Әһли Беjт (әлеjһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлиjинин вердиjи хәбәрә әсасән, Украjна бөһраны фонунда Обама администрасиjасы ИИР-Русиjа мүнасибәтләринә зәрбә вурмаг ҹәһдиндәдир. АБШ вә Русиjанын Украjнадакы фикир аjрылғы ики өлкә арасында әмәкдашлыға вә Иран Ислам Республикасынын нүвә програмы данышыгларына тәсир ҝөстәрә биләр.
АБШ Дөвләт Департаментинин сөзчүсү Жен Псаки Москваjа хәбәрдарлыг едиб -Русиjа 5+1 данышыглар просеси форматынын бир һиссәсидир вә Теһран нүвә силаһы әлдә олунмасынын гаршысыны алмагда, актиф тәрәф кими галмалыдыр. АБШ Украjнада баш верәнләрә риjакар вә jалан шәрһләр вермә әнәнәсинә һәмишәки кими садиг галараг, бир чох өлкәләри, о ҹүмләдән әнәнәви рус тәрәфдашларыны өз тәрәфинә ҹәкмәклә, Русиjа илә глобал гаршыдурмаjа чалышыр. Сөзсүз, бунларын ичәрисиндә Ислам Республикасы да вар.
Һазырки вахтда Теһран Иран Ислам Республикасынын нүвә програмына ҝөрә Русиjа илә әлагәләрин писләшмәсинә кичиҹик дә олса сәбәб -имкан вермир. Хүсусилә Украjна илә бағлы рус-америка гаршыдурмасында.
Рәсми Теһран Русиjа тәрәфиндәдир
Украjна әтрафында jаранмыш гарышыг вәзиjjәт Иран Ислам Республикасынын рәһбәрлиjи үчүн аjдындыр: Киjевдәки мөвҹуд режим вә тәрәфдарлары АБШ вә НАТО-jа ҝүвәнәрәк, демократик идарәетмәнин фундаментал принсипләрини позараг дөвләт чеврилиши етдиләр вә демократик jолла сечилмиш президенти девирдиләр. Бунунла да Украjна Русиjасыз дүнjа мүбаризәсиндә Гәрбин нөвбәти аләтинә чеврилди. Сөһбәт сиjаси сифаришлә jарадылмыш шәраитдән ҝедир. Теһран белә һесаб едир ки, Украjна Вашингтон вә Москва арасында ҝедән ағыр ҝеосиjаси рәгабәт үчүн дөjүш меjданына чеврилиб.
Узун мүддәт Гәрбин аjры-сечкилик тәзjигләрини тәҹрүбә едән Иран Ислам Республикасы бу мүбаризәдә НАТО вә АБШ тәрәфә истигамәтләнә билмәз. Јени Иран Ислам Республикасынын дипломатиjасына бахмаjараг, Америка илә әлагәләр һәлә дә дүшмәнчилик әсасындадыр. Авропа Бирлиjи бу фонда ики күрсүдә әjләшмәjә чалышыр;
1)Теһрана гаршы АБШ стратеҝиjасына садиг галмаг
2) Иран Ислам Республикасынын базарына гаjытмаг үчүн старт мәгамыны бурахмамаг.
Бу jахынларда АБ хариҹи ишләр вә тәһлүкәсизлик сиjасәтинин сәдри Кетрин Ештон Иран Ислам Республикасына сәфәри заманы нүвә програмы илә бағлы данышыгларда һәртәрәфли разылашма әлдә олунмасына зәманәт вермәди. Авропа һәлә ки, Иран Ислам Республикасы илә бәрабәр оjуна башламаға һазыр деjил. АБШ вә НАТО Иран Ислам Республикасынын нүвә мәсәләсини һәрби jолла һәлл етмәк версиjасыны маса үстүндә сахлаjыр, шантаж вә һәдә сиjасәтини тәрк етмир вә Ҹеневрә разылашмасы чәрчивәсиндә санксиjалар режиминин садәләшдирилмәсинә даир өз өһдәликләрини jеринә jетирмәк үчүн тәләсмир.
Теһран Шәрги Авропа илә бағлы Гәрбин нөвбәти дәфә сәһв етдиjинә әминдир. Русиjанын һәрәкәтләри jенидән тәсдиг едир ки, о беjнәлхалг аренаjа jенидән фәал оjунчу кими гаjыдыб. Иран Ислам Республикасы буну алгышлаjыр, ҹүнки Теһранын фикринҹә ҹағдаш дүнjанын әсас сабитлиjини позан амил биргүтблү дүнjадыр. АБШ ҹәзасыз галачағына архаjын олараг, Орта Шәргдә бөjүк ҝеосиjаси jенидәнгурма просесинә башлады. Ислам Республикасы АБШ мараглары үчүн әсас һәдәф олду. Теһрана гаршы АБШ, НАТО, Исраил, Фарс Көрфәзи монархиjасы, хүсусилә дә Сәудиjjә Әрәбистаны дүшмән сәjләрини бирләшдирди. Бу шәраитдә jалныз Русиjа һаглы олараг Иран Ислам Республикасы һөкумәтинә инаныб “Америка империализминә” гаршы дирәниш ҝөстәрди. Русиjанын ҹидди рәгиб олараг өзүнү тәсдигләмәси илә АБШ Јахын Шәргдә jеҝанә дигтә едән ҝүҹ олмадығыны баша дүшдү. Мәһз сиjаси просесләрин бу истигамәтдә инкишафы реҝионда бир чох дөвләтләри мәмнун етди.
Сиjаси аналитикләр белә һесаб едирләр ки, Јахын Шәргдә Русиjанын мүсбәт ролу Украjнанын ҝеосиjаси талеjинә тәсир едә биләр. Чох ҝүман, Украjна вәзиjjәтин сабитлиjини тәмин едә билмәjәҹәjи тәгдирдә Русиjа илә компрамисә ҝетмәк мәҹбуриjjәтиндә галаҹаг. Украjнанын Авропа Иттифагына дахил олма сазишинә ҝәлдикдә исә Теһран бунун jалныз Русиjа илә гаршыдурма үчүн бәһанә олдуғуну дүшүнүр. Авропа илә Ассосиасиjа сазиши Украjнаjа АБ-нин бир һиссәси олмаг шансы вермир. Бу сазиш онлара Русиjа илә гаршыдурмада jахшы истинад нөгтәси кими истифадә етмәк имканы jарадыр.
Рәсми Теһран бу гәнаәтдәдир ки, Украjна - jа Авропа, jа Русиjа сечиминдә Гәрбә “ставка” етмәклә, чох бөjүк сәһвә jол вериб. АБШ-ын тәзjиги алтында тарихи стратежи истигамәтләрдән имтина етмәклә, Киjевин jени һөкумәти ҹидди ҝеосиjаси jанлыша гәдәм гоjуб. Бу, өлкәнин парчаланмасына ҝәтириб чыхараҹаг вә Украjнаны АБШ-ын тәкрар Југославиjа тәҹрүбәси реаллығы илә үзбәүз гоjаҹаг.
НАТО-нун Шәргә тәрәф ҝенишләнмәси тәкҹә Русиjа үчүн деjил, еjни заманда, Иран үчүн дә әсас тәһлүкәдир.
Екстперләрин фикринҹә, АБШ Суриjадакы мәғлубиjjәтинә ҝөрә, Украjнада Русиjа илә һесаб чүрүдүр. 2010-ҹу илин нөвбәдәнкәнар сечкиләриндән сонра Украjнанын рәсми һөкумәти Русиjаjа тәрәфдар сиjаси елита олду. Бу, Гәрбдә кәскин наразылыг jаратды. Сон дәлилләрә әсасән, АБШ вә Гәрб дөвләтләри Маjдан һадисәләрини 2004-ҹү илдән һазырламаға башлаjыблар. АБШ сон 3 илдә Маjдана 5 милjард доллар пул хәрҹләjиб. Украjна ингилабы анти-Русиjа зәмининдә олмалы иди. Нәзәрдә тутулан плана ҝөрә, Украjнанын бүтүн дәрдләринин әсас сәбәби Русиjа һесаб едилмәли, Москваjа гаршы дипломатик тәхрибатлар сәнҝимәк билмәмәли вә Украjна милләтчиләри Русиjа сиjасәтинә етираз етмәлиjди.
Просесләр мәһз бу истигамәтдә дә кулминасиjа нөгтәсинә галхды. Буна ҝөрә дә Иран Ислам Республикасынын политологлары баш верәнләрдә АБШ вә Авропанын апарыҹы дөвләтләрини һаглы олараг ҝүнаһландырырлар.
Бәзи аналитикләрин фикринҹә, АБШ Суриjа бөһранынын һәллинә тәсир ҝөстәрмәк үчүн Украjнадан козыр кими истифадә едир. Лакин jаддан чыхмамалыдыр ки, Украjнада сабитлиjин позулмасы АБ-нин марагларыны ҹидди тәһлүкә алтында гоjур. Тәрәфләр арасында фикир аjрылығы АБШ вә Авропа арасында зиддиjjәтләрин ҝүҹләнмысинә сәбәб ола биләр. Ҹүнки бөһранын Русиjа сәрһәдләриндән кәнара чыхмасы Русиjа-Авропа бөһраныны jени мәрһәләjә чатдырыр. Бу исә илк нөвбәдә, АБ үчүн тәһлүкә jарадыр. АБШ-да мәһз буна наил олмаг истәjир. Чүнки о һеч вахт Русиjа-Авропа jахынлашмасынын марағында олмаjыб.
Украjнадан сонра Азәрбаjҹан тәгиб олунаҹаг
Иран Ислам Республикасынын аналитикләри һесаб едир ки, неҹә ки, Теһран Суриjа бөһранында Русиjа илә мүттәфигликдән фаjдаландыса, о ҹүр дә Гәрбә гаршы Русиjадан истифадә етмәлидир. Бу мөвгедә АБШ һәр ики өлкә үчүн әсас рәгиб кими өн плана кечир. Бу контексдә Москва-Вашингтон әлагәләринин писләшмәси ИИР-Русиjа әмәкдашлығынын реҝионал сәвиjjәдә ҝенишләнмәси вә дәринләшмәси үчүн мүәjjән бонус кими гәбул едилир.
Бундан әлавә, Русиjа сәрһәдләриндә НАТО-нун ҝенишләндирилмәси иранлылары һеч ҹүр гәне етмир. Украjна бир сынаг шарыдыр ки, Кремлин кәнара ҹәкилмәси вәзиjjәтиндә бу, илк нөвбәдә Азәраjҹаны тәгиб едә биләр. Бу исә бирбаша Ыран сәрһәдинә jахынлашмаг демәкдир. Иран Ислам Республикасынын милли тәһлүкәсизлиjи үчүн АБШ вә онун мүттәфигләри тәрәфиндән мүһарибә тәһдидләринә бирбаша хәтт Русиjа сәрһәдләридир. Бу стратежи курсун алтенативи Вашингтонла мүнасибәтләрин нормаллашмасы вә Теһранын америкалыларын сиjаси чәтири алтына кечмәсидир. Бу исә артыг Ислам режиминин дәjишилмәси демәкдир.
Бир сөзлә, Иран политологлары Русиjа илә ҝәләҹәк әмәкдашлығы мәнтиги һесаб едәрәк, Москваjа ән ҹәлбедиҹи мүттәфиг кими бахырлар.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәjә истинад лазымдыр
