Пејғәмбәр (с) өз ишини ики јолла иҹра етмишдир:
1. Биринҹи мәрһәлә шүбһәләрә ҹаваб вериб, дәлил ҝәтирмәк иди.
Һәзрәт Пејғәмбәр (с) онлара бујурур: “Мән сизи төвһидә вә јеҝанә Аллаһа пәрәстишә вә Онун әмрләринин гаршысында тәслим олмаға дәвәт едирәм”.
Нәҹран нүмајәндәләри: “Әҝәр Ислам дедикдә дүнја Аллаһына иман ҝәтирмәји нәзәрдә тутурсанса, биз Она иман ҝәтирмишик”.
Һәзрәт Пејғәмбәр (с): “Исламын нишанәләри вардыр вә сизин әмәлләринизин бәзиси анҹаг данышмагдыр, һәгиги Исламы гәбул етмәмисиниз. Неҹә дејирсиниз ки, јеҝанә Аллаһа пәрәстиш едирик, һалбуки сиз хача пәрәстиш едирсиниз. Донуз әти јемәкдән чәкинмирсиниз. Аллаһын өвлады олдуғуну дүшүнүрсүнүз”.
Нәҹран нүмајәндәләри: “Биз ону Аллаһ билирик. Чүнки о, өлүләри дирилдәрди. Хәстәләрә шәфа верәрди, ҝилдән гуш дүзәлдиб, учуртмушду. Бүтүн бу әмәлләр анҹаг данышмагдыр, мәҝәр”.
Һәзрәт Пејғәмбәр (с): “Хејр, о, Аллаһын бәндәси вә Онун мәхлугудур. Ону Мәрјәмин рәһминдә гәрар вермишди. Бу гүдрәт вә ҝүҹү она Аллаһ вермишди”.
Христианлар Пејғәмбәрин (с) сөзүнә инанмадылар. Она ҝөрә дә бәһанә ҝәтирдиләр. Бу заман мәләјин она ҝәтирдији вәһји сөјләди: “Һәгигәтән, Аллаһ јанында Исанын һекајәти, (јарадылышынын неҹәлији бахымындан) Адәмин һекајәти кимидир. Аллаһ ону торпагдан јаратды, сонра она “ол” деди”. (“Али-Имран”, 59). Пејғәмбәр (с) бујурду: “Исанын (ә) вәзијјәти Адәм (ә) кимидир. Ону өз сонсуз гүдрәти илә ата вә анасы олмадан торпагдан јаратмышды. Әҝәр атасы олмамағы о демәкдир ки, о, Аллаһын өвладыдыр, Адәм (ә) бу мәгама даһа лајиглидир. Чүнки нә атасы вар, нә дә анасы”. Бу заман христианлар мат галмышдылар. Бир-биринә бахдылар ки, бәлкә кимсә бәһанә ҝәтирә биләр.
Бир нәфәр деди: “Сизинлә данышмаг бизә гане етмир”. Пејғәмбәр (с) садә бир дәлил ҝәтирмәсинә бахмајараг, христианлар һәлә дә тәрслик едирдиләр. Бу заман Пејғәмбәр (с) башга бир аддым атды.
2. “Буна ҝөрә дә сәнә елм ҝәлдикдән сонра, онун барәсиндә (Иса Мәсиһ (ә) һаггында) сәнинлә мүбаһисә едән (һөҹәтләшән) кәсә де: “Ҝәлин биз өз оғулларымызы, сиз өз оғулларынызы, биз өз гадынларымызы, сиз өз гадынларынызы, биз өзүмүзү, сиз дә өзүнүзү чағыраг, сонра бир-биримизә нифрин едәк, беләликлә Аллаһын ләнәтини јаланчылара јағдыраг”. (“Али-Имран” 61). О заман ки, мәнтигли вә бүрһанлы бир ҹаваблар гаршысында кимсә һөҹәт едирсә, нә етмәк лазымдыр? Һәзрәт Пејғәмбәр (с) ҝөрүр ки, мүбаһисә јолу илә бу иш алынмајаҹагдыр. Башга бир јол сечмәк лазымдыр. Она ҝөрә дә гәрара алыр ки, мүбаһилә етсин.
Мүбаһилә - бәзи тәфсирчиләрин нәзәринә ҝөрә, батил иддианы урәли сүрән тәрәфин ләнәт олунмасы вә нифрин едилмәсидир. Мүбаһилә шәхси мәсәләләр үзүндән вә ја инсанын зәифлијинә ҝөрә дејилдир. Бу мәсәләдә дини, етигади вә иҹтимаи мәсәләрин тәсири вардыр. Бу јолла ширки мәһв етмәк лазымдыр. Мүбаһилә о демәк дејилдир ки, ики тәрәф ҝәлсинләр, нифрин едиб, ҝетсинләр. Онун нәтиҹәси гәтидир вә әкс һалда фајдасы олмазды. Инсан ҝәрәк өз һаглы олдуғуна әмин олсун ки, бу мејдана шүҹаәтлә гәдәм гоја билсин. Әкс һалда өзү мәһв олар. Мүбаһилә о заман әһәмијјәтли олмушдур ки, инсан иманында вә әзминдә мөһкәм олсун. Бу мәсәлә о гәдәр мүһүм иди ки, Пејғәмбәр (с) өз ҹијәрпарәләри олан әмиси оғлуну, гызыны вә нәвәләрини мејдана чыхартмышды. Нәҹран христианларынын дедикләринә диггәт едәк:
1. Мүбаһилә ҝүнүндән әввәлки ҝеҹә. Нәҹран һејәтинин рәһбәри деди: “Әҝәр сабаһ ҝөрсәниз ки, Пејғәмбәр (с) сәһабә вә мүһафизәчиләри илә мејдана дахил олду, мүбаһилә един. Чүнки мәлумдур ки, һагг онунла дејилдир. Сәс-күјлә бизи мәғлуб етмәк истәјир. Анҹаг әҝәр аз бир инсанларла, өз јахынлары илә мејдана ҝәләрсә, билин ки, о, Аллаһын пејғәмбәридир. Онунла мүбаһиләдән чәкинин ки, тәһлүкәлидир.
2. Мүбаһилә ҝүнү. Нәҹранлыларын рәһбәри деди: “Мән елә бир сималар ҝөрүрәм ки, әҝәр Аллаһдан дуа етсәләр ки, уҹа дағлары јериндән гопартсин, тез бир заманда јериндән гопар. Һеч вахт дүзҝүн дејилдир ки, биз бу нурани вә фәзиләтли инсанларла мүбаһилә едәк. Чүнки бизим мәһв олмаг еһтималымыз јүксәкдир. Ола билсин ки, бәланын һәҹми бөјүсүн вә бүтүн дүнја мәсиһиләрини әһатә етсин. Јер үзәриндә бир нәфәр белә мәсиһи галмасын.
Беләликлә ҝөрмәк олур ки, мәсәлә бурада бағланыр. Чүнки Нәҹран мәсиһиләри ҹәм һалында бу ишдән әл чәкирләр. Она ҝөрә дә Пејғәмбәрин (с) шәртләрини гәбул едирләр. Онлар мүәјјән мәбләғи һәр ил Пејғәмбәрә (с) верәҹәкдирләр вә о, да өз нөвбәсиндә бу мәсиһиләрин ҹан вә малларыны горујаҹагдыр. Сүлһнамәни имзалајандан сонра Пејғәмбәр (с) бујурмушдур: “Ҹаным әлиндә олан Аллаһа анд олсун ки, фәлакәт Нәҹран мәсиһиләринин башларынын үзәриндән асылмышды. Әҝәр мүбаһилә етсәјдиләр, мејмун вә донуз сифәтинә дүшәҹәкдирләр. Күчәләр ајагларынын алтында аловланыб, јанаҹагды. Ахырда да Аллаһ Тәала Нәҹранын вә әһалисинин нәслини кәсәҹәкди. Һәтта ағаҹларынын башында олан гушлары белә јандыраҹагды. Дүнја мәсиһиләри бир ил кечмәјәҹәкди ки, мәһв олаҹагдылар. Јер үзәриндә бир нәфәр белә мәсиһи галмајаҹагды”.
Мүбаһиләдән һансы дәрсләри ҝөтүрмүшүк.
1. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) нәзәрә алыр ки, мәнтиг вә дәлил көмәк етмир, она ҝөрә дә өз һаглы олдуғуну сүбут етмәк үчүн мүбаһилә јолундан истифадә едир. Белә ки, онун мәгсәди ләнәтин хариҹи тәсиринин заһир олмасы иди. Садә бир ләнәт дејил.
2. Мүбаһилә тәклифини о инсан верир ки, өз һаглы олдуғуну вурҝулајыр. Бу һадисәдә дә Пејғәмбәр (с) мүбаһиләни тәклиф едир.
3. Мүбаһилә ајәси Пејғәмбәрин (с) нүбуввәт вә рисаләт мәгамыны исбат едир. Чүнки онунла мүбаһилә етмәк истәмәјәнләр, јәгин билирдиләр ки, о, Аллаһын Рәсулудур (с).
4. Мүбаһиләдән ајдын олур ки, Һәзрәт Иса (ә) Аллаһын пејғәмбәри вә рәсулудур, Онун өвлады дејилдир. Абиддир, мәбуд дејилдир. Мәхлугдур, Халиг дејилдир.
5. Гадын вә кишиләр дин вә дәјанәт мәсәләләриндә бир-биринин јанындадырлар.
6. Дуа едәндә мүһүм олан шеј шәхсијјәтләрдир, онларын сајы дејилдир.
7. Әли ибни Әбуталиб (ә) Аллаһын Рәсулунун (с) ҹаныдыр.
8. Мәнтигли дәлил ҝәтирмәк башгалары илә бәһс етмәјин илк јолудур.
9. Гәләбә газанмыш һәгиги мөминин сон јолу дуадыр.
10. Дәлилләрә ҹаваб вермәк лазымдыр. Анҹаг тәрслији вә һөҹәтләшмәји арадан галдырмаг лазымдыр.
