.
Хатырладаг ки, 8-ҹи әсрин әввәлләриндә мүсәлманлар Испанијаны фәтһ едиб вә орада Ислам дини ҝениш јајылараг, 711-ҹи илдә Әндәлус мүсәлман дөвләти јарадылыб. 1492-ҹи илдә Католик Крал Фердинанд вә Кастилија Краличасы Изабелла Әндәлуса һүҹум едәрәк, Кордова хилафәти кими дә танынан бу мүсәлман дөвләтини сүгута уғрадыб. Бундан сонракы дөврләрдә Испанија әразисиндә јашајан мүсәлманлар зорла өлкәдән говулуб, ҝеносидә мәруз галыб, јахуд зорла динләрини дәјишмәјә мәҹбур едилиб. Јәһудиләрә гаршы да ејни мүнасибәт мүсәлман хилафәтинин сүгута уғрадығы елә һәмин дөврләрә тәсадүф едир.
1609-1614-ҹү илләр арасында Испанијадан 350 мин мүсәлманын гачдығы билдирилир. Һазырда тәкҹә Мәракешдә 5 милјона јахын шәхс өзүнү әслән Испанијадан говулмуш һәмин мүсәлманларын сојундан олдуғуну һесаб едир. Әлҹәзаир, Мисир, Ливија, Мавританија, Тунис вә Түркијәдә дә милјонларла испанмәншәли мүсәлманын јашадығы иддиа олунур.
3 декабр тарихиндә “Ҹоррео Дипломáтиҹо” гәзетиндә әлҹәзаирли журналист Әһмәд Бен-Салеһ әс-Салеһин јаздығы мәгаләдә Испанијадан говулмуш јәһудиләрә гајыдыш вә вәтәндашлыг алма һүгугунун танындығы, лакин ејни һаггын испанмәншәли мүсәлманлара танынмамасыны “ачыг-ашкар дискриминасија вә сегрегасија факты” олдуғуну вурғулајыб. О, јазыр: “Дүнја иҹтимаијјәти буну мәнәвијјатсыз вә там әдаләтсиз гәрар кими гијмәтләндирмәлидир. Бу, һагсыз вә рүсвајчы бир актдыр.”
Әлҹәзаирин Сетиф Университетинин профессору Ҹамал Бен-Әммар әл-Әһмәр артыг 4 илдир ки, Испанија кралыны “јола ҝәтирмәјә” чалышыр ки, Испанија дөвләти өтән әсрләрдә мүсәлманлара гаршы етдији зоракылыглар вә онларын Испанијадан зорла говулмасы фактыны рәсмән писләмәли, говулмуш испанмәншәли мүсәлманларын нәслиндән оланлара исә ҝеријә - Әндәлуса гајыдыб вәтәндашлыг алма һаггыны танымалыдыр.
Әлҹәзаирли алим Краллыгдан өз сәләфләринин - әҹдадларынын етдијинә ҝөрә үзрхаһлыг етмәсини, онлары “ҹинајәткарлыгда” иттиһам етмәләрини тәләб едир. О, һесаб едир ки, Испанија дөвләтинин мүсәлманлара гаршы етдији о тарихи ҹинајәтләри ҝүнүмүздә јалныз үзр истәјиб, испанмәншәли мүсәлманларын “өз тарихи вәтәни олан Әндәлуса” гајытма һаггыны танымасыјла јумаг мүмкүндүр. Профессору Ҹамал Бен-Әммар әл-Әһмәр һәмчинин рәсми Мадриддән Испанија мүсәлманларына Кордовадакы Ҹүмә мәсҹидини мүсәлманлара гајтарылмасыны тәләб едир.
“Авропа Ислам Ассосиасијасы” да Испан һөкумәтинин испанмәншәли јәһудиләрә өлкәјә гајыдарг вәтәндашлыг алма һаггыны таныјыб, лакин ејни дурумда олан испанмәншәли мүсәлманлара бу һаггы танымамасыны “дини зәминдә дискриминасија” кими гијмәтләндириб вә рәсми Мадриддән ејни һаггы мүсәлманлар үчүн дә танымасыны тәләб едиб.
Лакин һәлә ки, Испанија дөвләти мүсәлманлар тәрәфиндән ирәли сүрүлән бу тәләбләри ҹавабсыз гојуб.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
