Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Ҹорҹ Соросу хүсүси тәгдим етмәјә еһтијаҹ галмыр. Дүнја чапында мәшһур олан бу милјардер банкир һәм дә дүнјанын бир чох өлкәләриндә ачыг ҹәмијјәтин гурулмасы үчүн хәрҹләдији пуллары илә таныныр. Постсовет мәканында Соросу һәмчинин “рәнҝли ингилабларын” малијјә боссу кими тәгдим етмәји дә севирләр.
2003-ҹү илдә илк дәфә Азәрбајҹана сәфәр едән Сорос Һејдәр Әлијевлә ҝөрүшүб. Јүксәк сәвијјдә гәбул онун үчүн ҝөзләнилмәз олуб вә Сорос өзү буну Һ.Әлијевә етриаф едиб. Бу ҝөрүшдәки диалогларда прогнозлары, Азәрбајҹанын нефтдән әлдә едәҹәји ҝәлирләр барәдә мараглы деталлары охумаг олар. Ҝөрүш 29 мај 2003-ҹү илдә Президент игамәтҝаһында баш тутуб.
Һәмин ҝөрүшүн стенограмыны (админ: јәни ҝөрүш заманы баш верән диалогу олдуғу кими ихтисарла јазмаг) охуҹулара тәгдим едирик:
- Һејдәр Әлијев: Ҹәнаб Сорос, хош ҝәлмисиниз. Мән чох мәмнунам. Сиз Азәрбајҹана индијәдәк ҝәлмәмишдиниз. Она ҝөрә мән сизин бу сәфәринизә әһәмијјәт верирәм. Сиз бу ҝүн конфранс кечирмисиниз, ҝөрүшләр кечирмисиниз. Мән дә сизи динләмәк истәјирәм.
- Ҹорҹ Сорос: Ҹәнаб президент, сағ олун. Бу ҝөрүшүмүз бир гәдәр ҝөзләнилмәз олду. Чох сағ олун ки, мәни гәбул едирсиниз. Мән биринҹи ҝөрүшдән мәмнунам вә чох шадам ки, артыг сиз сағалмысыныз вә иш башындасыныз.
Бу, мәним Бакыја илк сәфәримдир, бахмајараг ки, фонд артыг једди илдир бурада фәалијјәт ҝөстәрир. Тәәссүфләр олсун ки, бу ҝүнә кими Бакыја ҝәлмәјә имканымыз јох иди, иш ҹәдвәлим имкан вермирди. Бөјүк мәмнунијјәт һисси илә бу ҝүн бурада “Хәзәрин нефт ҝәлирләри: газанан ким олаҹаг?” адлы конфранс кечирдик. Мәни бураја ҝәтирән дә елә бу конфранс олду. Билирәм ки, нефтдән алынан ҝәлирләр Сизин өлкә үчүн, өлкәнизин игтисадијјаты үчүн олдугҹа зәруридир.
Бу ҝүн сизин өлкәдә оларкән белә дүшүндүм ки, бәлкә дә бүтүн дүнјаја өрнәк ролунда чыхыш едә биләрсиниз. Чүнки сиз нефтиниздән алынан ҝәлирләр үчүн ачыг, шәффаф Нефт Фонду јаратмысыныз.
Ијун ајында бир ҝөрүш планлашдырылыр. Бу ҝөрүш Бөјүк Британија һөкумәтинин тәшәббүсү вә спонсорлуғу илә кечириләҹәкдир. Орада бир чох өлкә иштирак едәҹәк вә бәзи тәшәббүскар өлкәләр өн планда чыхыш едән өлкәләр ичәрисиндә олаҹагдыр. Она ҝөрә ки, Азәрбајҹанын шәффафлығы вә ачыглығы илә өјүнмәјә әсасы вардыр. Чүнки сон заманлар Азәрбајҹанда бу саһәдә бөјүк ҝөстәриҹиләр әлдә олунмушдур.
- Һејдәр Әлијев: Ҹәнаб Сорос, сағ олун. Мән сизин дедијиниз сөзләрдән вә бәјан етдијиниз фикирләрдән мәмнунам. Һәгигәтән, биз өлкәмизин ағыр вәзијјәтини нәзәрә алараг һәр шејә, јәни дөвләтин ресурсларына, вәсаитләринә нәзарәт едирик. Биз нефтдән ҝәлир ҝөтүрмәјә башлајандан Нефт Фонду јаратдыг. Дүздүр, мүхтәлиф өлкәләрдән буна ҹүрбәҹүр мүнасибәт ҝөстәрирдиләр. Бејнәлхалг Валјута Фонду, Дүнја Банкы, башгалары да. Амма биз гәбул етдијимиз гәрары дүзҝүн һесаб етдик.
Мәним виҹданым тәмиздир ки, нефтдән әлдә едилмиш ҝәлирләрдән бир доллар да башга јерә ҝетмәјибдир. Бу, мәним вәзифәм вә борҹумдур. Биз доггуз илдир нефт мүгавиләләри әсасында нефт һасил етмәк үчүн иш ҝөрүрүк. Нәһајәт, ҝәлир ҝөтүрмәјә башладыг вә бу ҝәлири дә Нефт Фондуна топлајырыг. Белә дә олаҹагдыр. Азәрбајҹан илдә 5 милјард доллар ҝәлир ҝөтүрәндә дә јенә белә олаҹагдыр. Она ҝөрә бу барәдә сизин конфрансын әһәмијјәти вар. Чүнки һәр шеј бир даһа ачылыб ҝөстәрилибдир. Мән дә чох мәмнунам ки, сиз буна диггәт јетирирсиниз. Тәшәккүр едирәм.
Сиз бурада фәалијјәт ҝөстәрәндән Азәрбајҹана 7 милјон долларлыг јардым етмисиниз. Бу, чох јахшыдыр. Анҹаг мән бу ҝүн бахдым ки, јардымлар һараја ҝедибдир. Онун әксәријјәти грант кими мүхтәлиф гејри-дөвләт тәшкилатларына ҝедибдир. Мән буна етираз етмирәм. Амма бизим ән бөјүк проблемимиз Азәрбајҹанын торпагларынын ермәни силаһлы гүввәләри тәрәфиндән ишғал едилмәсидир вә бизим бир милјон әһалимизин гачгын вәзијјәтиндә јашамасыдыр. Ола биләр, бу барәдә сизә лазыми мәлумат верилмәјибдир. Инди мән сизә дејирәм. Она ҝөрә мән арзу едәрдим ки, о грантларын һеч олмаса, 60-70 фаизи гачгынлара ҝетсин. Гејри-дөвләт тәшкилатлары Бакыда ишләјирләр, вәзијјәтләри јахшыдыр. Бундан да јахшы олсун. Анҹаг гачгынларын вәзијјәти чох ағырдыр.
- Ҹорҹ Сорос: Гачгынлара јардым олунмасы барәдә биз буҝүнкү ҝөрүшләр заманы сизин бир нечә рәсми шәхсләринизлә сөһбәт етмишик. Елә билирәм ки, биз бу саһәдә әмәкдашлыг едә биләрик. Јәни биз сизә јардым едәрик ки, бир схем јарадасыныз вә һәмин схем әсасында гачгынлара кредитләр верилсин. Мән ону нәзәрдә тутурам ки, илк дәфә бу, хырда вә орта һәҹмли мүәссисәләрин јарадылмасы үчүн вериләҹәк кредитләр олсун. Һәм дә гачгынларын ев шәраитинин даһа да јахшылашдырылмасы үчүн нәзәрдә тутулан кредитләр олсун.
Дүшүнүрәм ки, бу саһәдә јалныз бизим јардымымыздан дејил, ејни заманда Нефт Фондунун малијјәләшмәсиндән дә истифадә етмәк мүмкүндүр. Чүнки иш јерләринин ачылмасы, хүсусилә нефтлә бағлы олмајан саһәләрдә иш јерләринин ачылмасы сизин өлкә үчүн ваҹибдир. Нефт Фондунун вәсаитиндән истифадә олунмасы бурада јеринә дүшәр.
- Һејдәр Әлијев: Мән чох разыјам. Сиз истәдијиниз схеми бирликдә јарада биләрик вә бу мәсәләни чох сәмәрәли һәјата кечирә биләрик. Бу сизин үчүн, сизин фонд үчүн дә чох әһәмијјәтли олаҹагдыр.
- Ҹорҹ Сорос: Ҹәнаб президент, мән һисс едирәм ки, биз бәзи саһәләрдә сизинлә кифајәт гәдәр уғурлу чалыша, әмәкдашлыг едә биләрик. Бизим мүәјјән тәҹрүбәмиз вардыр. Билдијиниз кими, биз бир чох өлкәләрдә ишләр апарырыг. Елә билирәм ки, бу тәҹрүбәдән Азәрбајҹанда да истифадә едә биләрик.
Амма сизинлә бир мәсәлә барәдә ачыг данышмаг истәјирәм. Бир иш адамы кими сизә дејим ки, бөјүк мәбләғдә вәсаитләрин Азәрбајҹана хәрҹләнмәси мәндә бир гәдәр тәрәддүд доғурур. Чүнки Азәрбајҹан өзү газаныр, лап тезликлә бундан да чох һәҹмдә вәсаит газанаҹагсыныз, Азәрбајҹанда иримигјаслы, бөјүк һәҹмли ишләр ҝөрмәк мүмкүндүр.
Бизим диҝәр өлкәләрдә програмларымыз вар. Бизону “Аддым-аддым” програмыадландырырыг. Бунлар әсас етибарилә ушаг бағчалары вә ашағы синиф шаҝирдләри үчүн нәзәрдә тутулмуш програмлардыр. Бизим әсас мәгсәдимиз ондан ибарәтдир ки, көрпә ушагларын дүшүнҹә тәрзини формалашдыраг, онларын өзүнәмәхсус дүшүнҹә тәрзини даһа да инкишаф етдирәк ки, онлар ҝәләҹәкдә сәрбәст дүшүнә билсинләр. Артыг бу мәгсәдләр үчүн бүтүн дүнјада 100 милјон доллардан чох вәсаит сәрф етмишик вә бу планын моделини һазырламышыг. Һәмин модел Азәрбајҹанда да мүәјјән гәдәр бәјәнилир. Биз Тәһсил Назирлији илә бу саһәдә ишләјирик.
- Һејдәр Әлијев: Мән сизинлә разыјам. Анҹагбизһәләчохгазанабилмирик. Сиз ҝөрүрсүнүз, үч илдә нә газанмышыг. Һәлә ки, чох газана билмирик, она ҝөрә ола биләр, 2005-ҹи илә гәдәр сиз бизә көмәк един, лазым олса, ҝәләҹәкдә биз сизә көмәк едәрик. Ҝәләҹәкдә биз о кредитләри сизә гајтара биләрик. Хаһиш едирәм, иши бу ҹүр тәшкил едәк.
- ҸорҹСорос: Ҹәнабпрезидент, разылашдыг.
- Һејдәр Әлијев: Ҝөрүрсүнүз, нә гәдәр мәсәләдә бир-биримизлә разылашырыг. Демәк, ҝөрүшмәк лазымдыр, әлагәләр јаратмаг лазымдыр.
Конфрансла әлагәдар Азәрбајҹана сизин сәфәриниз өлкәмиз үчүн әһәмијјәтлидир. Анҹаг бу данышыглары ки сизинлә апардыг вә бу разылығы әлдә етдик, бунларын нәтиҹәси бизим өлкәмиз үчүн гат-гат фајдалы олаҹагдыр.
- Ҹорҹ Сорос: Бәли, дүшүнүрәм ки, сизин өлкәдә јаранмыш вәзијјәт буна имкан верир. Сиз әлверишли әразидә јерләширсиниз вә дүнја үчүн әһәмијјәтли бир өлкәсиниз. Инди сизин өлкәнин гаршысында биринҹи груп өлкәләр сијаһысына дахил олмаг кими бир вәзифә вардыр. Мән инанырам ки, сиз буна да чатаҹагсыныз. Нәзәрдә тутурам ки, ҝәлирләрин шәффафлығы үзрә груплара бөлүнмүш өлкәләр сијаһысында биринҹи груп өлкәләр сијаһысына дахил оласыныз. Ондан сонра сизин өлкәнин нүфузу да артаҹагдыр. Нүфузу артдыгҹа, хариҹи сәрмајәләри өлкәјә даһа чох ҹәлб етмәк мүмкүн олаҹагдыр. Бунухүсусиләгејри-нефтсаһәсинәаидедирәм.
- Һејдәр Әлијев: Дүз дејирсиниз. Мән дә белә фикирдәјәм вә биз белә дә едәҹәјик. Сизин мәсләһәтләринизә мән чох диггәтлә јанашырам вә онларын бизим үчүн әһәмијјәтли олдуғуну демәк истәјирәм.
Мән даһа башга хаһиш етмәјәҹәм. О бириләри ҝәлән ҝөрүшдә дејәҹәјәм.
- Һејдәр Әлијев: Иншаллаһ.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
