Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлији- Исламазери.аз-ын бу дәфәки мүсаһиби Әһли-Сүннү Шимали Јорк Ислам Ҹәмијјәтинин имам-ҹүмәси, Канада Мүасир Ислами Тәфәккүр Инистутунун һәмчинин "Crescent" бејнәлхалг журналынын директору Зәфәр Бангашдыр.
-Сизинлә ахырынҹы сөһбәтдән артыг ики ил кечиб. Бу ики илдә Мүасир Ислами Тәфәккүр Инистуту (ИҸИТ) вә онун мәтбуат хидмәтләри, “Crescent” бејнәлхалг журналы вә “Muslim Perspectives” телеканалы Азәрбајҹанда баш верән һадисәләри даим изләјир вә тәһлил едир. Бу сон ики илдә сиз Азәрбајҹанда һансы һадисәләри вә просесләри ән ваҹиб ҝөрүрсүнүз вә онлары неҹә дәјәрләндирирсиниз?
Биз ахырынҹы дәфә сөһбәт едәндә Азәрбајҹанда мөвҹүд олан гејри гануни вә Исламофоб һакимијјәт бөјүк сијаси вә мәнәви зәрбә алмышды. О зәрбә бундан ибарәт иди ки, али мәһкәмә Ханым Фатимеји Зәһра (с.ә) мәсҹидини дағытмаг гәрары чыхартса да, һакимијјәт мәсҹидин сөкүлмәсинин гаршысыны алмаг мәҹбуријјәтиндә олду. Буна сәбәб һәм Азәрбајҹан мүгавимәт һәрәкаты һәм дә, мүҹтеһидләрин сәрт бәјәнатларла чыхыш етмәси олду. Бу дүнја сәвијјәсиндә Ислами һәрәкатынын сон илләрдә ән бөјүк сијаси гәләбәләриндән биридир. Чүнки биринҹи дәфәдир ки, сон 50 илдә Ислам мүгавимәти вә мүҹтеһидләрин тәзјиги нәтиҹәсиндә һакимијјәт өз вердији гәрардан ваз кечир.
Бу зәрбәнин тәсирини азалтмаг үчүн һакимијјәт ләнҝ шәкилдә мүсәлманлары горхутмаға башлады. Амма зүлм апаратынын ләнҝ аддымлары Азәрбајҹанда Ислами һәрәкаты дирчәлтди вә игтидар өз афторитетинә даһа да бөјүк зәрбә ендирди.
Бу изаһ етдијим чәрчивәдә мән сон ики илдә Азәрбајҹанда баш верән 3 һадисәни чох әһәмијјәтли һесаб едирәм. Бу үч һадисәнин әһәмијјәти Азәрбајҹан дахилиндә вә хариҹиндә бир аз сонра там дәрк олунаҹаг.
Биринҹи, Мөвсүм Сәмәдов, Абҝүл Сүлејманов кими алимләрин чыхышыдыр. Бу чыхышлар Бакыдакы залым һакимијјәтин бүтүн гырмызы һәддләрини сындырды. Азәрбајҹан дахилиндә 1995-ҹи илдән индијә гәдәр һеч ким белә чыхышлар етмәмишди. Бу чыхышлар заманы Азәрбајҹанын һансы фәлакәтләрлә үзләшдији ачыг шәкилдә ҝөрүнүр. 1950-ҹи илләрдә Сејјид Гүтб Нассеризмә гаршы бир алтернатив ҝөрүш вә һәрәкәт формалашдырды, Сәддам Һүсејин заманында Ајәтуллаһ Багир Сәдр Бәәс режиминә гаршы бир мөвге ортаја гојду. Бу ҝүн Азәрбајҹанын мүҹаһид руһаниләри дә мөвҹуд һакимијјәтә гаршы алтернатив Ислами чәрчивә јаратдылар.
Икинҹи, сон ики илдә Азәрбајҹанда ислам алимләринин вә фәал диндарларын һәбсини чох әһәмијјәтли бир һадисә кими гијмәтләндирирәм. Азәрбајҹанда мөминләрин сахта иттиһамларла күтләви шәкилдә һәбс олунмасы ону ҝөстәрир ки, Азәрбајҹанда ән реал гүввә бу ҝүн Ислам һәрәкатыдыр.
Үчүнҹү, Вагиф Абдулајев вә Физули Новрузовун зиндандакы шәһадәти. Онлар өз шәһадәтләри илә дүнаја ҝөстәрдиләр ки, Азәрбајҹанда Ислам һәрәкаты өз гануни тәләбләринә наил олмаг үчүн гурбан вермәјә һазырдыр. Һеч бир Ислами һәрәкат гурбансыз мүвәффәгијјәт әлдә едә билмәз. Бу Аллаһ сүннәсидир. Бу Пејғәмбәрин јолудур. Гурбансыз гәләбә мүмкүн дејилдир. Буну Ливанда чох ајдын ҝөрүрүк.
Бу үч факт ону ҝөстәрир ки, Азәрбајҹандаки Ислам һәрәкаты камилләшир, өз тәмәлләрини сатмыр вә мәғлубијјәт анлајышыны гәбул етмир.
-Азәрбајҹанда Ислам алимләринин вә фәалларын наркотик вә силаһ иттиһамлары илә һәбс олунмасыны неҹә дәјәрләндирирсиниз?
Бу һадисәләрин баш вермәси Азәрбајҹанда мөвҹуд олан һакимијјәтин нә гәдәр ибтидаи олдуғуну там ифша едир. Дүнјанын һансы өлкәсиндә кәшфијјат органы наркотик вә силаһ ҝәздирәни тутмағнан мәшғулдур? Азәрбајҹанда диндарларын чохуну МТН һәбс едир. МТН-нин иши кәшфијјатла мәшғул олмагдыр. Дүнјадан Азәрбајҹана баханда диндарын наркотик васитә илә МТН тәрәфиндән тутулдуғуну ҝөрәндә һамы бунун сијаси характер дашыдығыны дәрһал анлајыр.
Бу һәм дә ону ҝөстәрир ки, Азәрбајҹанда дөвләтчилик анлајыш чох ашағы сәвијјәдәдир вә индики дөвләт органлары игтидары халгдан горумагла мәшғулдур.
Диндарларын МТН тәрәфиндән һәбси әтрафында олан һадисәләрдә диггәт ојадан бир факт да одур ки, 20 илдир Азәрбајҹанын 20 фаиз торпағы ермәни ишғалындадыр. Ермәнистан дөвләти бу ишғалы там дәстәкләјир, амма биз һеч вахт ешитмәмишик ки, МТН һансыса ермәни ҹасус шәбәкәсини тутсун.
-Азәрбајҹанда Ислами мәтбуатын ишини неҹә дәјәрләндирирсиниз?
Ислами мәтбуат Азәрбајҹанда јени бир феноменди. Тәбии ки, бу тәзә просесдә бәзи јанлышлыглар олаҹаг. Амма әсас одур ки, сәһвләрдән сонра дәрс алынсын. “Ҹресҹент” бејнәлхалг журналы 40 илдир фәалијјәт ҝөстәрир. Журналын белә узун мүддәтдә фәалијјәт ҝөстәрмәсинин сәбәбләриндән бири дә аттығымыз аддымларда олан сәһвләри ҝөрмәјимиз вә ону тәкрар етмәмәјимиздир.
Азәрбајҹанда Ислами мәтбуатын ҝениш тәсир ҝөстәрмәјинә әсас мане терминалоҝија саһәсиндәдир. Терминолоҝија иҹтимаијјәтин һәгигәти олдуғу кими ҝөрмәсиндә вә вәзијјәтин олдуғу шәкилдә тәгдим олунмасында бөјүк рол ојнајыр.
Азәрбајҹанда Ислами мәтбуат ҝәрәк Ислама зидд олан мәнбәләрдән истифадә етмәсин. Ислами мәтбуатын истилаһлары ҝәрәк өз мәнасыны дашысын вә өз Ислами чәрчивәсини јаратсын. Мәсәлән, бир гурум ки, динҹ вә ҝүнаһсыз вәтәндашларын ҹибинә наркотик атыб тутурса, онлара неҹә полис демәк олар? Онлар полис формасы ҝејинмиш гулдур дәстәләридир. Халгын сәси вә ирадәси илә азад сечкиләрдә сечилмәјән мәҹлисә неҹә парламент дејә биләрик.
Бу анлајышлар ҝәрәк ајдын вә һәгигәтә ујғун шәкилдә изаһ едилсин.
Бу ҹидди мөвзулара вә мәсәләләрә бүтүн дүнјада Ислами мәтбуатлар ҹидди фикир версинләр. Мән алнлајырам ки, Азәрбајҹанда сөз азадлығы саһәсиндә ҹидди мәһдудијјәтләр вар вә мәтбуатын имканы јохду ҹәмијјәтә баш верән һадисәләри азад вә һәгиги шәкилдә изаһ етсин. Әҝәр һәгигәт игтидарда олан гүввәләрин марағына гаршыдырса Азәрбајҹанда мәтбуат ҝәрәк суссун. Јахуд да мәсәләни чох дајаз шәкилдә ишыгландырсын. Амма бәзән бу етибарсыз гурумларын хәбәрләри, бәјәнатлары Ислами медиада јер алмагдадыр. Алими јахуд да динда
