Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән Илк бахышдан Азәрбајҹанда ҹәмијјәтин мүгавимәт ҝүҹүнүн јетәрли олмамасы ингилаб версијасыны ҝүндәмдән чыхардыр. Лакин “әрәб баһары” да ҝөстәрди ки, демократик тәсисатларын мәһв едилдији өлкәләрдә һәр ан ингилаб баш верә биләр. Бунун үчүн бәзән бир гығылҹым кифајәт едир.
Мисирдә 25 јашындакы бир ишсизин өзүнү јандырмасы, Гаһирәдә даһа бир шәхси - вәкили ејни аддымы атмаға руһландырды. Бунун ардынҹа даһа 2 фәһлә дә ејни һәрәкәти тәкрарлады вә јүз минләрлә инсан, Һүснү Мүбарәк диктаторлуғунун мангурта чевирдији вәтәндашлар күчәләрә ахышды вә елә илк етираз аксијасында 200 нәфәр һәбс едилди. Лакин нүмајишләр сәнҝимәди, полислә нүмајишчиләр арасында тоггушмалар дәринләшди, икинҹи митингдә 500-дән чох инсан һәбс едилди. Сон нәтиҹәдә Һ. Мүбарәк диктатурасына сон гојду. Сонрадан бу просесләр Јахын Шәргин диҝәр өлкәләринә јајылды вә диктаторлар бир-биринин ардынҹа деврилмәјә башлады.
“Әрәб ингилаблары” заманы һакимијјәтләрин бурахдығы кобуд сәһвләрин көкүндә бир јанлышлыг дајанарды. Етираз аксијаларына о гәдәр дә чох инсан топлашмырды вә митинг иштиракчыларынын өлкәдә кардинал дәјишикликләр етмәк игтидарында ола биләҹәјинә һеч кәс инанмырды. Вәзијјәт онда дәјишмәјә башлады ки, зијалыларын бир гисми просесләрә гошулмаға башлады.
Етиразлары нәзәрә алмајан сијаси лидерләрин сону үрәкачан олмур.
Јахын Шәрг үчүн кечәрли олан сәбәбләр Азәрбајҹанда да мөвҹуддур. Али мәктәбләри јениҹә битирмиш ҝәнҹләрин ишлә тәмин олунмасы ҝет-ҝедә ҹидди проблемә чеврилир. Һаким аиләнин игтисадијјаты там нәзарәтә ҝөтүрмәси инсанларын кәскин етиразына сәбәб олур, пулларын бөлүнмәсиндә диҝәр аилә вә груплар кәнарда сахланылыр. Ән мүхтәлиф групларын марагларынын ҝет ҝедә сырадан чыхарылмасы етиразларын мигјасыны бөјүдүр.
Мараглыдыр ки, ингилаба гәдәр Јахын Шәргдә исламчыларын реванш шансыны аз дәјәрләндирирди. Чохлары һесаб едирдиләр ки, мәсәлән, Тунис кими дүнјәви өлкәдә сијаси исламдан сөз белә ачыла билмәз. Лакин просесләрдә исламчылар әсас гүввә кими чыхыш етдиләр.
Јахын Шәрг ингилабларынын уғурунун хариҹи амилләрлә бағлы олдуғуну јазмышдыг. Лакин гејд едәк ки, бурада дахили амилләр дә мөвҹуддур. Азәрбајҹанда ингилабын реаллаша билмәсинә инамын азлығы бир чох амилләрлә јанашы, әсас ојунчуларын - мүхалифәт лидерләринин пәракәндәлији илә јанашы ҹәмијјәтин просесләрдән кәнарда галмасы илә бағлыдыр.
Әслиндә, ингилаб модели инсанлары, протест електоратыны өз ҝүҹүнә вә гәләбәјә инандырмагдан кечир. Лакин интрига вә чәкишмәләрин давам етмәси протест електоратыны мәјуслуға уғрадыр. Јухарыда да гејд етдијимиз кими, халг күтләләринин нә заман һансы аддымлары ата биләҹәјини прогнозлашдырмаг сон дәрәҹә мүшкүлдүр. Бу бахымдан, ингилаби шәраит јаранарса, халг күтләләринә кимин рәһбәрлик едәҹәјини индидән сөјләмәк хејли чәтиндир.
Азәрбајҹанын ән јени тарихиндә халг күтләләринин лидерләрдән дәфәләрлә радикал олдуғунун дәфәләрлә шаһиди олмушуг.
Вурғулајаг ки, 2012-ҹи илдә Азәрбајҹанын бөлҝәләрини кортәбии тәсир бағышлајан етираз аксијалары бүрүдү.
Губа, Хачмаз, Масаллы, Ҝәнҹәдә етиразлар илбоју давам етди. Бакыда исә мүлкијјәт һүгугу позулан, мәмур өзбашыналығындан ҹана јығылан вәтәндашлар кортәбии шәкилдә ән мүхтәлиф етираз аксијаларына әл атдылар.
Дүздүр, бу просесләр локал шәкилдә һәјата кечирилди вә әксәр һалларда мәркәзи һакимијјәтә гаршы дејил, јерли иҹра һакимијјәтләринә гаршы јөнәлди, лакин наразылыгларын ҹоғрафијасынын артмасы сечки илиндә етиразларын бүтүн өлкәни бүрүјә билмәси еһтималыны ирәли сүрмәјә әсас верир.
Уҹгарлардан тутмуш, пајтахта гәдәр етираз далғасынын јајылмасы өлкәдә һансыса бөјүк просесләрә һазырлыг ҝетмәсиндән хәбәр верир. Бәлкә дә бу даһа мигјаслы сосиал партлајышларын илкин нишанәләри кими гәбул олуна биләр.
Истисна дејил ки, етиразлар Президент Администрасијасы гаршысына да трансфер едә биләр.
Ил боју кортәбии шәкилдә баш верән халг етиразлары ону сүбута јетирди ки, вәтәндашлар әксәр иҹра һакимијјәти башчыларындан наразыдырлар. Бу исә наразылыгларын бир анын ичиндә сосиал партлајышларла нәтиҹәләнә биләҹәјинин хәбәрчисидир. Бир сөзлә, өлкәдә ингилаб истәнилән ан баш верә биләр...
Азәр Рәшидоғлу
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
