Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән дүнјанын ән мәшһур бизнес журналы олан “Форбес” режим башчысы Илһам Әлијевин БП ширкәтинә гаршы апардығы мүбаризә илә бағлы ҝениш мәгалә дәрҹ едиб.
Мәгаләдә гејд олунур ки, БП инди чох нараһат дөврүнү јашајыр. Мексика Көрфәзиндәки нефт сызынтысы бәласындан там гуртара билмәјән вә Русијадакы узунмүддәтли мөвгеләрини горујуб сахламаға чалышан ширкәт инди дә Бакыда, Азәри-Чыраг-Ҝүнәшли (АЧҜ) јатагларында һасилатын азалмасына ҝөрә “өлдүрүҹү тәнгидлә” үзләшиб.
Әлијевин өзүнә вермәдији суал
«Бурада БП үчүн нараһатедиҹи мәгам о дејил ки, һүҹум бирбаша президент Әлијевдән ҝәлир. Бу, әслиндә чохдан «түстүләнән әски» иди. Һамы чохдан билирди ки, АЧҜ-јә даир рәгәмләр лап әввәлдән гејри-реал олуб. Нараһатлыг доғуран будур ки, Әлијев БП-нин ифласыны һазырлајыр. Лакин Әлијевин өзүнә вермәдији бир суал вар - бу просес заманы онун өзүнә даһа бөјүк зијан дәјмәјәҹәк ки?...», - дејә мүәллиф Метју Һулберт јазыр.
Нә ҝөзләдијини јох, нәјин варса ону...
Мәгаләдә дејилир ки, өлкә башчысы АЧҜ мәсәләсиндә һаглыдыр - сон үч илдә БП-нин прогнозлары илә реал һасилат арасында бөјүк фәрг олуб. Лакин проблем ҝеолоҝија илә бағлыдыр: “2012-ҹи ил үчүн прогноз 35, 6 милјон тондур. Анҹаг Бакы дүшүнүр ки, ән јахшы һалда 33 милјон тон нефт чыхарылаҹаг. Азәрбајҹан тәрәфи итирилмиш ҝәлирин 8 милјард доллар һәҹминдә олдуғуну иддиа едир. Үстәлик, президент дејиб ки, бу сәһвләр барәсиндә «ҹидди тәдбирләр» ҝөрүләҹәк.
АЧҜ 2008-ҹи илдә - лајиһәнин үчүнҹү фазасында ҝүнә 1 милјон баррел нефт чыхармалы иди. Амма һасилат әввәлдән ашағы олуб. Индисә ҝүндәлик һасилат 684 мин баррел ҹиварындадыр.
Прогнозларын доғрулмамасында әсас проблем техники сәһвләр вә ја киминсә баҹарыгсызлығы дејил. Мәсәләнин көкүндә ҝеолоҝија дајаныр. 1990-ҹы илләрдә нефтин бир баррелинин гијмәти 10 доллар иди вә јатаглары ҝәләҹәк тәкмилләшдирмә үчүн јарарлы дизајнла гурмаг баһа баша ҝәлирди. Бу да һеч кимә әл вермирди. Нә ҝөзләдијини јох, нәјин варса ону чыхармалы идин».
“Петрократ” Әлијев јахшы баша дүшүр ки…
Мүәллиф јазыр ки, һасилаты јенидән ҝүндә 800 мин баррелә чатдырмаг мүмкүндүр, анҹаг бунун үчүн әлавә капитал гојулмалыдыр. Һалбуки консорсиум Илһам Әлијеви гәзәбләндирән һазыркы һасилаты сахламаг үчүн илдә 2 милјард доллар хәрҹләјир. Нөвбәти ики-үч илдә платформаларын ҝенишләндирилмәси исә бундан да чох пул тәләб едәҹәк. АЧҜ ојунчулары үчүн контракт мүддәти исә 2024-ҹү илдә баша чатыр. Бу мүддәтдә онларын гојдуглары хәрҹи чыхара биләҹәкләринә чох аз еһтимал вар.
«Бу ҝүн сөһбәт контракт мүддәтини 2024-ҹү илдән сонракы мүддәтә узатмагдан јох, (Илһам Әлијевин дә гызғын шәкилдә истәдији будур) һамы үчүн јени контракт шәртләринин разылашдырылмасындан ҝедир.
Һәр бир јахшы «петрократ» кими, ҹәнаб Әлијев чох јахшы баша дүшүр ки, нефт ҝәлирләри онун өлкәсини дағылмагдан горумаг вә чеврәсини һакимијјәтдә сахламаг үчүн јеҝанә јапышгандыр», - дејә мәгаләдә гејд олунур.
БП-јә тәпинмәк башгаларыны да сәксәкәдә сахламаг мәгсәди ҝүдүр
Мүәллиф даһа сонра јазыр ки, Бакы итирдикләринин јерини долдурмаг үчүн һазырда АЧҜ-дән ҝөтүрдүјү 75 фаиздән артыг паја үмид едир. “1990-ҹы илләрдә Азәрбајҹаны дүнјанын нефт хәритәсинә гојмуш” БП-ни исә “аиләдә әрклә шапалаг вурула биләҹәк әсас ушаг” ҝөзүндә ҝөрүр.
“Азәрбајҹан бир нечә илә нефти түкәнән өлкәјә чеврилсә дә, Хәзәрдәки «Үмид», «Абшерон» вә әләлхүсус да «Шаһдәниз-2» јатагларына ҝөрә варлы газ өлкәсинә дөнәҹәк. «Шаһдәниз 2»нин дә әмәлијјатчысынын БП олаҹағына чоху инаныр. Амма Бакы илә мүнасибәтләр о гәдәр писләшиб ки, Азәрбајҹан Дөвләт Нефт Ширкәти АБШ-ын ЕххонМобил вә Чоноҹо ширкәтләринин Хәзәрин ҝәләҹәк ојунчулары ола биләҹәји барәдә данышыр.
БП-јә тәпинмәк Бејнәлхалг Нефт Консорсиумунун (ОИЧ) диҝәр үзвләрини дә сәксәкәдә сахламаг мәгсәди ҝүдүр”, - дејә мәгаләдә јазылыр.
Әлијев чох өткәм олса…
Мүәллиф һесаб едир ки, Илһам Әлијев “дәһшәтли дәрәҹәдә өткәм олмагла” өзүнү риск гаршысында гојур: «Азәрбајҹанын нефт еһтијатлары әһәмијјәтлидир, лакин нәһәнҝ јатаглар дејил. Еххон вә башгалары, хүсусән дә газа даир ширкәтләр Бакынын тәклиф етдији шәртләрлә разылашмајаҹаглар. «Шаһ Дәниз 2» чох баһалы јатагдыр. Бу јатагдан ҝөтүрүләҹәк 16 милјард кубметр газ 50 милјард доллара баша ҝәләҹәк. Үстәлик бу газы ала биләҹәк ән реал базар Авропадыр. Авропада исә 2020-ҹи иләдәк маје газын дашынмасы нормаја чевриләҹәк”.
БП ифласа уғраја биләр, амма Әлијев ондан габаг сүгут едәр
Мәгаләдә даһа сонра јазылыр ки, Илһам Әлијев ким олдуғуну вә Азәрбајҹанын дүнја нефт хәритәсинин һарасында јерләшдијини јахшыҹа јадында сахламалыдыр.
«Консорсиум онун ҹызығындан чыхмасы гәнаәтинә ҝәләрсә, Азәрбајҹансыз да јашаја биләр. Анҹаг ҹәнаб Әлијев онларсыз вә онларын ҝәтирдији ҝәлирсиз јашаја билмәз. БП Азәрбајҹанда ифласа уғраја биләр. Амма Әлијев ајағыны өзүнүн мәһдуд енержи јорғанына ҝөрә узатмазса, ондан габаг сүгут едә биләр», - дејә мүәллиф јазыр.
Метју Һулберт сонда јазыр: «Јери ҝәлмишкән, Азәрбајҹан Дөвләт Нефт Фонду јахшы вахтларда јығылмыш о гәдәр пулу нә едиб?.
Беләликлә, һесаб һәләлик консорсиумун хејринә 1:0-дыр».
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
