Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: АБШ мүдафиә назиринин кәшфијјат мәсәләләри үзрә мүавини Мајкл Виккерс Азәрбајҹанда сәфәрдәдир. АБШ-ын Азәрбајҹандакы сәфирлијиндән АПА-ја верилән мәлумата ҝөрә, Мајкл Виккерс сәфәр чәрчивәсиндә Мүдафиә Назирлијиндә ҝөрүшләр кечирәҹәк, һәмчинин Азәрбајҹанын јүксәк вәзифәли шәхсләри илә ҝөрүшәҹәк. Ҝөрүшләрдә тәһлүкәсизлик мәсәләләри мүзакирә олунаҹаг.
Демократија тәһлүкәсизлијә гурбан вериләҹәкми?
Гејд едәк ки, АБШ-Азәрбајҹан мүнасибәтләри сон заманлар сијаси тәһлилчиләрин ән чох арашдырдығы мөвзулардандыр. Хүсусән, Русијадакы сон дурум ики өлкә мүнасибәтләринин һазыркы инкишафыны тәһлил етмәји зәрури едир. “Туран” аналитик хидмәти һесаб едир ки, АБШ дөвләт катибинин мүавини Ерик Рубин 2012-ҹи илин мајында кечириләҹәк НАТО саммитиндә Ҝүрҹүстанын бу тәшкилата үзвлүјү мәсәләсинә бахылмасы перспективләри әтрафында да Тбилисидә фикир мүбадиләси апарылаҹағыны вурғулајыб.
“Ҝөрүндүјү кими, АБШ дөвләт катиби Ҹәнуби Гафгаз өлкәләриндән јалныз Ҝүрҹүстана сәфәр етмәјә гәрар вериб. Һалбуки, Һиллари Клинтон 2010-ҹу илдә Ҹәнуби Гафгазын 3 өлкәсинә дә сәфәр етмишди. Ҹәнуби Гафгаз өлкәләриндән јалныз Ҝүрҹүстана сәфәр АБШ-ын бу өлкәнин Гәрбин сијаси, игтисади вә тәһлүкәсизлик институтларына интеграсијаја даһа чох ҹан атмасына вердији јүксәк гијмәтин ишарәсидир”,- дејә “Туран” арашдырмачылары вурғулајырлар.
Експертләрин гәнаәтинә ҝөрә, Азәрбајҹан вә Ермәнистан Гәрблә интеграсијада Ҝүрҹүстан гәдәр истәкли дејил. Бундан башга, Вашингтонун Азәрбајҹанда инсан һаглары вә демократијаја вердији гијмәт дә гәнаәтбәхш дејил вә әввәлки дәјәрләндирмәләрдән фәргләнмир. Тәсадүфи дејил ки, Һиллари Клинтон декабрын 9-да вердији бәјанатда фикир азадлығы һүгугуну һәјата кечирәнләрә гаршы зоракылығын давам етмәсиндән шикајәтләнәркән Азәрбајҹанын адыны бу сөзләрлә тәләффүз етмишди: “Азәрбајҹандан тутмуш Зимбабвејә кими сијаси мәһбуслар өз фикирләринә, јазыларына, динҹ тәблиғата вә ја өз әгидәләринә ҝөрә һәлә дә һәбсдәдир”.
“Бәзиләри Клинтонун Азәрбајҹанын адыны әлифба сырасында илк јер тутдуғуна ҝөрә чәкдијини билдирәрәк, сијаһыда башга дөвләтләрин адынын олдуғуну да вурғулајырлар. Анҹаг сәбәб нә олурса-олсун, Клинтон ачыгламасында Азәрбајҹанда сијаси мәһбусларын вә әгидәсинә ҝөрә һәбсдә оланларын варлығыны ортаја гојуб.
Һиллари Клинтон 2010-ҹу илин ијул ајында Бакыја сәфәриндә дә ејни мөвзуја тохунмушду. Клинтон Азәрбајҹан президенти Илһам Әлијев вә хариҹи ишләр назири Елмар Мәммәдјаровла ҝөрүшдә Дағлыг Гарабағ мүнагишәси вә тәһлүкәсизлик саһәсиндәки әмәкдашлыг мөвзуларына тохунса да, инсан һаглары вә демократија мәсәләләриндән дә јан кечмәмишди. Клинтон ики блоҝҝерин һәбсдә сахланмасындан президент Барак Обаманын нараһат олдуғуну дилә ҝәтирмишди. Бу нараһатлығын тәсири олду. Бир аз сонра һәр ики блоҝҝер һәбсдән азад едилди.
Анҹаг Америка хариҹи сијасәт рәһбәринин тәнгиди јалныз ики блоҝҝерин һәбси илә мәһдудлашмырды. О, Бакыда ҝәнҹләрлә ҝөрүшүндә дөвләт катиби кими приоритетләри сырасында демократијаны, азадлығы, ҝәнҹлији, о ҹүмләдән иҹтимаи активлији, интернет азадлығыны дәстәкләмәкдә ҝөрдүјүнү сөјләмишди. Јени технолоҝијаларын үнсијјәтин хәритәсини дәјишдијини дејән Клинтон АБШ-ын сөз азадлығына мүнасибәти, принсипләрә садиглијини дәјишмәдијини билдирмишди.
Инсан һаглары вә демократија, сијаси вә игтисади ислаһатларын дәринләшмәси әввәлкитәк Вашингтонун өнәм вердији саһәләрдир. Буна бахмајараг, Азәрбајҹан һакимијјәти илә тәмасларда тәһлүкәсизлик саһәси дә өн сыраларда јер турур. АБШ-ын Баш Нәглијјат Команданлығынын команданы ҝенерал Wиллиам Фрасер бу ҝүнләрдә Бакыја сәфәри заманы Илһам Әлијевлә ҝөрүшүндә Әфганыстандакы АБШ вә НАТО гүввәләринә нәглијјат ишиндә көмәјинә ҝөрә Азәрбајҹана миннәтдарлығыны билдирди.
Ағ Ев саһиби Барак Обама президент сечкисинин әсас шүарыны јеринә јетириб - АБШ гошунлары 2011-ҹи илин сонуна гәдәр Ирагдан чыхарылыб. Инди Вашингтон бүтүн диггәти Әфганыстана көкләјәҹәк. Бу өлкә һәлә рам едилмәјиб, Талибан һәрәкатынын мүгавимәт ҝүҹү азалмајыб. Одур ки, Вашингтон Әфганыстанда гајда-ганун јаратмаг, нәзарәти әлә алмаг үчүн бу өлкәјә даһа чох һәрби-техники јүк дашымағы планлашдырыб. Бу јүкләрин өнәмли һиссәси Азәрбајҹан үзәриндән Әфганыстана чатдырылаҹаг. Пентагон Азәрбајҹанын һава мәканы илә јанашы, һава лиманындан да јарарланыр. Вашингтон мүсәлман өлкәси олан Азәрбајҹанын әсҝәр вә забитләринин НАТО гүввәләри чәрчивәсиндә Әфганыстанда хидмәтинә дә өнәм верир.
Илһам Әлијев америкалы команданла ҝөрүшдә Әфганыстанда сүлһүмүһафизә әмәлијјатларына Азәрбајҹанын илк ҝүндән өз әһәмијјәтли көмәјини ҝөстәрән өлкәләр арасында олдуғуну хатырладараг, бу истигамәтдә әмәкдашлығын тәдриҹән ҝенишләнмәсиндә марағыны билдириб. АБШ-Азәрбајҹан һәрби әмәкдашлығынын диҝәр истигамәтләри дә уғурла давам едир. Азәрбајҹан һәрбчиләри АБШ-да курслара гатылыр, Вашингтон Хәзәрин тәһлүкәсизлијини артырмаг мәгсәдилә Бакыја ҝәрәкли техника ҝөндәрир. Бир сөзлә, ики өлкә арасында һәрби әмәкдашлыгда суал јарадаҹаг маддә јохдур. Буна ҝөрә дә рәсми Бакы чох истәрди ки, һәрби әмәкдашлыг вә тәһлүкәсизлик мәсәләләринин өн планда тутулмасы гаршылығында Вашингтон Азәрбајҹанда инсан һаглары вә демократија мәсәләләринә гарышмасын.
Әлбәттә, Вашингтон Азәрбајҹанла әмәкдашлыгда тәһлүкәсизлик мәсәләләринә өнәм верир, анҹаг инсан һаглары вә демократија тәләбләриндән дә ҝери чәкилмир. Әкс һалда, бу, республикачы вә ја демократлар партијасына мәнсубијјәтиндән асылы олмајараг, АБШ һакимијјәтинин јүрүтдүјү сијасәтин руһуна зидд оларды. Тәсадүфи дејил ки, Барак Обама бу ҝүнә гәдәр Азәрбајҹан президентини АБШ-а рәсми сәфәрә дәвәт етмәјиб. Бунун нијә баш вермәдијини һәм АБШ, һәм дә Азәрбајҹанын һакимијјәт даирәләри јахшы анлајыр”,- “Туран” аналитик хидмәти гејд едир.
Азәрбајҹанда ингилаб гохусу
Ону да вурғулајаг ки, Азәрбајҹан һакимијјәти гејри-ардыҹыл дипломатик курса үстүнлүк вердијиндән, инсан һаглары, мәтбуат азадлығы мәсәләсиндә Гәрбин ҹидди тәнгидинә мәруз галыр. Енержи вә тәһлүкәсизлик мәсәләләриндә АБШ-а етбарлы мүттәфиг олмајан рәсми Бакы АБШ идеологларынын гәзәбинә туш олур.
Мараглыдыр ки, Америка дипломатијасынын Азәрбајҹанда фәаллашмасы Русијада, Газахстанда вә Јахын Шәргдәки просесләрин ҝәрҝинләшдији дөврә тәсадүф едир. Мајкл Виккерсин сәфәринин тәсадүфи олмадығы үзә чыхыр. Бәзи мәтбу органларын вердији мәлумата ҝөрә, Мајкл Виккерс рәсми Бакынын нәзәринә чатдырмаг истәјир ки, Газахстандакы вә Русијадакы просесләр Азәрбајҹана да трансфер едә биләр. Әҝәр Вашингтон емиссарлары рәсми Бакы илә анлаша билмәсәләр, Азәрбајҹада чох мүһүм просесләр башлаја биләр. Бу просесләр АБШ-ын һәм реҝиондакы енержи мараглары вә ејни заманда Ирана гаршы Вашингтонун мөвгеләрини мүдафиә етмәк игтидарында олан һакимијјәт үчүн даһа ҹәлбедиҹи ҝөрүнүр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
