Әһли-Бејт (әлејһимус сәлам) – Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији- АБНА: Һәзрәти Фатимәи Зәһранын (Аллаһын салават вә саламы, рәһмәт вә бәрәкәти Онун үзәринә олсун) мүбарәк варлығы дини инанҹлардан вә мүсәлман алимләринин кәламларындан кәнарда, даһа чох Авропада олан шәргшүнаслар тәрәфиндән марагла гаршыланмышдыр. Белә ки, бир груп гејри-мүсәлман авропалы шәргшүнаслар вә бу мүбарәк варлыг һаггында мүхтәлиф китаб вә мәнбәләрдә даһијанә вә Аллаһ бәјәнән фикирләр сөјләмишләр.
Шәргшүнасларын чох вахт Һәзрәт Зәһра (әлејһиссалам) һаггында ики бахышы вар, онларын бир групу авропалы вә ја гејри-ислами мәнбәләрә истинад вә етибар едәрәк онун шәхсијјәтини тәнгид едиб вә зәифләдирләр, диҝәр бир груп исә чох вахт һәгиги Ислам вә Шиә мәнбәләри илә таныш олан тәдгигатчылардыр. Онлара, Һәзрәти Фатимәи Зәһраны (сәламуллаһи әлејһа) гәһрәман, дүнјаја өрнәк, нүмунәви ана вә һәјат јолдашы кими тәгдим едибләр.
Тарихи арашдырмалар ҝөстәрир ки, шәргшүнаслар бәзән Һәзрәти Зәһра (сәламуллаһи әлејһа) һаггында мүстәгил мәгалә вә ја китаб дәрҹ едибләр. Јахуд Имам Әли (әлејһис салам) кими диҝәр мәшһур Ислам сималары һаггында тарихи арашдырмаларда Һәзрәт Зәһранын (сәламуллаһи әлејһа) хүсусијјәтләриндән бәһс етмишләр.
Бахмајараг ки, шәргшүнасларын гләмә алдыглары әсәрләрин әксәријјәти тәнгид вә дәјәрләндирилмәјә еһтијаҹ дујур. Лакин онлары јенидән охумаг гәрблиләрин бу нәҹиб ханыма бахышларыны гысаҹа олса да ајдынлашдыра биләр.
Фатимә Саламуллаһ Әлиһа Леиден Енсиклопедијасында
Һолландијанын Леиден шәһәриндәки Брилл нәшријјаты тәрәфиндән 5 ҹилддә нәшр олунан Гуран Енсиклопедијасында бу енсиклопедијанын баш редактору ханым Ҹејн Деман МҹАулиффе тәрәфиндән Һәзрәти Зәһра (сәламуллаһи әлејһа) илә бағлы мәгалә јазылмышдыр.
О, һазырда Ҹорҹтаун Университетинин (АБШ) Исламшүнаслыг үзрә профессорудур. 1979-ҹу илдә Торонто Университетиндә (Канада) диншүнаслыг үзрә маҝистр дәрәҹәсини, 1984-ҹү илдә исә һәмин университетдә Исламшүнаслыг үзрә докторлуг дәрәҹәсини алмышдыр. 1986-1992-ҹи илләрдә Емори, Атланта вә Ҹорҹија университетләриндә дини вә Исламшүнаслыгдан дәрс демиш, 1992-2000-ҹи илләрдә исә Торонто Университетиндә Исламшүнаслыг үзрә профессору олмушдур.
Онун јазысында Һәзрәт Зәһра (с) һаггында О Ханымын шәхсијјәти тәрифләнир. Ханым Ҹејн Деман МҹАулиффе, мәгаләсинин бир һиссәсиндә јазыр: “Тәфсирчиләрин Фатимәјә истинад етдикләри Гуран ајәләринин ән мүһүмү Әһзаб сурәсинин 33-ҹү ајәси вә Али-Имран сурәсинин 61-ҹи ајәсидир. Биринҹи ајәдә адәтән Мәһәммәд, Фатимә, онун һәјат јолдашы Әли ибн Әби Талиб вә онун оғуллары Һәсән вә Һүсејн мәнасында тәфсир едилән “Әһли-бејт” ады чәкилир вә бу мәна диҝәр мәналардан даһа доғрудур.”
Бу јазынын мараглы мәгамларындан бири дә Һәзрәти Мәрјәмлә Һәзрәт Зәһра әлејһимәссаламларын мүгајисәсидир.
Белә ки, јазыда охујуруг:
“Шиә мәтнләри Мәрјәмлә Фатимәнин мүнасибәтини тәфәррүатлы шәкилдә тәсвир едир вә онларын һәр икисини әзаб чәкән гадын һесаб едир, Фатимә атасынын өлүмүнә јас тутду. Вә һәр ики ана [Мәрјәм вә Фатимә] өвладларынын зүлмүнә мадди ҝөзү илә вә ја гәлб ҝөзү илә шаһид олдулар. Онларын тәрҹүмеји-һалы о гәдәр гарышыб ки, Фатимәјә аид едилән титуллардан бири бөјүк Мәрјәм мәнасыны верән “Мәрјәм әл-Күбра” ләгәбидир. Мүасир франсыз исламшүнасы Лоуис Массиҝнон Фатимә илә Мәрјәм арасында олан бу әлагәнин бир нөв мәнәви шәрһини тәгдим етмишдир.”
Фатимә (с) Британника Енсиклопедијасында
Британника Енсиклопедијасы ән гәдим вә ән бөјүк инҝилисдилли үмуми енсиклопедијалардан биридир вә тәхминән 200 ил бундан өнҹә гәләмә алынмышдыр. 1798-ҹи илдә нәшр олундугдан сонра һәр ил јени бөлмәләр әлавә олунур вә индијә гәдәр 15 нәшр ишыг үзү ҝөрүб. Буна ҝөрә дә бу китаб дүнјанын ән гәдим енсиклопедијасы һесаб едилмәлидир.
Бу енсиклопедијада “Фатимијә” башлығы алтында Һәзрәти Зәһранын (сәламуллаһи лејһа) хүсусијјәти вәсф олунуб. Бу ҝиришин бир һиссәсиндә дејилир:
“Дүнја мүсәлманлары, Фатимәни меһрибан вә сәдагәтли гыз, ана, һәјат јолдашы, сәмими мүсәлман вә мүсәлман гадынлар үчүн өрнәк вә нүмунә һесаб едирләр. Фатимәнин, атасы Мәһәммәд пејғәмбәрә чох јахын олдуғуна даир бир инанҹ вар вә онун диҝәр гадынлардан фәрги Мәһәммәд пејғәмбәрин бир чох һәдисләриндә гејд олунур: "Фатимә бәдәнимин бир парчасыдыр, ону инҹидән һәр кәс мәни инҹитмишдир." Шиәләр үчүн Фатимә хүсуси әһәмијјәт кәсб едир, чүнки о, шиәләрин Пејғәмбәрин гануни вариси вә илк имамлары һесаб етдикләри Әли илә евләниб. Фатимәнин Шиә мөминләри арасында әһәмијјәтинин башга бир сәбәби дә Шиәләр тәрәфиндән Пејғәмбәр сүннәтинин гануни давамчылары һесаб едилән Фатимә вә Әлинин, Һәсән вә Һүсејн адлы өвладларыдыр.”
Гејд етмәк лазымдыр ки, китабда Фәдәк вә Пејғәмбәрин шәһадәти илә бағлы јазылан мәсәләләрин Шиә мәнбәләри илә әсаслы вә бөјүк фәрги вар ки, бу да тәбии ки, мүәллифин бу енсиклопедијадакы өнҹәки сүнни мәнбәләринин тәсириндән гајнагланыр.
Һәзрәти Зәһра (сәламуллаһи әлејһа), шәргшүнасларын нәзәриндә
Һәзрәт Зәһра (сәламуллаһи әлејһа) мәсәләсинә тохунан диҝәр шәргшүнаслар арасында франсыз Гуран алими, исламшүнас вә философ Һенри Карбон да вар.
Тәдгигатчы вә мистик алим Сејид Рза Фаизин дедијинә ҝөрә, мәшһур франсыз исламшүнасы Луи Массинјон өмрүнүн сон илләриндә тәләбәси вә һәмкары Һенри Карбона мәктуб јазыб вә бу мәктубда онун фикринә ән јахын адам һесаб етдији Карбона “мистик Ислам”-Ислам Ирфаны илә бағлы төвсијәләр едиб. О ҹүмләдән Һәзрәт Фатимә һаггында мәҹмуә һазырламаг, чүнки Луи Массинјон, Ону Илаһи елм нуруну дашыја билән ханым һесаб едирди.
О, Һәзрәт Фатимәи Зәһра (әлејһа сәлам) һаггында јаздығы “Гијамәтдә мәләкут јурду вә инсан вүҹуду” кими әсәрләриндә һәмин Һәзрәт һаггында бәзи мәлуматлар вермишдир. “Ислам фәлсәфәси тарихи” китабында Һәзрәти Зәһрадан да бәһс етмишдир.
О, китабында Шиә Мәктәбинә истинад едәрәк гејд едир ки, Аллаһын инсанла әлагәси һәр дөврдә Имамларын (әлејһис-салам) васитәси илә олуб вә бу ҝүн дә бу әлагә Шиәләри Имам Заманы Һәзрәти Меһдинин васитәсилә горунуб сахланылыр. Бу ахын һалгасынын бағланты нөгтәси исә Һәзрәт Фатимәдир.
О, Һәзрәт Фатимәи Зәһранын (сәламуллаһи әлејһа) варлығыны камил елм вә Илаһи мәрифәт мәнбәји адландырмышдыр. Карбон Һәзрәт Зәһранын (сәламуллаһи әлејһа) мүбарәк варлығынын “Илаһи тәҹәлли” олдуғуна инаныр.
О, “Әрзи Малкут” китабында белә гејд едир: “Һәзрәт Фатимәнин фәзиләтләринә нәзәр салсаг, дејә биләрик ки, о варлыг... Илаһи фитрәтин өзүнүн тәҹәллисидир”.
"Луи Массинјон" вә онун тәләбәси вә һәмкары "Һенри Карбон"
Шәргшүнасларын Һәзрәти Фатимеји-Зәһра (әлејһис-салам) һаггында јаздығы мәгалә вә китаблар арасында чохлу әсәрләрә раст ҝәлмәк олар вә шүбһәсиз ки, бу әсәрләрин ислаһ едилмәсинә еһтијаҹ вардыр вә ја бу әсәрләрдә тарихи сәһвләр мөвҹуддур, лакин бу мәнбәләр арасында Һәзрәти Зәһранын (сәламуллаһи әлејһа) өзүнә хас хүсусијјәтләри вә онун Исламда, шиәликдә јүксәк мөвге тутмасыны вә Ислам тарихиндә гадынын мөвгејини мүәјјән етмәкји мүшаһидә етмәк дә мүмкүндүр.
Диггәт: Лүтфән Хәбәрдән Истифадә Етдикдә Мәнбәјә Истинад Един!
