Әһл Бејт – АБНА – хәбәр аҝентлији хәбәр верир Дүнән Азәрбајҹанын дипломатик хидмәтинин 91 иллији мүнасибәтилә Хариҹи Ишләр Назирлијиндә тәдбир кечирилиб. Тәдбирдән әввәл хариҹи ишләр назири Елмар Мәммәдјаров вә назирлијин бир груп әмәкдашы Фәхри Хијабанда олублар. Фәхри Хијабанда журналистләрин суалларыны ҹавабландыран Елмар Мәммәдјаров Дағлыг Гарабағ мүнагишәсинин һәлли илә бағлы јаранмыш сон вәзијјәти дәјәрләндириб. ХИН рәһбәри бу дәфә Гарабағ данышыглары илә бағлы шок ачыгламалар вериб.
- Наобандјанла ҝөзләнилән ҝөрүшлә бағлы нә дејә биләрсиниз?
- Азәрбајҹан вә Ермәнистан хариҹи ишләр назирләри Газахыстанын Алматы шәһәриндә ҝөрүшәҹәкләр. Ҝөрүшдә Ермәнистанын данышыглар просесинә мүнасибәти, сүлһ истәјиб-истәмәдији, мүнагишәнин мәрһәләли һәллиндә мараглы олуб-олмадығы дәгигләшәҹәк. Ермәни тәрәфи илә јениләнмиш Мадрид принсипләри әсасында данышыглар давам етдирилир. Бу принсипләрдән бәзиләрини биз алты ил әрзиндә дәфәләрлә мүзакирә етмишик вә инди јенидән онлара гајытмағын мәнасы јохдур.
- Минск Групунун ишғал әразиләринә факт-арашдырыҹы миссија ҝөндәрмәк гәрарынын архасында нә дурур?
- АТӘТ-ин Минск групу һәмсәдрләринин пајызда ишғал алтында олан Азәрбајҹан торпагларына сәфәр етмәси факт-арашдырыҹы миссија дашыјаҹаг. Ишғал олунмуш әразиләрдә белә бир миссија 2005-ҹи илдә һәјата кечирилмишди. Хатырладым ки, о заман ишғал алтында олан әразиләрә сәфәр едән факт-арашдырыҹы миссија БМТ вә АТӘТ үчүн һесабат һазырламышды. Азәрбајҹанын тәләби илә һәмин әразиләрдә мәскунлашма сијасәти апарылыб-апарылмадығына ајдынлыг ҝәтирмәк үчүн бөлҝәјә АТӘТ-ин факт-арашдырыҹы миссијасы ҝөндәриләҹәк. Сәфәр заманы орадакы вәзијјәт тәһлил едиләҹәк вә јенидән өјрәниләҹәк. Азәрбајҹан вә Ермәнистан президентләри јанварда Сочидә кечирилән ҝөрүшүндә васитәчиләр тәрәфләрә данышыгларын әсасы олан Мадрид сәнәдинин јениләнмиш вариантыны тәгдим едиб. Мадрид принсипләрини гәбул едән рәсми Бакы һәлә Минск групу һәмсәдрләриндән Јереванын васитәчиләр тәрәфиндән тәгдим олунан јениләнмиш Мадрид принсипләри илә бағлы мөвгејинә даир информасија алмајыб.
- Дағлыг Гарабағын статусу һансы формада мүәјјән едиләҹәк?
- Ермәнистан тәрәфи референдумун кечирилмәсинә тәрәфдардыр. Бу мәсәләдә Азәрбајҹанын мөвгеји ондан ибарәтдир ки, сәсвермәдә ермәниләрлә бирҝә Дағлыг Гарабағын азәрбајҹанлы иҹмасы да иштирак етмәлидир. Бу ҝүн тәрәфләр арасында мүзакирә олунан принсипләрә ҝөрә, референдумун бүллетенләриндәки суаллары тәртиб етмәк үчүн һәм Ермәнистан вә Азәрбајҹанын, һәм дә АТӘТ-ин МИнск групу һәмсәдр өлкәләринин нүмајәндәләриндән ибарәт хүсуси комитә јарадылаҹаг. Лакин бу јалныз мәҹбури көчкүнләрин Дағлыг Гарабаға гајытмасындан сонра мүмкүндүр. Азәрбајҹан јениләнмиш Мадрид принсипләри әсасында бөјүк сүлһ сазиши үзәриндә ишә башламаға һазырдыр. Ермәнистан тәрәфи нә «һә», нә дә «јох» дејир. Президентләрин Санкт-Петербург ҝөрүшүндә Русија президенти Дмитри Медведјев вә хариҹи ишләр назири Серҝеј Лавров Азәрбајҹан вә Ермәнистанын бәзи мәгамлары тезликлә јекунлашдырмасыны вә јахын бир мәтн үзәриндә ишин давам етдирилмәсини истәдиләр. Дүзүнү дејим ки, бәзи тәклифләр јенә сәсләндирилиб. Бу, Лачын вә Кәлбәҹәрлә бағлы олан мәгамлардыр. Бәзи тәклифләр вар. Бизим Конститусијамыза ҝөрә, референдум өлкә әразисиндә кечирилмәлидир. Лакирн биздә рәј сорғусу да вар вә һүгуги гүввәјә маликдир.
- Лачын вә Кәлбәҹәрин талеји нә јердә галаҹаг? Буна ајдынлыг ҝәтирә биләрсинизми?
- Һәлә бир нечә ил әввәл бу ики рајонла бағлы иш апаралыб. Мадрид принсипләринә ҝөрә, 5 ил әрзиндә Кәлбәҹәр вә Лачын бошалдылмалыдыр. Ермәнистан тәрәфи јенә дә бу мәсәлә илә бағлы мүзакирәләри давам етдирмәк истәјир. Кәлбәҹәр вә Лачын тарихдә һеч вахт Дағлыг Гарабағын тәркибиндә олмајыб. Она ҝөрә бу рајонлар да бирмәналы олараг диҝәр 5 рајон кими Азәрбајҹана гајтарылмалыдыр. Биз һесаб едирдик ки, Ағдам, Фүзули, Зәнҝилан, Губадлы, Ҹәбрајыл вә Лачынын ҹәнуб һиссәси биринҹи мәрһәләдә Азәрбајҹана гајтарылмалыдыр. Кәлбәҹәр вә Лачына ҝәлинҹә, Ермәнистанда Роберт Көчәрјан президент оланда тәклиф едирди ки, бу рајонлар 10 илә гајтарылсын. Биз исә 1 ил тәклиф едирдик. Сонра Серж Сәркисјан 7 ил тәклиф етди. Азәрбајҹан исә 3 ил мүддәтин үзәриндә дајанды. Һәмсәдрләр исә 5 ил тәклиф етдиләр. Азәрбајҹан тәрәфи буна разылыг вериб. Биз инанырдыг ки, Ермәнистан рәһбәрлији дә буна разылыг верәҹәк. АТӘТ Хариҹи Ишләр Назирләри Шурасынын иҹласында иштирак чәрчивәсиндә Кәлбәҹәр вә Лачын рајонларынын илкин мәрһәләдә ишғалдан азад олунмасы мәсәләсини мүзакирә едәҹәјик. Тарихән Кәлбәҹәр вә Лачын һеч вахт Дағлыг Гарабағын тәркибинә дахил олмајыб. Бу ҝүн сөһбәт бу ики рајонун гајтарылаҹағы мүддәт барәдә ҝедир.
- Азәрбајҹанлыларын Дағлыг Гарабағда азлыгда галмасыны нәзәрә алсаг, рәј сорғусунун сонунда референдум кечирилмәси мәсәләси ортаја чыхмајаҹаг ки?
- Дағлыг Гарабағда рәј сорғусу кечирмәк үчүн хүсуси бир комитә јарадылаҹаг. Комитәдә азәрбајҹанлы вә ермәни нүмајәндәләри илә јанашы Минск Групу һәмсәдри олан өлкәләр дә тәмсил олунаҹаг. Орада консесус әсасында һансы суалларын рәј сорғусуна чыхарылмасы, бунун неҹә кечирилмәси мүзакирә олунаҹаг. Бу мәсәләләр сонракы мәрһәләјә галыр. Чүнки инди буну етмәк һеч ҹүр мүмкүн дејил. Орада етник тәмизләмә олуб. Азәрбајҹанлылар ора гајытмалыдыр. Гајыдандан сонра исә «Калашников» автоматынын алтында рәј сорғусу кечирмәк мүмкүн дејил.
Пәрвиз Һәшимли
