Аллаһын ады илә!
Аллаһ-Талланын ән сәфалы вә мәрһәмәтли ајларындан бир сајылан Рәҹәб ајынын ҝәлиши вә бу ајда олан фәзиләтләри әлә ҝәтирмәк үмиди илә, бүтүн мүсәлман халгымыза мәнәви уғурлар арзу едирәм! Үмидварәм ки, дүнја шејтанпәрәстләринин мүсәлман халгымыза гаршы гурдуғу бүтүн шејтани планлар, Аллаһын-Тааланын јенилмәз гүдрәти илә боша чыхсын вә мүсәлман халгымыз, өз мүстәгиллијини, азадлығыны, әрази бүтөвлүјүнү Аллаһдан ҝәлән ҝүҹ-гүдрәт вә иман ҝүҹү илә там шәкилдә тәмин едә билсин! (Илаһи Амин!)
Һаггында бәһс етмәк истәдијим мөвзу, мүгәддәс китабымыз Гурани-Кәримдә алимләрин мәгамлары һаггында гыса да олса, һәмвәтәнләримә мәлумат вермәкдир. Үмумијјәтлә, дүнја јаранандан бу ҝүнә кими ҹәмијјәтин иҹтимаи-сијаси вә мәдәни һәјатында алимләрин, зијалыларын, шаирләрин, даһа доғрусу елм адамларынын чох мүһүм ролу олмушдур. Бу ҹәһәтдән, пејғәмбәрләрин варисләри сајылан алимләр, һәр бир ҹәмијјәтин вә халгын һәм милли, һәм дә мәнәви сәрвәтләридирләр. Алимсиз ҹәмијјәт кор, кар вә лал олуб, гаранлыг вә зүлмәтдә јашан бир ҹәмијјәт сајылыр. Алимләр, јер үзүнүн нурлары вә јол ҝөстәрәнләридирләр. Алимләр дәрәҹә вә етибарларына ҝөрә һансы шәраитдә олмаларына бахмајараг, ҹанлары баһасында олмуш олса, халгы дүзҝүн јола јөнәлдәнләрдир. Әҝәр биз дүнја океанында ҹәмијјәтин камиллијјә тәрәф апаран бир ҝәмидә гәрар тутмасыны тәсәввүр етсәк, бу ҝәминин сүканы һәмин алимләрин әлиндәдир. Бу сәбәбдән алимләр јер үзүндә ҝөјә нисбәтдә гаранлыгда ҝөрүнән улдузлардыр.
Мүгәддәс Гуранымызда әсл елм вә билик һаггында о гәдәр сифаришләр олунуб ки, һәр бир мүтәфәккүр шәхс бу мөвзуда тәһгигат апарса, гәти шәкилдә дәрк едәр ки, һәјатымызын әсас мәғзини тәшкил едән елм вә билијин Исламда нә гәдәр дәјәр вә әһәмијјәти вардыр. Тәбии ки, Аллаһ јанында елм вә билијин нә гәдәр дәјәр вә мәгамы варса, елм вә билик саһибинин бир о гәдәр дәјәр вә мәгамы вар. Гуран Кәримдә алимләр әсасән, ики дәстәјә ајрылыр. Биринҹи; имансыз алимләр. Јәни, елм вә биликләри олмасына бахмајараг, билик вә елмләринә хәјанәт едәрәк, һеч вахт әмәл етмәз, һәр заман өз шәхси мәнфәәти вә сијаси ојунларына ҝөрә, елмдән суи истифадә едәрләр. Белә алимсифәтләр өз шәхсијјәтләрини горумамагла јанашы башгаларынын да шәхсијјәтләринә дәјәр вермәји баҹармазлар. Белә алимсифәтләр, ҹәмијјәтдә өз јарамаз әмәлләри илә танынар вә әслиндә, ҹәмијјәти гулдарлыға, мангутлашмаға вә јалтаглыға тәрәф дәвәт едәрләр. Гуранда белә алимләрдән улағ үнваны илә ад апарылыр. Гуранда охујуруг: “Төврата әмәл етмәјә мүкәлләф олдугдан сонра она әмәл етмәјәнләр (алимләр) белиндә чохлу китаб дашыјан (лакин онларын ичиндә нә јазылдығыны билмәјән, онлардан фајдаланмағы баҹармајан) улаға бәнзәрләр.” (Ҹүмә сурәси 5) Һәмчинин, бәзи ајәләрдә халгын малын мәнимсәјиб, һаггы ҝизләдән бәзи алимсифәтләрә дә ишарә олунур. Гуранда охујуруг: “Еј иман ҝәтирәнләр! (дүнја) алимләриндән вә (мәбәд) раһибләриндән чоху инсанларын малларыны һагсызлыгла јејир вә (онлары) Аллаһ јолундан дөндәрирләр. (Ја Рәсулум!) Гызыл-ҝүмүш јығыб ону Аллаһ јолунда хәрҹләмәјәнләри шиддәтли бир әзабла мүждәлә!” (Бәгәрә сурәси 34)
Ҝөрүндүјү кими вәзифәси инсанлары нура вә камиллијә тәрәф апармаг олан бәзи алимсифәтләр, дүнјада олмазын ојунларындан чыхыр, пул, мал вә сәрвәтә ҝөрә һәтта, Аллаһы да данмаға һазыр олурлар. Бу ҹәһәтдән, мүасир дүнјанын зүлм, һагсызлыг, әдаләтсизлик, шејтан вә шејтанпәрәстлијин бүрүдүјү бир вахтда, Ислама, өз елминә, мүсәлман халгына, инсанлара хидмәт едән иманлы алимләри диҝәр дүнјапәрәст вә шөһрәтпәрәст алимләрдән ајырмагда чох диггәтли олмаг лазымдыр. Бәзән, һаггы дејиб, һагсызлыға гаршы чыхдығына ҝөрә зинданын бир ҝушәсиндә јатан иманлы алим, Аллаһ-дәрҝаһында илләрлә вәзифә вә дүнјаја гуллуг едән, имансыз вә шәхсијјәтсиз алимләрдән мин дәфәләрлә үстүндүр. Белә алимләрә, Аллаһ-Таала Гурани-Кәримдә хүсуси мүгәддәс мәгамлар верир вә белә иманлы алимләр диндә мүгәддәс сајлыр. Гуранда о ҹүр алимләр һаггында охујуруг: “Аллаһ да сиздән иман ҝәтирәнләрин вә (хүсусилә) елм бәхш едилмиш кимсәләрин дәрәҹәләрини уҹалтсын. Аллаһ етдијиниз әмәлләрдән хәбәрдардыр!” (Мүҹадилә сурәси 11) Аједә, елм бәхш едилмиш иманлы алимләрдән сөз ҝедир вә белә алимләрин Аллаһ дәрҝаһында бүтүн инсанлардан үстүн олмасы шәксиздир.
Она ҝөрә дә бу дәстәдән олан алимләри дүнјада јахшы танымаг лазымдыр. Белә алимләрин Аллаһ дәрҝаһында мүгәддәс сајылмасы лабүддүр. Мүгәддәс Гуранын диҝәр бир ајәсиндә, өз ҹәмијјәтиндә баш алыб ҝедән фитнә-фәсада ҝөз јуман вә ја онларын гаршысыны алмагдан өтрү һеч бир гәдәм атмајан инмансыз алимләрә дә ишарә олунур вә онларын агибәти вурғуланыр. Гуран Кәримдә охујуруг: “Онларын бир чохуну ҝүнаһ ишләмәјә, дүшмәнчилик етмәјә вә һарам јемәјә тәләсән ҝөрәрсән. Онларын ҝөрдүјү ишләр неҹә дә писдир! Каш онларын (ҹәмијјәтинин) дин алимләри вә фәгиһләри онлара ҝүнаһ сөјләмәји вә һарам јемәји гадаған едәјдиләр! Онларын төрәтдији әмәлләр неҹә дә писдир!” (Маидә сурәси 62-63)
Мүгәддәс Гуранда башда алимләрин (үмумијјәтлә, ән садә инсанларын да) ән бөјүк ҝүнаһы вә хәтасы, ҹәмијјәтдә ҝедән зүлмә вә һагсызлыға гаршы Һагг сәсләрини чыхармамалары вә Һаггы халгдан ҝизләтмәләридир. Бу һагда да Гурани-Кәримдә охујуруг: “Аллаһын назил етдији Китабда оланлары ҝизләдәнләрин вә онун мүгабилиндә бир аз пара аланларын једикләри гарынларында анҹаг ода дөнәҹәкдир. Гијамәт ҝүнү Аллаһ онларла данышмаз, (онлары) тәмизә чыхармаз. Онлары шиддәтли әзаб ҝөзләјир!” (Бәгәрә сурәси 174)
Амма, гејд етдијимиз кими Гурани-Кәримдә, әсл иманлы алимләрин һаггында һәддән артыг тәриф вә мүгәддәсликләрә ишарә олунур. Белә иманлы алимләрдән, Гуранда елм саһибләри, билик саһибләри, елм верилмиш кәсләр, ағыл саһибләри, бәсирәт саһибләри, елмдә гүвәәтли оланлар (расихун), јанларында китаб оланлар, мүтәфәккирләр, биләнләр, ағылларындан вә елмләриндән истифадә едән дәстәләр вә саир кими адлардан истифадә едилмишдир.
Бүтүн бу ад вә үнванлардан әлавә, иманлы алим вә мүҹтеһидләрин мүгәддәс Гуранда хүсуси мәнәви вә мүгддәс мәгамларына да ачыг-ајдын ишарәләр олунмуш вә бүтүн бәшәријјәтдән белә алимләрин мәгам вә шәхсијјәтләринин горунмасы тәләб олунмушдур. Инди дә иманлы алимләрин мүгәддәс Гуранымызда олан мүгәддәс мәгамларына ишарә едәк:
Биринҹи: Иманлы алимләр төвһид әһли олуб, мәләкләр илә бир сырасында гәрар тутурлар: “Аллаһ Өзүндән башга һеч бир танры олмадығына шаһиддир. Мәләкләр вә елм саһибләри дә һагга-әдаләтлә бојун гојараг (һагга тапынараг) о гүввәт, һикмәт саһибиндән башга ибадәтә лајиг һеч бир варлыг олмадығына шәһадәт вердиләр.” (Али Имран сурәси 18)
Икинҹи: Иманлы алимләр варлыг аләминдә, Аллаһын нишанә вә аламәтләрини бәсирәт ҝөзү вә иманлары илә ҝөрүр, илаһи мәрифәт әлә ҝәтирирләр: “Һәгигәтән, ағыл саһибләриндән (мүтәфәккирләрдән) өтрү, ҝөјләрин вә јерин јарадылмасында, ҝеҹә илә ҝүндүзүн бир-бирини әвәз етмәсиндә, ичәрисиндә инсанлар үчүн мәнфәәтли шејләр олан ҝәмиләрин дәнизләрдә үзмәсиндә, гурујан јер үзүнү Аллаһын ҝөјдән јағмур јағдырараг јенидән дирилтмәсиндә, ҹинс-ҹинс һејванлары онун һәр тәрәфә јајмасында, ҝөјлә јер арасында рам едилмиш күләјин вә булудларын бир сәмтдән башга сәмтә дөндәрилмәсиндә, (Аллаһын һикмәт вә гүдрәтинә дәлаләт едән) әламәтләр вардыр.” (Бәгәрә сурәси 164)
Үчүнҹү: Иманлы алимләрин Аллаһа, Гурана вә бүтүн сәмәви китаблары иманлары вар, онлар намаз гылар, зәкар верәр вә Гијамәт ҝүнүнә етигадлары олар: “Лакин онларын елмдә гүввәтли (мөһкәм) оланлары вә мөминләри сәнә назил едиләнә вә сәндән әввәл назил едиләнә вә сәндән әввәл назил оланлара инаныр, намаз гылыр, зәкат верир, Аллаһа вә ахирәт ҝүнүнә иман ҝәтирирләр. Биз, әлбәттә, онлара бөјүк мүкафат верәҹәјик!” (Ниса сурәси 162)
Дөрдүнҹү: Иманлы алимләр дуа әһли (јәни, һәмишә халга дуа едиб) олуб, јерин вә ҝөјләрин јаранышы һаггында тәфәккүр едәр, Аллаһ-Тааланын дәрҝаһында (ҝүнаһ едәрсә) рүсвај олмагдан вәһшәт едәр (јәни, чох еһтијатлы јашајыш тәризи кечирәр), Аллаһын елчиләринә вә Она тәрәф чағыранлара инанар вә онларын дуалары тез гәбул олар: “Һәгигәтән, ҝөјләрин вә јерин јарадылмасында, ҝеҹә илә ҝүндүзүн бир-бирини әвәз етмәсиндә ағыл саһибләри үчүн (Аллаһын варлығыны, гүдрәтини, камалыны вә әзәмәтини сүбут едән ачыг) дәлилләр вардыр.
О кәсләр (ағыл саһибләри) ки, ајаг үстә оланда да, отуранда да, узананда да Аллаһы хатырлар, ҝөјләрин вә јерин јарадылмасы һаггында дүшүнәр (вә дејәрләр): "Еј Рәббимиз! Сән бунлары бош јерә јаратмамысан! Сән пак вә мүгәддәссән! Бизи ҹәһәннәм одунун әзабындан (Өзүн) гору!
Еј Рәббимиз! Сән ҹәһәннәм одуна атдығын шәхси, әлбәттә, рүсвај едәрсән вә залымлара көмәк едән олмаз!
Еј Рәббимиз! Һәгигәтән, биз: "Рәббинизә инанын!" - дејә имана тәрәф чағыран бир кимсәнин чағырышыны ешидиб Сәнә иман ҝәтирдик. Еј Рәббимиз! Инди ҝүнаһларымызы бизә бағышла, тәгсирләримиздән кеч (бөјүк ҝүнаһларымызы бағышла, кичик ҝүнаһларымызын үстүнү өрт) вә ҹанымызы јахшы әмәл саһибләри илә бир јердә ал !
Еј Рәббимиз! Өз пејғәмбәрләр
