Әһли Беjт (әлеjһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлиjи- Зил Һиҹҹә аjынын сонунҹу ҝүнү һүзүнлә долу ҝүнләрдән бири олараг jаддашларда әбәди һәкк олуб. Бу ҝүн вә онун ҝеҹәси Бәшәр вә Ҹин таjфаларынын доггузунҹу Имамы, Имам Мәһәммәд Тәги, әл-Ҹәвадын (әлеjһис сәлам) шәһадәт ҝүнүдүр.
Биз АБНА олараг бу һүзнлә әлагәдар илк өнҹә Заманын Саһиби, Имам Мәһди (Аллаһ онун зүһуруну тезләшдирсин) һәзрәтләринә, о һәзрәтин һагг наиби Имам Хаменеи ҹәнабларына вә үмүмбәшәриjjәтә дәрин тәслиjjәт әрз едирик.
Имам Мәһәммәд Тәгинин (ә) һәjаты барәдә гыса мәлумат
Доггузунҹу Имамын ады Мәһәммәд (әлеjһис сәлам), күнjәси Әбу Ҹәфәр(әлеjһис сәлам), ләгәби Тәги вә Ҹавад (әлеjһис сәлам) олмуш, һиҹрәтин jүз дохсан бешинҹи илиндә милади тарих илә 811-ҹи илдә Мәдинә шәһәриндә дүнjаjа ҝөз ачмышдыр. Атасы Имам Рза (әлеjһис сәлам) Пеjғәмбәрин (сәлләллаһу әлеjһи вә алиһ) һәjат jолдашы олмуш Мариjа Гибтиjjәнин нәслиндән һесаб олунан Сәбикә (әлеjһа салам) ханым илә аилә һәjаты гурараг ондан тәкҹә бир өвлад Имам Ҹавады (әлеjһис сәлам) дүнjаjа ҝәтирмишдир. Һәзрәти Имам Рза (әлеjис сәлам) Сәбикә (әлеjһа салам) ханымы “Хәзаран” адландырарды. Сәбикә (әлеjһа салам) ханым даим әхлаги дәjәрләр бахымындан jүксәк мәртәбәдә дурмуш вә өз дөврүнүн гадынларынын ән үстүнү һесаб олунурду. Белә ки, Имам Риза (әлеjһис сәлам) о ханымы пак,нәҹабәтли вә фәзиләтли бир гадын кими jад едирди.
Имам Ҹавадын (әлеjһис сәлам) атасы Имам Риза (әлеjһис сәлам) Шәһид олдугда о һәзәрәтин тәхминән сәккиз jашы олмуш, милади тарих илә 818 –ҹи илдә Имамәт мәгамына наил олараг, иjирми беш jашында икән милади тарихи илә 835-ҹи илдә Шәһадәтә jетишмиш вә Бағдадын Гүреjш гәбристанлығында бабасы Имам Казимин (әлеjһис сәлам) мәзарынын jанында Ирагын индики Казимеjн шәһәриндә дәфн олунмушдур.
Имам Ҹавадын (ә) елми мәктәби
Билдиjимиз кими Имамларын һәjатындакы ән әсас ҹәһәтләрдән бири онларын мәдәни-маариф саһәсинә диггәт етмәләри олмушдур. Имамларын һәр бири өз дөврүндә мәдәниjjәт саһәсиндә фәалиjjәт ҝөстәрмиш вә шаҝирдләр jетишдирәрәк онлар васитәсилә өз елмләрини ҹәмиjjәт арасында jаjмышлар. Анҹаг онларын (Имамларын) дөврүндә сиjаси-иҹтимаи шәраит һеч дә jекнәсәг олмамышдыр. Мәсәлән, Имам Багир (әлеjһис сәлам) вә Имам Садигин (әлеjһис сәлам) дөврүндә шәраит чох jахшы олмуш, буна ҝөрә дә, Имам Садигин (әлеjһис сәлам) шаҝирдләринин саjы дөрд минә чатмышды. Имам Ҹаваддан (әлеjһис сәлам) башлаjараг Имам Әскәринин (әлеjһис сәлам) дөврүнә гәдәр исә сиjаси тәзjигләр вә онларын фәалиjjәтинин һөкумәт тәрәфиндән нәзарәт алтына алынмасына ҝөрә бу Имамларын фәалиjjәти чох мәһдуд олмуш, буна ҝөрә дә, онларын шаҝирдләринин саjы Имам Садигин (әлеjһис сәлам) шаҝирдләринин саjы илә мүгаjисәдә һәддән артыг аз олмушдур. Демәли,"Имам Ҹавадын (әлеjһис сәлам) jүз он нәфәрә jахын шаҝирди олмуш вә о Һәзрәтдән ҹәми ики jүз әлли һәдис рәваjәт едилмишдир" деjилдикдә һеч дә тәәҹҹүбләнмәмәлиjик. Чүнки о Һәзрәт бир тәрәфдән ҹидди нәзарәт алтында олмуш, диҝәр тәрәфдән дә, тез бир вахтда шәһид олмуш вә бүтүн тарихчиләрин дедиjинә ҝөрә ҹәми иjирми беш ил өмүр сүрмүшдүр. Еjни заманда нәзәрә алмаг лазымдыр ки, Имам Ҹавадын (әлеjһис сәлам) бу азсаjлы шаҝирдләринин арасында Әли ибн Мәһзиjар, Әһмәд ибн Мәһәммәд ибн Әбу Нәср Бәзәнти, Зәкәриjjа ибн Адәм,Мәһәммәд ибн Исмаjыл ибн Бәзи, Һүсеjн ибн Сәнд Әһвази, Әһмәд ибн Мәһәммәд ибн Халид Бәрги кими елм вә фигһ саһәсиндә саjылыб-сечилән,өзүнәмәхсус мөвгеjи олан шәхсләр дә олмушдур. Бунлардан бәзиләри чохлу әсәрләр дә jазмышлар. Башга бир мәсәлә исә будур ки, Имам Ҹаваддан (әлеjһис сәлам) һәдис сөjләjән шәхсләр тәкҹә шиәләр олмамыш, еләҹә дә сүнни мәзһәбинин алим вә һәдисчиләри дә бир сыра Ислами маариф вә һәгигәтләри о Һәзрәтдән рәваjәт етмишләр. Мисал үчүн геjд етмәк олар ки, Хәтиб Бағдади о Һәзрәтдән чохлу һәдис рәваjәт етмишдир. Һәмчинин, Һафиз Әбдүләзиз ибн Әхзәр Ҹәнабәзи "Мәалимүл-итрәтит-таһир" адлы китабында, еләҹә дә, Әбу Бәкр Әһмәд ибн Сабит,Әбу Исһаг Сәләби вә Мәһәммәд ибн Миндәт ибн Меһрбаз кими мүәллифләр өз тарих вә тәфсир китабларында Имам Ҹаваддан (әлеjһис сәлам) чохлу һәдисләр рәваjәт етмишләр.
Алимләрин нәзәриндә Имам Ҹавад әлеjһиссәламын шәхсиjjәти
Имам Ҹавад әлеjһиссәламын сөһбәтләри елми мүбаһисәләри бөjүк елми вә фигһи мүшкүлатлары һәлл етмәси Ислам алимләрини истәр шиә олсун истәрсә дә сүнни, һеjран гоjмуш онлар Имам әлеjһиссәламын шәхсиjjәтинин бу ҹүр әзәмәти гаршысында өз тәәҹҹүбләрини ҝизләдә билмәмиш вә онларын һәр бири о Һәзрәти бир васитә илә тәрифләмишдир. Нүмунә үчүн Сәбт ибн Әл-Ҹузинин дедиjини геjд етмәк олар: “О елм тәгва заһидлик вә сәхавәтдә атасынын тутдуғу jолу ҝедирди (Тәзкирәтүл-хәвасс, сәһ.359).”
Ибн Һәҹәр Һеjтәми jазыр: “О, jашынын аз олмасына бахмаjараг, елм билик вә һелм бахымындан бүтүн алимләрдән үстүн олдуғу үчүн Мәмун өз гызыны она әрә вермәк истәjирди (Әс-сәваигүл-мүһригә, сәһ.205).”
Шәбәлнәҹи деjир: “Мәмун даима онун вурғуну олмушдур. Чүнки jашынын аз олмасына бахмаjараг, өз фәзиләт елм вә ағыл-камалы илә әзәмәтини сүбута jетирмишди (Нурул-әбсар, сәһ.161).”
Шиә мәзһәбинин бөjүк устады Шеjх Мүфид вә һәмчинин, Фәттаһ Нишабури Имам Ҹавад әлеjһиссәламы бу ҹүр jад етмишләр: “Мәмун онун вурғуну олмушду. Чүнки о ҝөрүрдү ки, о Һәзрәт jашынын азлығына бахмаjараг елм һикмәт әдәб вә әгли камиллик бахымындан елә jүксәк мәртәбәjә jетишмишдир ки о дөврүн бөjүк елми шәхсиjjәтләринин һеч бири о мәртәбәjә jетишмәмишди (Әл-Иршад, сәһ.319).”
Әли әлеjһиссәламын аиләсинин дүшмәнләриндән олан мөтәзилә Ҹаһиз Османи Имам Ҹавад әлеjһиссәламы ҹамаатын севимли шәхсләри олан он нәфәрин сырасына дахил едәрәк онларын барәсиндә демишдир: “Онлар алим заһид ибадәтлә мәшғул олан шүҹаәтли сәхавәтли вә пак инсанлар олмушлар. Онлардан бәзиләри хәлифә бәзиләри дә хәлифәлиjә намизәд олмушлар. Бу он нәфәр бири диҝәринин оғлу олмушдур. Онлар ашағыдакылардыр: Һәсән ибн Әли (Имам Һәсән Әсҝәри (әлеjһиссәлам)) Әли ибн Мәһәммәд (Имам Әлиjjән Нәги (әлеjһиссәлам)) Мәһәммәд ибн Әли (Имам Ҹавад (әлеjһиссәлам)) Әли ибн Муса (Имам Риза (әлеjһиссәлам)) Муса ибн Ҹәфәр (Имам Казим (әлеjһиссәлам)) Ҹәфәр ибн Мәһәммәд (Имам Садиг (әлеjһиссәлам)) Мәһәммәд ибн Әли (Имам Багир (әлеjһиссәлам)) Әли ибн Һүсеjн (Имам Сәҹҹад (әлеjһиссәлам)) Һүсеjн ибн Әли (Имам Һүсеjн (әлеjһиссәлам)) вә Әли ибн Әбуталиб (Һәзрәт Әли (әлеjһиссәлам)). Әрәб вә әҹәм (геjри-әрәб) нәсилләринин һеч бири бу ҹүр шәрафәтә малик олмамышдыр (Имам Ҹавад әлеjһиссәламын сиjаси һәjатына бир бахыш, сәһ.106).”
Имам Ҹавадын (әлеjһис сәлам) шәһадәти
Һиҹрәтин ики jүз он сәккизинҹи илиндә Мәмун вәфат едир. Ондан сонра гардашы Мөтәсим хәлифә олур. О, Имам Ҹавады (әлеjһис сәлам) өз нәзарәти алтында сахламаг мәгсәди илә һиҹрәтин ики jүз иjирминҹи илиндә о Һәзрәти Мәдинәдән Бағдада ҝәтиздирир. Имам (әлеjһис сәлам) Бағдада ҝәлдикдән сонра Мөтәсимин, оғрунун әлинин һарадан кәсилмәси барәдә тәшкил етдиjи мәҹлисдә иштирак етмишди. Һәмин мәҹлисдә Бағдад газысы (Ибн Әбу Дуад) вә башгалары (сәһв фәтва вердикләринә ҝөрә) рүсваj олмуш, бундан бир нечә ҝүн сонра Ибн Әбу Дуад һәсәд вә пахыллығы нәтиҹәсиндә хәлифәнин һүзуруна ҝәлиб демишдир: "Мән хеjирхаһлыг мәгсәди илә сәнә хәбәрдарлыг едирәм ки, бир нечә ҝүн бундан габаг баш вермиш һадисә сәнин һөкумәтинин хеjринә деjил. Чүнки сән бүтүн һөкумәт алимләри вә jүксәк рүтбәли нүмаjәндәләрин һүзурунда (Имам) Ҹавадын (әлеjһис сәлам) вердиjи фәтваны башгаларынын фәтвасындан үстүн тутдун. Һалбуки, мүсәлманларын jарысы ону әсл хәлифә, сәни исә онун һаггыны гәсб етмиш билирләр. Бу хәбәр бүтүн ҹамаат арасында jаjылараг онун һагг олдуғуна гәти бир сүбут олмушдур."
Гәлбиндә Имам Ҹавада (әлеjһис сәлам) гаршы дүшмәнчилик кин-күдурәти бәсләjән Мөтәсим онун сөзләриндән бәрк нараһат олараг Имамы (әлеjһис сәлам) өлдүрмәк фикринә дүшдү. Нәһаjәт, о, өз чиркин мәгсәдини һәjата кечириб Имам Ҹавады (әлеjһис сәлам) вәзирләриндән биринин катиби васитәсилә зәһәрләjиб шәһид едир. Имам Ҹавад (әлеjһис сәлам) шәһид оларкән мүбарәк өмрүндән ҹәми иjирми беш ил вә бир нечә аj кечмишди.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәjә истинад лазымдыр
