Әһли Бејт (әлејһимус-сәлам) - АБНА – Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, Сон ҝүнләр бүтүн дүнјада ән чох ады чәкилән вә мүзакирә олунан Гүдс шәһәри...
АБШ президенти Доналд Трампын бу шәһәри Исраилин пајтахты елан етмәси вә сәфирликләрини Тәл-Әвивдән Гүдсә көчүрәҹәкләри гәрары тәк мүсәлман аләминдә дејил, диҝәр дөвләтләрдә дә етираза сәбәб олду.
Бәс, мүгәддәс адландырылан бу шәһәрин әһәмијјәти нәдир? Нијә мүгәддәс адландырылыр?
Гүдсүн тарихи
Гүдс (Јерусәлим) – дүнјанын ән гәдим шәһәрләриндән биридир, һәтта илк шәһәри олдуғу да дејилир. Бүтүн тарих бојунҹа бу шәһәр һәмишә әһәмијјәтли сајылыб. Чүнки үч сәмави динин дә мүгәддәс мәканларына мәһз бу шәһәр ев саһиблији едир. Бу сәбәблә дә шәһәр үзәриндәки галмагал илләрдир давам едир. Тарих боју Гүдс уғрунда бөјүк мүһарибәләр ҝедиб. Илләрдир давам едән ҝәрҝинлик бу ҝүн дә давам едир вә Гүдс јенә ҝүндәмдәдир.
Гүдсүн тарихи миладдан 2000 ил әввәлә гәдәр ҝедиб чыхыр. Тарих бојунҹа ики дәфә јох олмаг тәһлүкәси илә үзләшән шәһәр, 23 дәфә ишғала, 52 дәфә һүҹума мәруз галыб. Һәзрәт Мәһәммәд (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) пејғәмбәрин Ислам дини јајылмадан әввәл Гүдсдән Мираҹа јүксәлдији дејилир. Ислам дини олдуғу гәдәр јәһуди вә христианлар үчүн бураны мүгәддәсләшдирән мәгамлар вар.
Шәрги Гүдс нијә әһәмијјәтлидир?
Гүдсүн 800 мин нәфәр әһалиси вар. Гүдс бу ҝүн ики һиссәјә бөлүнүб. Шәрг һиссәси Фәләстинин һүгуги пајтахтыдыр. Шәһәр де-факто Исраил дөвләтинин нәзарәтиндәдир. Бу бөлҝә чох әһәмијјәтлидир, чүнки тарихи вә мүгәддәс биналарын чоху мәһз Шәрги Гүдсдәдир.
Исраил 1949-ҹу илдән Гүдсү пајтахты елан едиб вә 1967-ҹи илдән бүтүн шәһәр әразисинә нәзарәт едир. Анҹаг АБШ президентини нәзәрә алмасаг, бу ҝүнә гәдәр бејнәлхалг иҹтимаијјәт тәрәфиндән Исраилин пајтахты кими танынмајыб. Дини әһәмијјәти сәбәбилә милјон дејил, милјардларла инсан бурада баш верән һадисәләрлә јахындан марагланыр.
Гүдсүн дини әһәмијјәти нәдир?
Гүдс үч бөјүк дин арасындакы ортаг нөгтә кими бәшәријјәт тарихиндә өзәл бир әһәмијјәт дашыјыр. Мүсәлманлар үчүн Гүдс Әл-Әгса мәсҹидинин јерләшдији, христианлар үчүн Иса пејғәмбәрин сон ҝүнләрини јашадығы, һәвариләрлә ҝизли ҝөрүш кечирдији, чармыха чәкилдији вә зүһур етдији, јәһудиләр үчүн Ибраһим пејғәмбәрин оғлу Исмајылы гурбан кәсдији јер, Сүлејман пејғәмбәрин сарајынын олдуғу, Давуд пејғәмбәрин шөһрәт газандығы шәһәрдир.
Истәнилән христиан, католик вә протестант үчүн мүгәддәс сајылан Виа Долороса күчәси, јахуд "Кәдәр Јолу" мәһз мүсәлман мәһәлләсиндән башлајыр. "Кәдәр Јолу" - Иса пејғәмбәрин Понти Пилатдан Голгофа гәдәр хачыны әлиндә тутараг ҝетдији јолдур. "Кәдәр Јолу" Иса пејғәмбәрин едама мәһкум едилдији јердән чармыха чәкилдији вә дәфн олундуғу Мәләкләр Килсәсинә гәдәр узаныр. Бу әразидә демәк олар ки, бүтүн дини конфессијаларын килсәләри вар.
Мүсәлманлар үчүн әһәмијјәти
Бу шәһәр Ислам аләминдә Мәккә вә Мәдинәндән сонра үчүнҹү мүгәддәс вә өнәмли шәһәр кими гәбул едилир. Бурада мүсәлманларын илк гибләси олан Әл-Әгса мәсҹиди јерләшир. Мәсҹидүл-Әгса Шәрги Гүдсүн әразисиндәдир. Ислам дүнјасы үчүн мүгәддәс јерләрдән бири олан Мәсҹидүл-Әгсанын Азәрбајҹан дилиндәки мәнасы "Ән узагдакы мәсҹид" мәнасыны верир. Бу мүбарәк мәканын иншасына Давуд пејғәмбәр тәрәфиндән башланылдығы вә оғлу Сүлејман пејғәмбәр тәрәфиндән тамамландығы рәвајәт олунур.
Әл-Әгса мәсҹиди хәлифә Өмәрин дөврүндә кичик бир мәсҹид кими инша едилир. Сонра Әмәвиләр сүлаләсинин һакимијјәти дөврүндә бөјүдүлүб, ҝенишләндирилиб вә 705-ҹи илдә тикинтиси тамамланыб. Даһа сонралар мүхтәлиф сәбәбләрдән бир нечә дәфә дағыдылан мәсҹид әввәлдән инша едилиб. Буҝүнкү мәсҹид бинасы 1033-ҹү илдә зәлзәлә нәтиҹәсиндә дағылдыгдан сонра Фатимиләр тәрәфиндән тикилән вариантыдыр. Сонралар бир чох һөкмдарлар тәрәфиндән мүхтәлиф елементләрлә бәзәдилиб.
Гуранда дејилән Исра һадисәси бурада ҹәрәјан едиб вә Исра сурәсинин биринҹи ајәсиндә ады чәкилир. Әл-Әгса мәсҹиди мүсәлманларын илк гибләсидир вә гејри-мүсәлманларын бу мәсҹидә дахил олмағы гадағандыр.
Христианлар үчүн әһәмијјәти
Гүдс шәһәри диндар христианлар үчүн чох мүгәддәсдир. Һәзрәт Исанын бурада јашамасы һәмин јерләри христианларын нәзәриндә мүгәддәс мәкана чевириб. Христианлыг тарихи дә елә бу мүгәддәс торпагдан башлајыр. Христианлыға ҝөрә Исанын бурда чармыха чәкилмәси онлар үчүн буранын хүсуси бир мәна кәсб етмәсинә сәбәб олуб. Исанын өзүнүн дә хејир-дуа вердији, “Танрынын шәһәри” адландырдығы Гүдс елә инди дә христианлар үчүн мүгәддәсдир. Гүдсдә христианлыға аид килсәләр вә мүгәддәс зијарәт мәканлары мөвҹуддур. Исанын чармыха чәкилдији јердә олан мүгәддәс Мәзар килсәси, Ромалы әсҝәрләрин Исанын башына тиканлы зејтун будағы гојдуглары Ҹәза килсәси, Мәрјәмин ата вә анасынын јашадыглары евин јериндә тикилән Мүгәддәс Анна килсәси, Рус вә Јунан православ килсәләри вә с. христианларын бу ҝүн дә мүгәддәс сајыб зијарәт етдикләри мәканлардандыр. Һәр ил милјонларла христиан Һәзрәт Исанын ҝәзиб-долашдығы бу мүгәддәс шәһәрә зијарәтә јолланырлар.
Јәһудиләр үчүн әһәмијјәти
Гүдс шәһәри тарих боју јәһудиләр үчүн үчүн дә хүсуси әһәмијјәт дашыјыб. Давуд пејғәмбәрин заманындан ҝәлән бу әнәнә, бу ҝүнә гәдәр әһәмијјәтини горујуб. Јәһудиләр үчүн Гүдсүн мүгәддәс олмасы Танрынын мәбәдинин бурада олмасы вә бир үммәт, милләт кими бу әразиләрдә формалашмалары илә бағлыдыр. ГүдсүнадыТөврат вә Зәбурда дәфәләрлә чәкилир.
Гүдсүн статусу
Гүдсүн статусу илләрдир ки, ҝәрҝин мүзакирәләрин мөвзусудур. Ҝәрҝинлијин сәбәби будур ки, һәм Исраил, һәм дә Фәләстин Гүдсү өз пајтахты һесаб едир, анҹаг фәләстинлиләрин әксәријјәти де-факто бураја ҝетмәк һүгугундан мәһрумдур. Исраилин Шәрги Гүдс үзәриндә суверенлији БМТ вә дүнјанын әксәр дөвләтләри тәрәфиндән танынмајыб. Бирләшмиш Милләтләр Тәшкилатынын Тәһлүкәсизлик Шурасы 1980-ҹи илдә гәбул едилән 478 сајлы гәтнамәсиндә Исраилин пајтахт бәјаны етибарсыз сајылыб. АБШ президенти Доналд Трампын Гүдсү Исраилин пајтахты елан етмәсиндән сонра Јахын Шәргдә ҝәрҝинлик даһа да артыб вә шәһәрин статусу илә бағлы һәлә дә дәгиг гәрар верилмәјиб.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
