Әһли-Бејт (әлејһимус сәлам) – Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији- АБНА: Иран Ислам Республикасы Хариҹи Ишләр Назирлијинин сөзчүсүнүн сөзләринә ҝөрә, бир ај јарымлыг месаж мүбадиләсиндән сонра Иран вә АБШ арасында Мүһарибәнин Сона Јетмәсинин Меморандумунун үмуми контурлары вә мәтни демәк олар ки, јекунлашдырылыб вә Ирандакы гәрар гәбулетмә гурумларынын јекун гәрарыны ҝөзләјир. Бу мүддәт әрзиндә бу мәтн бир чох дәјишикликләрә мәруз галыб, лакин Иран-АБШ анлашмасынын чәрчивәси һансы чәрчивәдә һазырланыб вә онун милли мараглары вә гырмызы хәтләри нәзәрә алыныбмы, јохса јох?
Мүгавиләнин мөвҹуд мәтнинин үмуми мөвзулары ашағыдакы чәрчивәләрдәдир:
1- Нүвә фајлы: Һазыркы шәраитдә нүвә фајлы илә бағлы һеч бир разылашма әлдә едилмәјәҹәк, Иран һеч бир јени өһдәлик ҝөтүрмәјәҹәк вә анлашма имзаландыгдан сонра Иранын динҹ нүвә програмынын чәрчивәси тохунулмаз галаҹаг. Иранын илкин тәклифинә ҝөрә, истәнилән нүвә данышыглары меморандум имзаландыгдан сонра 60 ҝүн әрзиндә кечириләҹәк. Меморандумда Иранын нүвә програмына даир гејдләр Иран үчүн һеч бир јени өһдәлик јаратмыр вә садәҹә сонракы данышыглара вә Иран Ислам Республикасынын даими сијасәтинә әсасланараг нүвә силаһы һазырламамаг барәдә Иранын гәти өһдәлијинә истинад едир. Шүбһәсиз ки, меморандум имзаландыгдан сонра 60 ҝүнлүк данышыгларда Иран нүвә програмы илә бағлы јалныз режимин истәдији фундаментал принсипләр чәрчивәсиндә данышыглар апараҹаг вә Иранын ураны зәнҝинләшдирмәк һүгугу вә зәнҝинләшдирилмиш материалларын Иран Ислам Республикасы тәрәфиндән јекун разылашмаја дахил едилмәси үчүн сахланмасы кими мәсәләләр вурғуланаҹаг.
2- Һөрмүз боғазы: Медиада ҝедән бәзи гәрибә иддиаларын әксинә олараг, Иран бу мәтндә АБШ вә Исраилин һәрби тәҹавүзүндән әввәл Һөрмүз боғазынын идарәчилијини диҝәр тәрәфә тәһвил вермәк вә ја ҝери гајтармаг барәдә һеч бир өһдәлик ҝөтүрмүр. Гејд олунан јеҝанә мәсәлә мүһарибәнин сона чатмасы һалында Һөрмүз боғазындан кечидин нормаллашдырылмасы, саһил өлкәләри тәрәфиндән дәниз тәһлүкәсизлијинин тәмин едилмәси, ганунсуз блокаданын сона чатмасы вә АБШ вә Исраил тәрәфиндән тиҹарәт ҝәмиләринин кечидинә тәһдидләрин арадан галдырылмасыдыр. Иранын тәләбинә әсасән, АБШ-нин Һөрмүз боғазынын ҝәләҹәк идарәчилијиндә демәк олар ки, һеч бир ролу олмајаҹаг вә Һөрмүз боғазынын идарәчилијинин ҝәләҹәјинин реҝион өлкәләри илә бағлы мәсәлә чәрчивәсиндә Иранын тәшәббүсү вә тәклифинә әсасланаҹағы ачыг шәкилдә билдирилиб. Бу чәрчивәдә, Һөрмүз боғазынын ҝәләҹәји илә бағлы мүзакирәләр анлашма меморандумунун имзаланмасындан сонра данышыгларда белә јер алмајаҹаг вә Теһран бу мәсәләни әсасән диҝәр саһил өлкәси кими Оманла данышыгларда һәлл едәҹәк.
3- Бүтүн ҹәбһәләрдә мүһарибәјә сон гојмаг: Анлашма меморандумунун имзаланмасынын әсас мәгсәди реҝиондакы бүтүн ҹәбһәләрдә мүһарибәјә сон гојмагдыр. Бу анлашма меморандумунда Ливан да дахил олмагла, реҝиондакы бүтүн диҝәр ҹәбһәләрлә јанашы, Ирана гаршы мүһарибәнин дә сона чатмасы гејд олунур. Меморандумун һазыркы мәтни имзаланарса вә АБШ Исраил режимини Ливандакы мүһарибәјә сон гојмаға мәҹбур едәҹәјинә сөз верәрсә, Ливанын ады мүһарибәнин сону мүгавиләсинин бир һиссәси кими гејд олунмалыдыр.
4- Блокланмыш активләр: Меморандумун имзаланмасы илә ејни вахтда вә данышыглар заманы Иран активләринин сәрбәст бурахылмасы үчүн ајдын бир просес нәзәрдән кечирилиб. Теһран, Теһранын нәзәрдә тутдуғу хүсуси механизмләр әсасында бу активләрин сәрбәст бурахылмасы үчүн ајдын зәманәтләр алыб вә әҝәр Теһран мүһарибәнин сону меморандумуну имзаламаг гәрарына ҝәләрсә, блокланмыш активләрин бир һиссәси дәрһал, галанлары исә данышыглар заманы тәдриҹән сәрбәст бурахылаҹаг.
5- Мүһарибә компенсасијасы: АБШ вә Исраилин ганунсуз тәҹавүзү нәтиҹәсиндә Ирана дәјән зијан мәсәләси меморандумда гејд олунан маддәләр арасындадыр.
Sizin rəyiniz