Әһли-Бејт (әлејһимус сәлам) – Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији- АБНА: Авропа материкиндән узагда вә минләрлә километр узагда, Һинд океаны Мајот адасынын гәрб саһилиндә јерләшән Тсингуни Мәсҹиди һәлә дә дајаныр. Бу, Франсада һәлә дә истифадәдә олан вә дуаларын едилдији ән гәдим мәсҹиддир.
АФП-нин мәлуматына ҝөрә, бу бинанын әһәмијјәти јалныз дини функсијасы илә мәһдудлашмыр, һәм дә диварлары вә мемарлыг тәбәгәләри Комор архипелагында инсан мәскунлашмасынын вә мәдәни мүбадиләләрин узун вә дәрин тарихини ортаја гојан даш сәнәдә чеврилиб.
Бу ирси сәнәдләшдирмәк үчүн Франса Милли Профилактик Археоложи Тәдгигатлар Институту (Inrap) 2023-ҹү илдә Мәсҹидин ичәрисиндә әтрафлы газынтылар апармышдыр. Бу, Мәсҹид 2015-ҹи илдә рәсми олараг Франсанын тарихи абидәләр сијаһысына дахил едилдикдән сонра ҝенишмигјаслы бәрпа лајиһәсинин бир һиссәси олараг галыр.
Газынтыларын нәтиҹәләри әввәлки археоложи тапынтылары тәсдигләмиш вә әразинин дәгиг хронолоҝијасыны ајдынлашдырмышдыр. Дәлилләр ҝөстәрир ки, бу јердәки јашајыш мәнтәгәсинин көкләри ХЫЫ әсрә ҝедиб чыхыр.
Султанлардан әввәлки Ислам
Әнәнәви рәвајәтләр һәмишә Исламы вә сивилизасијаны ХVI әсрдә Мајот адасына ҝәтирән султанларын Тсингуни шәһәрини пајтахт етдикләрини ирәли сүрмүшдүр.
Лакин археологларын күрәкләри тамамилә фәргли бир һекајә данышыр. Онлар сүбут едибләр ки, Мәсҹид вә Ислам султанларын мејдана чыхмасындан әсрләр әввәл бөлҝәдә мөвҹуд олуб.
Франса Шәрг Дилләри вә Сивилизасијалары Милли Институтунун (Inlaco) тарихчиси вә тәдгигатчысы Мартиал Боулј изаһ едир ки, Ислам ХЫ вә ХЫЫ әсрләрдә дәниз тиҹарәт шәбәкәләри васитәсилә Мајотта тәдриҹән дахил олуб.
О, јени дини реҝиона Ирандан олан дәнизчиләрин ҝәтирдијини, реҝионда әнәнәви "анимист" инанҹларын ҝениш јајылдығы бир дөврдә ирәли сүрдүјүнү ирәли сүрүр.
Мәрҹан мемарлығы; океанын хатирәси
Заман кечдикҹә әразинин мемарлыг гурулушу да дини вә сосиал инкишафлара ујғун олараг дәјишиб.
ХII әсрдә илкин мәскунлашмадан сонра әразидә галыглары ХIV әсрә аид даш Мәсҹид тикилиб. Тикинтисиндә саһил гумдашы, базалт вә мәрҹан кими материаллардан истифадә олунуб. Археологларын реҝионал заман ишарәси һесаб етдији материал, чүнки онун истифадәси ејни дөврдә Африканын шәрг саһилиндәки Мәсҹидләрдә дә мүшаһидә олунуб.
ХVI әсрдә крал һакимијјәтинин јаратдығы сијаси вә игтисади инкишаф вә чичәкләнмә илә јанашы, бу бина мемарлыг инкишафынын зирвәсинә чатыб, әразиси артды вә 1538-ҹи илдә орада һәмин дөврүн һөкмдары "Султан Әли Мәһәммәд"ин адыны дашыјан тарихи бир меһраб тикилди.
Гуран вә Мых; Инанҹларын Симбиозу
Тәдгигатчылар ашкар едилмиш артефактлары арашдырараг Мајот адасынын сакинләринин Шафии дининин давамчылары олдуғуну ашкар едибләр.
Мәсҹид вә Тсингуни шәһәри 18-ҹи әсрә гәдәр бөлҝәнин әсас мәркәзләри олараг галырмыш. Лакин гоншу Анжуан адасы илә реҝионал ҝәрҝинликдән вә даһа сонра 1841-ҹи илдә аданын сатылмасындан сонра Мајот адасынын Франса һакимијјәтинә верилмәсиндән сонра онларын статусу ашағы дүшдү.
Лакин антроположи бахымдан ән тәәҹҹүблү кәшф, бу лајиһәнин елми рәһбәри "Жустине Саади"нин Ислам вә јерли инанҹлар арасындакы мәдәни симбиозун тәбиәти һаггында етдији тапынты илә бағлыдыр.
Мәсҹид диварларындан биринин ичәрисиндә тәдгигатчылар бинанын структурундан ҝөтүрүлмүш тахта мисмарын јанында басдырылмыш Гуран сәһифәсини тапдылар ки, бу да, еһтимал ки, бинанын гәдим бәрпа мәрһәләләриндән бириндә һәјата кечирилмишдир.
Әҹиннә вә пис гүввәләрдән горума үчүн халг инанҹлары илә әлагәли әнәнәнин бу уникал бирләшмәси вә Гуран мәтнинә әсасланан Ислам инанҹы, јерин мәдәни хүсусијјәтләринин хүласәсидир.
Сәди вурғулајыр ки, Австронезија, Банту вә Сәваһили көкләринин бу һармоник гарышығы Мајот адасы сакинләринин дәрин кимлијини формалашдыран шејдир вә онларын гәдим Мәсҹиди ону Һинд океанынын мәдәни зәнҝинлијинин вә мүхтәлифлијинин ҹанлы хәзинәсинә чевириб.
Sizin rəyiniz