Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлији- 1980-ҹи илләрин сону, 90-ҹы илләрин әввәлиндәки һәмин гарышыг ҝүнләрә нәзәр салыб бирмәналы шәкилдә сөјләмәк олар ки, о заманларда Һејдәр Әлијеви һакимијјәтә ҝәтирә биләҹәк бүтүн јоллар һөкмән гападылмалы иди. Садәҹә олараг, Азәрбајҹанда әксәријјәт белә һесаб едирди ки, адам ағыр хәстәдир, кифајәт гәдәр гоҹалыб вә онун Вәтәнә дөнәрәк сон чағларыны бурада кечирмәк кими гутсал бир һаггы вар. Һәтта онун чох ағыр мадди дуруму барәдә дә информасијалар гәсдән јајылырды ки, Һејдәр Әлијевин ады әтрафында јалныз көврәк дујғулар јарансын. Садәҹә олараг, һәмин заманлар Һејдәр Әлијевин сијаси иддиаларынын јаранмасынын гаршысыны алмаг үчүн КГБ тәҹрүбәси олан республика рәһбәрлији јох иди.
әввәли өтән сајларымызда
Бу һадисәләр дөвләт чеврилиши дејилди
Бурада бир гәдәр ирәли ҝедиб бир даһа алтындан хәтт чәкәрәк сөјләмәк истәјирәм ки, 1994-ҹү илин октјабр, 1995-ҹи илин март һадисәләринин маһијјәтиндә дөвләт чеврилиши адландырыла биләҹәк һеч нә јох иди. Мән бу һадисәләрин иштиракчысы вә шаһиди олараг, бу мәсәләләри чохларындан даһа јахшы билирәм. Дөвләт чеврилиши, һәм дә силаһлы дөвләт чеврилиши 1993-ҹү илин ијун ајында баш верди - гануни һакимијјәт деврилди, гијамчылар инсан ганы ахытдылар, президент гвардијасынын үзвләри автобусда өз командирләри илә бирликдә вәһшиҹәсинә гәтлә јетирилдиләр. Бу вахта гәдәр һәмин гвардијачыларын хатирәси рәсми шәкилдә анылмајыб - һакимијјәт бүтүн васитәләрлә бу мөвзудан јајыныб.
Сурәт баша дүшдү ки, ону өлдүрмәк истәјирләр
Шүбһәсиз, бу һадисәләрин архасында индики һакимијјәтин о заманкы сијаси идеологлары дајанырды. Онлар Сурәт Һүсејнов вә башгаларындан өз сијаси планларынын иҹрасы мәгсәдилә истифадә етдиләр: бу барәдә мән артыг гејд етмишәм ки, онларын һәр бири үчүн ајры-ајры роллар мүәјјән едилмишди. Амма иш баша чатандан сонра Әлијев һакимијјәти һеч кимлә бөлүшмәк истәмәдијини ачыг шәкилдә нүмајиш етдирмәјә башлады. Бу һалда исә һәм Сурәт Һүсејновун, һәм дә Рөвшән Ҹавадовун етираз етмәк һүгугу, әлбәттә ки, вар иди. Ахы онлар өз ҹанлары, адамлары, ресурслары баһасына дөвләт чеврилиши планына разылыг верәрәк, һарадаса коалисијаја дахил олмушдулар. Доғрудур, дөвләт чеврилиши әрәфәсиндә Сурәт Һүсејновун иткиләри чох олмамышды, амма бу иткиләр чох ола биләрди. Үстәлик, әҝәр чеврилиш баш тутмасајды, јалныз онлар бу уғурсузлуға ҝөрә ҹаваб вермәли олаҹагдылар. Мән бунлары “коалисија” иштиракчылары нөгтеји-нәзәриндән дәјәрләндирирәм. Амма бирдән-бирә, бүтүн ишләр баша чатандан вә дөвләт чеврилиши баш тутандан сонра сәлаһијјәтли постлара тамамилә кәнар адамлар - Әлијевин тәјин етдији шәхсләр саһиб олурлар. Бу адамлар һеч нә илә риск етмәјән, башыны балта алтына гојмајан инсанлар иди. Һәм дә просес јалныз бу шәкилдә баша чатмады. Бу адамлар нәинки һакимијјәтдән кәнарда сахланылды, һәм дә үстәлик, һәјатлары илә риск алтына дүшдүләр. 1993-ҹү илин август-сентјабр ајларында Сурәт Һүсејнов баша дүшдү ки, ону нәинки алдадыблар, һәтта өлдүрмәк истәјирләр.
Чеврилишдән дәрһал сонра Сурәти баш назир гојдулар вә ҝүҹ назирликләрини дә онун табечилијинә вердиләр. Амма бу структурлар тамамилә сырадан чыхарылды. Мәгсәд Сурәт Һүсејновун баҹарыгсызлығыны сүбут етмәк иди. Вә буна наил олдулар. Һејдәр Әлијевлә Сурәт Һүсејновун гаршыдурмасы бизә 6 рајонун итирилмәси баһасына баша ҝәлди. Һејдәр Әлијев галиб ҝәлди, Сурәт исә мәғлуб олдуғуну баша дүшдү вә һансыса мүддәтә Ҝәнҹәјә чәкилди. Онун Ҝәнҹәјә чәкилмәси Һејдәр Әлијеви нараһат етмәјә башлады. Һәтта парламент трибунасындан да сәсләнди: “Бахын, чыхыб ҝедиб Ҝәнҹәјә, отуруб орда, мәнә дә гулаг асмыр”. Јәгин, онун һәмин чыхышларыны чохлары хатырлајыр.
Һејдәр Әлијевлә илк ҝөрүшүм
1993-ҹү илин нојабр ајынын әввәлләриндә бизи Ҝәнҹәдә Һејдәр Әлијевин дә иштирак етдији ҝенишләндирилмиш коллеҝијаја јығдылар. Һәрби бирләшмәләрин бүтүн командирләри бу мүшавирәјә дәвәт едилмишдиләр. Һәмин вахт мән артыг мүдафиә назиринин мүавини идим. Мәни илк дәфә Һејдәр Әлијевә онун тәләбилә тәгдим етмишдиләр. Илк ҝөрүшүмүздә о, әлини мәнә узадараг деди: “Мән дә елә билирдим, сәнин бојун 2 метрдән, јашын исә 50-дән артыгдыр”. Мән ҹаваб вердим ки, бојум 1,76-дыр, јаш етибарилә исә, хејли ҝәнҹәм. О заманлар мәним адым бир чох һадисәләрлә бағлы һалланырды, ҝөрүнүр, онун тәәссүратлары да һәмин сөз-сөһбәтә ҝөрә мүәјјәнләшмишди.
Коллеҝијада бир чох чыхышлар, тәклифләр олду. Орада дөвләтин бир чох рәһбәр вәзифәли шәхсләри иштирак едирдиләр. Амма Сурәт Һүсејнов орада дејилди. Бирдән Ҝоранбој баталјонунун Мусто адлы командиринә сөз вердиләр. Бу, мәни тәәҹҹүбләндирди, чүнки мүшавирәјә әсасән јүксәк һәрби чинлиләр - бригада командирләри вә даһа јухары вәзифәли шәхсләр дәвәтли иди. Мустонун чыхышы һамыны һејрәтләндирди. Сурәтин доғма шәһәриндә белә чыхыш етмәк онун карјерасынын битдијини елан етмәјә бәрабәр иди. Һамы баша дүшдү ки, Сурәти тәбдән чыхарыб тәләјә салмаг истәјирләр. Ејни заманда, һамыја ајдын иди ки, Мусто садәҹә олараг, кимләрсә тәрәфиндән хүсуси олараг илһамландырылмыш адамдыр.
Мустонун чыхышы Сурәтин сону демәк иди
Мустонун чыхышы белә башлады ки, Сурәт Һүсејнов сатгын вә хәјанәткардыр, мәһз онун ҹинајәти нәтиҹәсиндә бу гәдәр рајонлар итирилиб: “Мән Һејдәр Әлијевин ҝөстәришилә Сурәтин тәпәсинә ҝүллә сыхмаға да һазырам”.
Сонра о, әлавә етди ки, она Гарабағы тамамилә азад етмәк үчүн ҹәми 40 дәнә танк лазымдыр.
Мустонун чыхышы боју Һејдәр Әлијев она диггәтлә, додагларында тәбәссүм елементилә гулаг асыр, јери ҝәлдикҹә, һәтта башыны да јырғалајырды. Һамыја ајдын олду ки, бу ҝүндән етибарән Сурәт Һүсејнов һеч кимдир. Вә бу нөгтә бүтүн һәрби рәһбәрлијин һүзурунда гојулурду. Бу, Һејдәр Әлијевин Сурәт Һүсејнов үзәриндә там вә бирдәфәлик гәләбәси иди.
Гәһрәманлар “Вәтән хаини” ады илә һәбсханалара басылдылар
Бу мәсәләләр барәдә даһа деталлы олараг, мән 1993-ҹү илин ијун һадисәләрини тәсвир едәркән бәһс едәҹәјәм. Јалныз бир мәгамы гејд етмәк истәјирәм ки, октјабр һадисәләриндән сонра баш верәнләри “дөвләт чеврилиши” адландыра билмәк үчүн чохлу сајда ҝүнаһсыз инсанлар һәбсә атылды. Онларын арасында дөјүш әмәлијјатларынын иштиракчысы олан әсҝәрләр, әлилләр, ҝенераллар, забитләр варды. Һәбс едиләнләрин 90 фаизиндән чохунун октјабр һадисәләринин нә демәк олдуғу барәдә һеч бир анлајышы вә фикри јох иди. Һејдәр Әлијев һеч бир әсас олмадан “дөвләт чеврилиши” ссенариси јарада билди.
Бир заманлар мәнә Әлијевин бу “дөвләт чеврилишләри”нин иштиракчылары илә бир јердә “отурмаг” нәсиб олуб. Мән онларын бир чохуну таныјырдым, бир чоху илә јахшы шәхси мүнасибәтләрим варды. Бу адамлар һүдудсуз бир јарамазлығын гурбанлары олараг һәбсханаја атылмышдылар. Мүһарибәнин од-алову ичәрисиндән кечән, онун әзијјәтләрини дашыјан бу адамлар “Вәтән хаини” адландырылараг, һәбсханалара долдурулурдулар. Бу да дәһшәтли бир фаҹиәдир вә бу барәдә даһа сонралар бәһс едәҹәјик.
70-ҹи илләрин “припискасы” илә мүһарибә апармаг ҹәһди
Инди исә ОМОН һадисәләринә гајыдырам. Әлијев баша дүшүрдү ки, ОМОН-ла мүнасибәтләри ајдынлашдырмаг, һагг-һесаб чәкмәк даһа ағыр олаҹаг. ОМОН-ун тәркибиндә фәрариләр вә наркоманлар јох иди. Онларын һамысы јүксәк тәлим ҝөрмүш, әла дөјүш тәҹрүбәси вә јүксәк сәдагәт ҝөстәриҹиләри олан инсанлар иди. Үстәлик ОМОН она лазым иди. Ахы һәр һалда, мүһарибә ҝедирди. О, бүтүн ҝүҹү илә чалышырды ки, мүһарибәдә реванш ҝөтүрсүн, өзүнү 70-80-ҹи илләрдә олдуғу кими, уғурлу мөвгејә чыхара билсин. Амма унудурду ки, мүһарибә “припискалар” вә күтләви јалтаглыгларла јеринә јетирилән 5 иллик планлар дејил. Бурада тамамилә башга кејфијјәтләр, хүсусилә, сәркәрдәлик габилијјәти тәләб олунур. Һејдәр Әлијевдә сәркәрдәлик габилијјәти јох иди. О, дөјүш сәнәтиндә дә 70-80-ҹи илләрин сахта рапортларыјла бағлы иш үсулуну тәтбиг етмәк истәди. Амма бу, 1993-94-ҹү илләрин фаҹиәли гыш кампанијасындан башга һеч нәјә ҝәтириб чыхара билмәзди...
(арды вар)
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
