Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, сон заманлар ҹәбһә бөлҝәсиндә вәзијјәтин јенидән ҝәрҝинләшмәси һәр бир вәтәндашы нараһат едир. Азәрбајҹан 22 илдән сонра јенидән башлајан бу дөјүшләрдә реваншыны ала биләҹәкми? Мүһарибәдә рус изи варми вә бу, тәрәфләрә нә газандыраҹаг? Бејнәлхалг гурумлар тәрәфдән тәгдим олунан сүлһ сазишләри милли марагларымыза нә гәдәр ҹаваб верир?
БАХҸП сәдри, депутат Гүдрәт Һәсәнгулијевлә сөһбәтимиз дә бу суаллар әтрафында олду. Депутатын мүсаһибәсинин сонунҹу бөлүмүнү тәгдим едирик:
– Гүдрәт бәј, ситуасија бу гәдәр бизим хејримизә икән, о заман нијә 3 ҝүнлүк мүһарибәни гәләбәјә гәдәр давам етдирмәдик?
– Русија факторуна ҝөрә…
– Јәни дејирсиниз ки, давам етдирә билмәздик?
– Етдирә биләрдик. Амма бу, чох рискли оларды. Русија бизим Баш Гәрарҝаһ рәисини Москваја дәвәт едирсә, демәли, чох јүксәк сәвијјәдә тәзјигдән сөһбәт ҝедир. Әлбәттә, Баш Гәрарҝаһ рәиси Москваја Али Баш Команданын разылығы илә ҝедиб вә атәши дајандырмаг барәдә сәнәдә имза атыб. Узагдан инсана дөјүш, мүһарибә асан ҝөрүнүр. Кифајәт гәдәр информасијаја саһиб олмајан инсанлар үчүн бу һал нормалдыр. Амма онлар да гәбул етмәлидирләр ки, мүһарибә апармаға гәрар верән шәхсләр даһа артыг мәлумата саһибдирләр. Мүһарибәләр сырф мүһарибә етмәк, популизм хәтринә апарылмыр. Мүһарибә апаран тәрәфин јеҝанә һәдәфи гәләбә газанмаг олмалыдыр. Өзү дә бу гәләбә даһа аз иткијлә нәтиҹәләнәрсә, мәгсәдә чатмыш сајылыр. Тарихдә “Пирр гәләбәләри” дејилән бир анлајыш вар. Даһа чох иткијлә әлдә едилән гәләбә мәғлубијјәтдән башга бир шеј дејил. Азәрбајҹан Русијанын ирадәсилә разылашмаса, гәләбә газанаҹағы тәгдирдә белә, һансы иткиләрлә үзләшәҹәјини дә һесаба гатмалыдыр. Мән һәмишә чыхышларымда Русија илә бу мәсәләдә дил тапмағы мәсләһәт билмишәм. Бу ҝүн истәсәк дә, истәмәсәк дә, реҝиона Русија нәзарәт едир. Онун разылығы олмадан газанылаҹаг гәләбәнин нәјлә нәтиҹәләнәҹәјини тәхмин етмәк чәтиндир. Ирәли сүрдүјүм бу фикирләр бәзән мүәјјән чеврәләрдә наразылыгла гаршыланыр. Үнваныма ағыр иттиһамлар ирәли сүрәнләр дә тапылыр. Олсун. Мән бу иттиһамлары нормал гәбул едирәм. Биз плүралист бир ҹәмијјәтдә јашајырыг. Һәр кәс өз фикрини ифадә етмәк азадлығына маликдир. Амма һеч ким фикирләрини популист руһлу инсанлара хош ҝәлсин дејә сөјләмәмәли, талејүклү мәсәләләрдә дөвләтимизин мүбаһисәли аддым атмасыны арзуламамалыдыр. Үмумијјәтлә, елә мәсәләләр вар ки, орда мүхалифәт, игтидар ајрымы јохдур. Һеч ким бу кими мәсәләләри өз сијаси мүбаризә предметинә чевирмәмәлидир. Торпаг бүтүнлүјүмүз уғрунда верилән мүбаризә дә белә мәсәләләрдәндир. Етираф етмәлијик ки, бәзи мәсәләләрин һәлли тәкҹә бизим ирадәмиздән асылы дејил. Биз бу ҹүр глобаллашмыш мәсәләләрин һәллиндә реҝионда тәсир ҝүҹү бөјүк олан гүввәләрин дә мөвгејини нәзәрә алмалы вә ону өз хејримизә дәјишдирдикдән сонра әмәлијјатлара башламалы, ја да ону давам етдирмәлијик. Мән һәр заман дүшүнмүшәм ки, бу мүнагишәдә әсас тәрәф Русијадыр вә биз Ермәнистаны дејил, Русијаны тәрәф-мүгабили кими гәбул етмәлијик. Ән азы она ҝөрә ки, Ермәнистана ҝүзәштә ҝетсәк, ҝәрәк торпағымыздан, Русијаја ҝүзәштә ҝетсәк исә ҝәрәк онун өлкәмиздәки марагларындан ҝери чәкиләк. Сөһбәт бурада Русијанын Азәрбајҹан үзәриндә марагларынын тәмин олунмасындан ҝедир. Мәсәлән, әввәл Русијанын Гәбәләдә һәрби базасы вар иди. Бу бизим суверенлијимизә нә дәрәҹәдә тәһлүкә јарадырды? Јахуд Азәрбајҹан 1994-99-ҹу илләрдә Коллектив Тәһлүкәсизлик Мүгавиләсинин үзвү олду. Бу үзвлүк суверенлијимизи нә дәрәҹәдә мәһдудлашдырмышды? Она ҝөрә дә дејирәм ки, биз русларла Гарабағ мәсәләсиндә разылашыб јенидән КТМ-нә дә, Аврасија Игтисади Иттифагына да, Ҝөмрүк Иттифагына да гошула биләрик. Әҝәр суверенлијимизә зәрәр вурмајан рус һәрби базаларынын Азәрбајҹанда јерләшмәсијлә дә разылашмаг олар вә с. Јеҝанә разылаша билмәјәҹәјимиз мәгам дөвләт сәрһәдләринин бирҝә горунмасыдыр ки, бу, артыг суверенлијин итирилмәси демәкдир. Јалныз бу истисна олмаг шәртијлә, Русијајла мүхтәлиф иттифаглара ҝирмәкдән чәкинмәмәк лазымдыр. Мән бурда горхулу һеч нә ҝөрмүрәм. Әксинә, бу ҹүр иттифаглар Азәрбајҹаны хариҹи тәһлүкәләрдән сығорталаја, бәзи һәдәфләринин реаллашмасыны асанлашыдыра биләр. Мәсәлән, Газахыстаны ҝөтүрәк. Бу өлкә КТМ-нин үзвүдүр. О, бу үзвлүклә һансы суверенлијини итириб ки, биз дә Газахыстанын ҝүнүнә дүшмәкдән чәкинирик? Јахуд биз КТМ-нин үзвү олмајыб, һансы үстүнлүкләр газанмышыг? Биз 1994-99-ҹу илләрдәки кими, КТМ-ә үзвлүјүмүзү давам етдирсәјдик, Ермәнистанла мүнагишәдә Русијадан чәкинмәјимиз вә асылылығымыз индики сәвијјәдә олмајаҹагды. Рәсмиләримиз һазырда ондан чәкинир ки, Гарабағда ағыр мәғлубијјәтә мәруз галан дүшмәнләримиз Ермәнистан-Азәрбајҹан сәрһәдләриндә стабиллији поза вә мүнагишәни дөвләтләрарасы мүстәвијә чәкә биләр. Бунунла да, Ермәнистанла бәрабәр КТМ-нин үзвү олан Русијанын мүнагишәјә мүдахилә етмәк һаггы доғар…
-Һәгигәтән дә сон заманлар ермәниләрин буна ҹәһд етдији мүшаһидә едилир…
-Бәли. Она ҝөрә дә дејирәм ки, биз Русијајла ачыг данышыглара ҝетмәлијик. Демәлијик ки, сәнин Ҹәнуби Гафгазда марағын нәдир вә биз бунун һансыларыны тәмин едә биләрик. Русија да бу сөвдәләшмәләрдә бизимлә разылашар. Чүнки Ермәнистан, онсуз да, Русијанын орбитиндән кәнарлашмаг имканына малик дејил. Даһа чох сијаси маневр имканына малик олан Азәрбајҹан исә апардығы данышыгларла Русијанын мөвгејини өз хејринә дәјишмәк потенсиалына саһибдир. Русија һәр ики тәрәфи тәрәзинин ҝөзүнә гојуб кимин јанында јер тутаҹағы илә бағлы гәрарыны вермәлидир. Әҝәр Русија бизим торпаг бүтөвлүјүмүзү бәрпа етмәк һаггымызла разылашмаса, Азәрбајҹан һөкумәти халга ачыг мүраҹиәт едиб мүһарибә вариантыны сечмәлидир.
-Һәр һалда сиз даһа мәлуматлы шәхссиниз. Бәлкә Азәрбајҹан һакимијјәти дә, дедијиниз кими, Русијајла Гарабағ мүгавилиндә Аврасија Иттифагына вә ја КТМ-ә үзвлүк барәдә данышыглар апарыб? Сон заманлар Гарабағ әтрафында баш верән һадисәләр дә елә бунунла бағлыдыр?
-Мән бу барәдә һәр һансы мәлумата малик дејиләм. Садәҹә, партија олараг, бу кими тәклифләри дәфәләрлә ҝүндәмә ҝәтирмишик. Һәтта бир дәфә Елмар Мәммәдјаров мәсәләјә мүнасибәт бидирәрәк демишди ки, Азәрбајҹан һакимијјәти бу мәсәләјә баха биләр. Мән инди билмирәм, бағлы гапылар архасында һансы данышыглар ҝедир. Һакимијјәтин тәклифимизә неҹә бахыб-бахмадыгларындан да хәбәрсизәм. Һесаб едирәм ки, һөкумәт Азәрбајҹан халгыны бу мәсәләдә мәлуматландырмалыдыр.
-Мәсәлә бурасындадыр ки, бизим енержи мәсәләсиндә марагларымыз Русијајла тоггушур. Әслиндә бејнәлхалг енержи ширкәтләри бизи гәсдән үз-үзә гојублар. Фактики олараг, Авропаја газымызы нәгл етмәји дүшүндүјүмүз ТАНАП Русијанын газ стратеҝијасынын алтернативидир. Мәгсәд Гәрби рус газы асылылығындан азад етмәкдир. Бунун үчүн исә ТАНАП кими лајиһәләрлә јарана биләҹәк бошлуғу долдурмаг истәјирләр. Сөзсүз ки, бу дурумда Русијанын бизимлә разылыға ҝәлмәси хејли чәтиндир.
-Мән “Русијајла иттифага ҝетмәлијик” дејәндә тәкҹә сијаси вә игтисади әмәкдашлыглары нәзәрдә тутмурам. Һәмчинин, енержи сијасәтимизи дә Русијајла разылашдырмагдан сөһбәт ҝедир. Буну мүсаһибәләримдә дәфәләрлә гејд етмишәм. Бир һалда ки, Русија онсуз да Азәрбајҹан газыны глобал базар гијмәтинә биздән алмаға һазырдыр, бизим үчүн нә фәрги вар, ејни пулу рус, јохса инҝилис верир? Үстәлик, Русијајла анлашмағымыз бизә өз торпагларымызы гајтараҹагса, нијә бундан имтина етмәлијик? Бунун алтернативи Гәрбә бирбаша газ сатмагдырса, онун да хејрини-зијаныны һесабламалыјыг. Һансы вариант сәрфәлидирсә, Азәрбајҹан она гәрар вермәлидир. Сиз билирсиниз ки, бизим Гәрбә интеграсијамыз илләр боју һәм Ираны, һәм дә Русијаны гыҹыгландырыб. Инди-инди Иран нүвә сазишиндән сонра Гәрблә јахынлашмаг јолуна гәдәм гојуб вә арамыздакы сојуг мүнасибәтләр ортадан галхыб. Амма Гәрбин Русијаја гаршы мөвгеји һәлә дә давам едир. Биз дә хариҹи сијасәтимизи мүәјјәнләшдирәндә буну нәзәрә алмалыјыг. Бөјүклүјүндән вә кичиклијиндән асылы олмајараг, јерләшдикләри ҝеосијаси мәканлар бүтүн өлкәләрин ортаг марагларыны формалашдырыр. Һеч бир өлкә өз ҝеополитик мөвгејиндән кәнарда сијасәт јүрүдә билмәз. Јерләшдијин мәканын үмуми һәдәфләри вә ортаг хариҹи сијасәти вар вә олмалыдыр. Әкс һалда ҝеополитик мүбаризәләрин полигонуна чеврилмәк талеји гачылмаз олар. Неҹә ки, Азәрбајҹанын Русија вә Иранын мәнафејинә зидд олараг, Гәрблә јахынлашмасы да һәр ики өлкәнин тәзјигләријлә үзләшмәјимизә сәбәб олурду. Гәрб бунун мүгабилиндә Азәрбајҹана һансы дәстәји верирди? Вә ја бу дәстәк јетәрли идими? Јалныз Бакы-Тифлис-Ҹејһан кәмәринин чәкилмәсинә дәстәк вердиләр, бу да онларын өз марагларыјла бағлыјды. Јахуд јенә өз марагларына ујғун шәкилдә ТАНАП-ын чәкилмәсинә пул ајырмагла вәзифәләрини тамамланмыш һесаб едирләр. Амма бизим марагларымызын тәмин олунмасы мәсәләсиндә конкрет һеч бир аддым атмырлар. Бизим бир дөвләт олараг, ән бөјүк проблемимиз Гарабағ мәсәләсидир. Артыг 22 илдир ки, бу проблем дондурулмуш вәзијјәтдә өз һәллини ҝөзләјир. Азәрбајҹан һәр дәфә торпаг бүтүнүлүјүнү бәрпа етмәк истәјәндә ән кәскин реаксија Гәрбдән ҝәлир. Һалбуки, Дағлыг Гарабағла бағлы БМТ ТШ-нын бир нечә гәтнамәси вар. Һәмин гәтнамәләрдә Дағлыг Гарабағ Азәрбајҹанын әразиси һесаб олунур. Бунунла белә, өлкәмизин торпаг бүтүнлүјүнү тәмин етмәк истәји јенә енержи мүттәфигләримиз тәрәфиндән сәрт гаршыланыб. Гәрб өлкәләри бу һаглы давамыза лазыми дәстәк вермәмәләри азмыш кими, үстәлик, бизә мане олурлар.
Бәзи инсанларымызда белә фикир формалашыб ки, ҝуја биз Русијасыз да Гарабағ проблемини һәлл едә биләрик. Онлар бу фикирләрини диҝәр реҝионал дөвләтләрдән-Түркијәдән, Ирандан алдығымыз дәстәклә әсасландырырлар. Амма бу дәстәкләр сөздән о тәрәфә кечмир. Мәсәлән, Иранын бир молласы чыхыб дејир ки, биз Гарабағда вурушмаға һазырыг. Моллаја дејән лазымдыр ки, “һөрмәтли дин хадими, сизин ҝәлиб бизим торпагларда һәјатынызы рискә атмаға еһтијаҹ јохдур. Бизим үчүн ҝөрә биләҹәјиниз ән јахшы иш өз өлкәнизин тәрәфсизлијини тәмин етмәниз олар. Бујурун, өз лидеринизә мүраҹиәт един, дејин ки, “еј һөрмәтли дини рәһбәр Хаманеји, һөрмәтли президент Руһани, ахы ермәниләрин ишғал етдији әразиләр мүсәлманлара аиддир. Әслиндә сиз бу шәраитдә мүсәлманлары ҹиһада чағырмалысыныз. Сиз исә Ермәнистанла һәр ҹүр игтисади, сијаси, һәрби әмәкдашлыглар гурурсунуз. Онлара христианлардан да артыг дәстәк верирсиниз. Мүһарибәни даһа јахшы давам етдирә билмәләри үчүн коммуникасија хәтләри тикирсиниз, јоллар чәкирсиниз”.
Ејни сөзләри гардашымыз Түркијә үчүн дә демәк олар. Азәрбајҹанын игтисади санксијалар тәтбиг етдији Ермәнистанла игтисади әлагәләр гурараг, Түркијә бу сијасәтимизи фактики олараг тәсирсиз һала ҝәтирир. Ҝөрүн, иш нә јерә чатыб ки, сон гаршыдурмалар јашананда Ермәнистан Түркијәни һәдәләјәрәк, һәтта сијаси бәјанатларла бизим мүдафиәмизи давам етдирәҹәји тәгдирдә, онунла бүтүн игтисади әмәкдашлығы дајандыраҹағыны, түрк малларынын өлкәјә идхалыны гадаған едәҹәјини билдирир. Һалбуки, Түркијә Ермәнистана бу ҹүр санксијалары тәтбиг етмәлијди. Дүнјанын ишинә бах ки, тәрсинә олуб, Ермәнистан Түркијәни һәдәләјир. Она ҝөрә дә дејирәм ки, бәјанатлар чох ҝөзәлдир, сијаси дәстәк кими тәгдирә лајигдир. Амма бу, реал мүдафиә дејил. Һеч ким тәминат да верә билмәз ки, Ермәнистанла бәрабәр Русијаны да гаршымыза алсаг, кимсә ҝәлиб бизимлә онлара гаршы дөјүшәҹәк. Буну дејәркән, һеч дә милләтләрин бизә мүнасибәтини нәзәрдә тутмурам. Әлбәттә, әминәм ки, Ҹәнуби Азәрбајҹанда милли шүур чох инкишаф едиб вә һәр бир ҹәнублу гардашымыз бизимлә бәрабәр ејни сәнҝәрдә дүшмәнә гаршы дөјүшмәјә һазырды. Ејнилә Түркијә түркләри дә Азәрбајҹан үчүн һәр ҹүр фәдакарлыға ҝедәрләр. Бунунла белә, халгларын ирадәси Гарабағ кими проблемләрин һәллиндә кифајәт етмир. Дөвләтләр дә ҝәрәк мүмкүн олан дәстәји верә. Һакимијјәтләрин тамамилә башга мөвге тутдуғу индики шәраитдә бизим онлара архајын олуб башга аддымлар атмағымыз јерсиздир…
-Һаглы бир мәгама тохундунуз. Вахтилә, рәһмәтлик Елчибәј дә Түркијәдән хејли ҝилејләнирди. Түрк телевизијаларына вердији мүсаһибәсиндә дејирди ки, биз һәтта јаралы инсанларымызы хилас етмәк үчүн Түркијәдән вертолјот истәмишдик, Анкара буну белә бизә чох ҝөрмүшдү…
-Еләдир. Бизим Түркијәјә бағладығымыз үмидләр чох вахт өзүнү доғрултмајыб. Әслиндә Түркијә өзү дә тәгдим едилдији гәдәр ҹидди һәрби гүдрәтә малик дејил. Тәсәввүр един, бу ҝүн Түркијә телевизијалары, мәтбуаты севинҹлә вурғулајыр ки, АБШ онлара Сурија сәрһәдләрини горумаг үчүн реактив артрелија гурғулары верир. Һалбуки, о гурғулар белә инди АБШ вә Русијанын көһнәлмиш силаһларыдыр. АБШ-ын көһнә силаһларыны алмаға бөјүк гәнимәт кими бахан Түркијәнин Русијанын ирадәсинә гаршы чыхыб бизи актив шәкилдә мүдафиә едәҹәји инандырыҹы ҝөрүнмүр. Бунунла белә, Түркијәнин өз мүдафиә сәнајеси вар. Азәрбајҹан Түркијәдән узунмүддәтли кредитлә мүәјјән силаһлар алыб өз мүдафиә ҝүҹүнү артыра биләр. Түркијәнин јалныз бу ҹүр дәстәјинә бел бағлаја биләрик. Ејни шәкилдә Иран вә Пакистандан ракетләр алыб силаһ арсеналымызы артырмалыјыг. Амма бүтүн һалларда онларын сијаси бәјанатларына архајын олуб Русијаны гаршымыза алмаг расионал һәрәкәт дејил. Тәәссүф ки, бу ҝүн бәзи отурушмуш сијасиләримиз дә халгда јаранмыш емоссинал һаванын тәсири алтында галыр, популист чыхышлар едирләр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
_57275947950ed_572af6c406941.jpg)
