Әһли Беjт (әлеjһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлиjинин вердиjи хәбәрә әсасән, Һәзрәт Аjәтуллаһ Хаменеинин Әсәрләринин Горунмасы вә Нәшри Идарәси "Етник кимлик, бизим милли кимилиjимизин бир һиссәси" адлы хәбәриндә Аjәтуллаһ Хаменеинин етник халглар барәдә ҝөрүшләрини бахышдан кечириб.
Хәбәрин там мәтни ашағыдакы кимидир:
Адәтән, мүхтәлиф өлкәләрдә етник халглар вә онларын саjы өлкәнин ниҝәранчылыгларындан биридир. Она ҝөрә дә Иран Ислам Ингилабынын дүшмәнләри ингилабын гәләбәсинин әввәлиндән мәзһәб вә етник фәрглиликдән ихтилаф jаратмаг мәгсәдилә истифадә етмәjә чалышырдылар. Амма Иран Ислам Республикасынын үч онилликдән jухары һәjаты ҝөстәрир ки, Ислам Республикасынын иранлы етник халглара имканлар jаратмагла олан jанашмасы тарихи, дини ортаглыглара диггәт етмәклә, мүхтәлиф етник халгларын өлкәнин мүдафиә едилмәсиндә вә jенидән гурулмасында иштиракына зәминә jаратмышдыр.
Ашағыдакы геjдләр һәзрәт Аjәтуллаһ әл-үзма Хаменеинин етник халглар мөвзусуна бахышларына нәзәр салыр.
Биз бүтүн иранлыларын кимлиjи
Ингилабын Бөjүк Рәһбәринин бахышында өз кимлиjини унутмаг мәнасына олан "өзүнү унутмаг", чох тәһлүкәли бир мәсәләдир вә онун бир өлкәнин сиjаси әдәбиjjатында варлығы һәмин өлкәнин халгынын зилләт вә харлығына сәбәб олар. "Бир халг вә милләт өз дил, мәдәниjjәт, тарих вә кимлиjини унутса, бунун нәтиҹәси һәмин милләтин бәдбәхтлик вә зилләтинә сәбәб олаҹаг".1
"Иҹтимаи кимлиjин о гәдәр әһәмиjjәти вардыр ки, она jиjәләнән һәр бир өлкә инкишаф вә мөвгеиjjәт үчүн өзүнүн бүтүн имканларындан jарарлана биләр. Бу иҹтимаи кимлик һисси олмаса, о топлум үчүн чохлу проблемләр jараныр вә газана биләҹәкләри чохлу мөвгеләрини итирирләр. Јәни өлкәдә бир сыра мөвгеиjjәтләр jалныз иҹтимаи кимлик һисси илә газаныла биләр".2
Амма иҹтимаи кимлиjи тәшкил едән компонентләри танымаг лазымдыр. Чүнки бир милләтин үмуми оjанышы һәрәкәтинин ҹәһәти онун иҹтимаи кимлиjинин компонентләри әсасында таныныр.
Ингилабын Бөjүк Рәһбәри иранлыларын миллик кимлилjинин компонентләрини миллиjjәт чәрчивәсиндән jухары билмиш иҹтимаи кимлиjи вә Иран халгынын милли кимлиjини "ислами гурулуш" танытдырыр.
Бу иҹтимаи кимлиjин әһәмиjjәти ондадыр ки, һәм Иран мигjасында сәмәрәли вә тәсирлидир, һәм Ислам мигjасында, һәм дә дүнjа мигjасында, "Јәни диҝәр миллилjjәтләр бунларын һеч биринә саһиб деjил вә бу транс-милли бир мәсәләдир".3
Бу мөвзуда диҝәр бир мәсәлә фәрдин милли кимлиjинин ҹамиәдәки етник кимлик кими диҝәр кимликләрлә әлагәсидир. Бәзиләри миллjjәти етник мәнсубиjjәт вә милләтчилик кими мәналандырараг шәхс үчүн мәһдудиjjәтләр jаратмагдан әлавә, онун сәвиjjәсиндә олан кимликләри дә инкар едирләр. Һалбуки, Аjәтуллаһ әл-үзма Хаменеинин тәфәккүрүндә милли кимлик инсанын диҝәр кимликләриндән үстүндүр вә Иранлы етник халглар Ислами Иранын өвладлары олмаглары илә фәхр едирләр. "Иранын бүтүн етник халглары Ираны вә Ислам Республликасыны севирләр, Ираны өз вәтәнләри билирләр... Иранда jашаjан милләтләр мүсәлмандырлар, бу торпаға вә суjа үрәк бағлаjыблар. Өз иззәт вә асаjишләрини шәрәфли вә азад Иранда ҝөрүрләр".4
Иранлы етник халгларын ортаг хүсусиjjәтләри
Иранда jашаjан етник халгларын ән әсас хүсусиjjәтләрини ортаг компонентләрдә ахтармаг лазымдыр ки, онлары халг адында ваһид кимлик чәрчивәсиндә гәбул етмәк мүмкүн олсун. Иран етник халглары арасында тарих, ҹоғрафиjа, әнәнә, мәдәниjjәт бу халглар арасындакы әсас вә вәһдәт jарадан меһвәрләрдән саjылыр.
Бир өлкә вә һөкумәтлә jанашы ортаг тарих вә сиjаси ниҝәранлыг сәбәб олмушдур ки, өлкәләринә һүҹумлар заманы бу халглар өз өлкәләрини мүдафиә етсинләр. Ингилабын Бөjүк Рәһбәри Мүгәддәс Мүдафиә дөврүндә өлкәмиздә jашаjан мүхтәиф етник халгларын үрәкдән мүгавимәтләринә тохунараг деjир: "Нөвбә Мүгәддәс Мүдафиә илләриндәки мүһарибәjа чатдыгда һәр тәрәфдән халг бу мүһарибәдә иштирак едир, һамы шәһид верир, һамы Аллаһа хатир бу меjдана аjаг гоjур, һамы бир ортаг вәзифә һиссинин әтрафында һәрәкәт едир".5
"Вадар едилдиjимиз сәккиз иллик мүһарибә дөврүндә бу өлкәдә Исламын әрази бүтөвлүjү вә сәрһәдләринин горунмасы уғрунда мүһарибәjә ҝедәнләрдән һеч ким онларын һансы таjфадан, һансы фиргәдән, һансы мәзһәбдән, һансы дил вә ләһҹәдән олмасыны сорушмады. Һамы ҝетди вә һәр jердән ҝетдиләр. Иранда ганлар бир-биринә гарышды. Ингилаб, сөзүн һәгиги мәнасында мүхтәлиф милләтләр, фиргәләр вә дилләр арасында бир үлфәт jаратды".6
Етигадларын вә Ислам һөкумәтинин мүдафиәсиндә иранлы етник халгларын вәһдәтинин нүмунәси кими 22 Бәһмән вә Гүдс Ҝүнү jүрүшләриндә күтләви иштиракы вә бу зәминәдә ваһид шүарларыны, һабелә сечкиләрдә күтләви иштиракыны ҝөстәрмәк олар.
Дин, һәгиги вәһдәт сәбәби
Сосиал елмләр әдәбиjjатында адәтән, дин, әсасән дә Ислам бир топлум үчүн вәһдәтин зидди һесаб едилир. Бу jанашма онларын динә бахышындан ирәли ҝәлир. Бу бахышын гаршысында Ингилабын Бөjүк Рәһбәри Иран ҹамиәсиндә дини "вәһдәтин һәгиги сәбәби" адландырыр вә вәһдәтин мәдәниjjәт, әнәнәләр, һәтта фарс дили кими диҝәр сәбәбләрини дин амили илә мәналандығыны билдирир. О буjурур: "Бир дәстә Иран халгларынын үрәкләри арасындакы мөһкәм бағлылыг амилилни, jәни ислами иманы әһәмиjjәтини азалтмаға чалышыр. Хеjр, өлкә вә халг бирдир. Әлбәттә, бу бирлик, ортаг тарих, ҹоғрафиjа, әнәнә вә мәдәниjjәтә ҝөрәдир. Амма әсасән, дин вә рәһбәрлик мәсәләсинә ҝөрәдир. Бу мәсәлә халгын фәрдләрини бир-биринә бирләшдирмишдир вә һамысы бирлик һисси дуjурлар".7
1. Ингилабын Бөjүк Рәһбәринин дөвләт ишчиләри илә ҝөрүшүндәки бәjанатлар. 21/9/1380.
2. Ингилабын Бөjүк Рәһбәринин Исфаһан әjаләтинин ҝәнҹләри илә ҝөрүшүндәки бәjанатлар. 12/8/1380.
3. Һәмин.
4. Ингилабын Бөjүк Рәһбәринин дөвләт ишчиләри вә мәсуллары илә ҝөрүшүндәки бәjанатлар. 19/4/1379.
5. Ингилабын Бөjүк Рәһбәринин Фитр баjрамы мүнасибәтилә дөвләт мәсуллары илә ҝөрүшүндәки бәjанатлар. 21/11/1375.
6. Ингилабын Бөjүк Рәһбәринин үч әсас гүввә башчылары, дөвләт ишчиләри вә Ислам Вәһдәти Беjнәлхалг Конфрансынын хариҹдән ҝәлмиш гонаглары илә ҝөрүшүндәки бәjанатлар. 13/5/1375.
7. Ингилабын Бөjүк Рәһбәринин дөвләт мәсуллары вә ишчиләри илә ҝөрүшүндәки бәjанатлар. 19/4/1379.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәjә истинад лазымдыр
