Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Узун мүддәт гәддар рәһбәрләрин һөкмдар олдуғу өлкәләр азадлыглары мәһдудлашдыран тиранларын деврилмәсиндән сонра динамик инкишаф хәтти тутду. Бир заманлар һәр аддымда азадлыг вә һагглары тапданан милләтләр ингилаб едиб тиранлары говараг дүнја тарихинә өз төһфәләрини верди. Инди һәмин өлкәләр дүнјанын игтисади-сијаси сәһнәсиндә һөрмәт вә хүсуси чәкијә саһибдир.
Сон ҝүнләр ады даһа чох һалланан Тунисин деврилмиш президенти Зејнал Абидин Бин Әли 1987-ҹи илдән 2011-ҹи илә кими өлкә башчысы постуну тутса да 23 иллик һакимијјәти илләриндә өлкәни гејри-рәсми фөвгәладә режимдә идарә едирди. Лакин Бин Әли һакимијјәтинин ијрәнҹ идаәрчилик системиндән ҹана дојан бир ҝәнҹин өзүнү јандырмасы илләрдир јығылан гәзәби аловландырды. 23 иллик диктатор күчәләрә ахышан халгын гаршысында дуруш ҝәтирә билмәди. Өзүнә атернатив сахламајан лидер аиләсинин вә командасынын һәддән артыг коррупсијаја булашмасына етираз едән тунислиләрин гәзәбиндән горхараг өлкәдән гачды.
Дүнјанын әли ганлы диктаторларындан бири кечмиш Југославија лидери Слободан Милошевичдир десәк јанылмарыг. 1989-2000-ҹи илләр аралығында һакимијјәтдә олан Милошевич етник тәмизләмә әмәлијјатларыјла танынлыб. Бу сојгырымчы лидер 1990-ҹы илләрдә етдији һәрәкәтләрә ҝөрә Авропаны дәһшәтә ҝәтириб. 2000-ҹи илдә “Булдозер ингилабы” ады верилән һәрәкатла һакимијјәтдән деврилди. Төрәтдији һәрби вә мүлки ҹинајәтләрә ҝөрә бејнәлхалг мәһкәмә гаршысына чыхарылды. Серб лидер инсанлыға гаршы ҹинајәтләрдә иттиһам олунду.
“Балкан Гәссабы”нын деврилмәсиндән сонра онун амансыз террорунун гурбанына чеврилән косовалылар мүстәгиллик әлдә етди. Косов артыг мүстәгил дөвләтдир вә дүнјанын апарыҹы өлкәләри тәрәфиндән таныныр.
Милошевичдән сонар кечмиш Југославијадан ајрылмыш мүстәгил өлкәләрдә етник тәмизләмәләр, инсанлара гаршы репресијалар дајандырылды. Сербија Авропанын инкишаф етмиш өлкәләријлә бир сырада дајаныр. Бу өлкәнин Авропа Бирлијинә үзвлүјү мәсәләси мүзакирә олунур. Ганлы диктаторун бир заманлар ат ојнатдығы Сербија демократија вә азадлыглары үстүн тутдуғуна ҝөрә, дүнја тәрәфиндән гәбул едилән өлкәјә чеврилди.
Индонезија лидери Сухартоја ҝәлинҹә, о, 1967-1998-ҹи илләрдә һакимијјәтдә олуб. Онун һакимијјәти илләриндә өлкәдә коррупсија вә рүшвәт һаллары ән јүксәк һәддә олуб. Вәтәндашларын фундаментал һүгуг вә азадлыглары танынмајыб. Бу өлкәдә иш ҝөрмәк үчүн Сухарто илә бирбаша әлагә гурмаг лазым иди. Она гаршы чыханлар исә ән јахшы һалда һәбс олунурду.
Анҹаг 77 јашлы диктаторун 31 иллик һөкмранлыгдан деврилмәсиндән сонра Индонезија инкишаф етмәкдә олан демократија вә игтисади тәрәгги дөврү јашамагдадыр. Мәһз демократик ислаһатларын нәтиҹәсиндә Индонезија һазырда Асијанын өндә ҝәлән инкишаф етмиш өлкәләријлә бир сырада гәрарлашыб.
Чили диктатору Аугусто Пиночет 1973-1990-ҹы илләрдә өлкә башчысы постуну тутуб. О, Америка гитәсинин ишҝәнҹәјә сусамыш диктаторларын ән гәддары олуб. Анҹаг Пиночет дә артыг тарихә чеврилиб.
Пиночетин голларына гандал вуруб мәһкәмә гаршысына чыхардылар. Ев дустағы олду. Ишҝәнҹә кралы деврилдикдән сонра Латын Америкасынын бәхти гара өлкәси кими танынан Чили һазырда дүнјанын ҹәлбедиҹи вә инкишаф мәркәзләриндән биридир.
ХХ әср тарихинин гара сијаһысына дүшмүш диктаторлардан бири дә Румынијанын коммунист шефи Николај Чаушескидир. О, 1967-1989-ҹу һакимијјәт илләриндә едам машасы ләгәбијлә таныныб. Чаушески һакимијјәтинин коррупсија вә һүгугсузлуға гуҹаг ачмасындан халг күчәләрә ахышды. Ҝизли полис нүмајишчиләрлә әлбир олуб дәмир јумруглу деспот лидери јени ил әрәфәсиндә тарихә ҝөмдү. О, бир вахтлар башгаларыны өлдүрмәк үчүн әмр вердији әсҝәрләр тәрәфиндән ҝүлләләнди. Чаушескидән сонар Румынија демократија вә инкишаф курсу тутду. Өлкәдә гыса заман әрзиндә либерал ислаһатлар һәјата кечирилди. Инсан һгүгү вә азадлыглары бәрпа едилди.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәбәјә истинад лазымдыр
