Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлији- Бу ҝеҹә мүбарәк Рәҹәб ајынын он үчүнҹү ҝеҹәсидир. Аллаһын јер үзүндә ки Хәлифәси, Бәшәријјәтин Хиласкары биринҹи Имам, Әли ибни Әбу Талибин (әлејһимәс сәлам) анадан олан ҝеҹәсидир.
Бу ҝеҹә вә сабаһысы ҝүн, бәшәријјәтин ән севинҹли ҝүнләриндән бири сајылыр. Бу анлар Алаһ Тәалаја едилән дуаларын гәбул олан анларыдыр. Биз АБНА олараг дүнја халгларынын бу севинҹинә гошулур вә мисилсиз бајрам мүнасибәти илә башда Имам Заман (Аллаһ Тәала онун шәрәфли ҝәлишини тезләшдирсин) Һәзрәтләрини вә онун һагг наиби Имам Хаменеји ҹәнаблары олмагла бүтүн бәшәријјәти сәмими гәлбдән тәбрик едирик.
Имам Әлинин (әлејһис сәлам) Һәјаты
Әмирәл Мөминин Әли ибни Әбу Талиб (Аллаһын сәламы она вә пак атасына олсун) Фил илинин 30-ҹу илиндә (Һиҹри Гәмәри 23 ил әввәл) рәҹәб ајынын 13-ү Мәккә шәһәриндә, Кәбәдәдүнјаја ҝәлмишдир. Атасы Гүрејш гәбиләсинин Бәни Һашим тајфасындан һәзрәти Әбу Талиб (Аллаһын саламы она олсун), анасы һәзрәти Фатимә бинт Әсәд (Аллаһын саламы она олсун) олмушдур. Һиҹри Гәмәри тарихинин 40-ҹы или Мүбарәк Рамазан ајынын 21-дә Куфә шәһәриндә шәһадәтә говушмушдур. Мәзары Нәҹәф шәһәриндәдир.
Һаггында нәгл олунан кәламлар
"Һәзрәти Әмирәлмөминин Әли (ә.с.) Рәҹәб ајынын он үчүндә Аммулфил илинин отузунда Мәккә'дә Бејтуллаһ'ын ичиндә дүнјаја ҝәлди. Нә Әли'дән әввәл, нә дә ондан сонра кимсә о мүбарәк мәканда дүнјаја ҝәлмә сәадәтинә наил олмамышдыр. Һз. Әли'нин (ә.с.) Кәбә'дә дүнјаја ҝәлиши бир фәзиләт вә шәрәфдир ки, уҹа Аллаһ буну садәҹә о һәзрәтә мәхсус гылмышдыр."
(Шејх Мүфид; Әбу Абдуллаһ Мәһәммәд ибн Нөман Әкбәри әл-Бағдади, "әл-Иршад Фи Марифәти Һуҹәҹиллаһи Аләл Ибад", ҹ. 1, сәһ. 5, Тәһгиг: Мүәссәсәту Әһли-бејт (ә.с) Ли Тәһгиги’т-Турас, Дарул Мүфид Лит-тибаәти Вән-Нәшру вә Тавзии: Бејрут, Икинҹи нәшр, ҺГ 1414, М 1993)
"Фатимә бинти Әсәд'ин Әмирәлмөминин Әли'ни (Кәрәмуллаһу вәҹһәһ) Кәбә'нин ичиндә дүнјаја ҝәтирдији мөвзусунда тәватүр һәддиндә һәдисләр рәвајәт едилмишдир.
(Нишапури; Мәһәммәд ибн Әбу Абдуллаһ әл-Һаким, "әл-Мүстәдрәку Алә’с-Сәһиһејн", ҹ. 3, сәһ. 550, Тәһгиг: Мустафа Абдүлгадир Әта, Дарул Кутубил Елмијјә-Бејрут-Биринҹи нәшр, ҺГ 1411/М 1990)
"Онун (Радијаллаһу анһ) мәнгыбәләриндән бири дә доғумунун Кәбә'нин ичиндә баш вермәсидир."
(Дәһләви, Мүһәддис Һинд Шаһ Вәлијуллаһ (ҺГ ?-1180), "Изаләтул Хифа Ан Хилафәтил Хүләфа", ҹ. 4, Баб: Әмма Мә’суру Әмирилмөминин вә Имаму Әшҹаиин Әседуллаһил Галиб Әли ибн Әбу Талиб (Радијаллаһун Әнһ) Тасһиһ ве Мүраҹаат: Сејјид Ҹәмалуддин Һәрәви)
"Рәвајәт едилмишдир ки, Фатимә бинти Әсәд (с.ә.) һамилә һалы илә Бејтуллаһ'ы тәваф едирди. Доғум санҹысы вуҹудуну сарды, бу заман Кәбә'нин гапысы ачылды вә Фатимә бинти Әсәд Һз. Әли'ни (ә.с.) орада дүнјаја ҝәтирди."
(Сибт ибн Ҹөвзи әл-Һәнәфи; Шәмсәддин Әбул Мүзәффәр Јусиф ибн Фәргали ибн Абдуллаһ әл-Бағдади, "Тәзкиратул Хавас", сәһ. 20, "Мүәссәсәту Әһлилбејт", Бејрут, ҺГ. 1401/М. 1981)
Мөминләрин Әмири Имам Әлинин (әлејһис сәлам) бесәтдән (әзиз Ислам Пејғәмбәри Мәһәммәд ибни Әбдуллаһын (Аллаһын салам вә рәһмәти она, атасына вә пак әһли бејтинә назил олсун) пејғәмбәрлијә сечилмәздән) он ил габаг дүнјаја ҝәлмәсини, Ислами һадисәләрдә Пејғәмбәрлә чијин-чијинә олмасыны вә о Һәзрәтин шәһадәтиндән сонра 30 ил јашамасыны нәзәрә алмагла онун (Имам Әлинин) 63 иллик өмрүнү беш һиссәјә бөлмәк олар:
Тәвәллүддән Пејғәмбәрин (с) бесәтинә гәдәр
Һәзрәти Имам Әлинин (әлејһис сәлам) өмрүнүн бу һиссәси он илдән чох дејил. Чүнки Мөминләрин Мөвласы Имам Әли (сәламуллаһи әлејһ) доғуланда Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) артыг отуз јашы вар иди вә о, пејғәмбәрлијә гырх јашында оларкән јетишмишдир. Демәли, Мәһәммәд пејғәмбәр(сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) пејғәмбәр сечиләркән Имам Әлинин ҹәми он јашы вар иди.
Һәзрәти Әли (әлејһис сәлам) һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр ин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) гуҹағында
Әли өмрүнүн һәссас олан руһи вә физики ҹәһәтдән формалашма дөврүнү Бөјүк Ислам Пејғәмбәри һәзрәти Мәһәммәд ибни Әбдуллаһын (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) евиндә, бир баша пејғәмбәрин Илаһи тәлим-тәрбијәси алтында кечирмишдир. Ислам тарихчиләри бу барәдә јазырлар: "Бир ил Мәккәдә аҹлыг үз верди. Бу заман пејғәмбәрин әмиси һәзрәти Әбу Талиб (әлејһис сәлам) бөјүк бир аиләјә башчылыг едирди. Онлары чох чәтинликлә доландырырды. Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Бәни-Һашим тајфасынын варлыларындан олан диҝәр әмиси Аббаса тәклиф етди ки, Әбу Талибин (әлејһис сәлам) доланышығына көмәк етмәк мәгсәдилә ҝедиб һәрәмиз онун бир ушағыны ҝөтүрүб өз евимиздә сахлајаг. Аббас Пејғәмбәрин(сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) бу тәклифи илә разылашды. Беләликлә дә, Аббас Ҹәфәри Тәјјары, Мәһәммәд пејғәмбәр(сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) исә Әлини (әлејһис сәлам) өз өһдәсинә ҝөтүрүб өз евләринә апардылар. Һәзрәти Әли (әлејһис сәлам) һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) пејғәмбәрликә сечиләнәдәк онун евиндә галды. Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) пејғәмбәрлијә сечилдикдән дәрһал сонра Имам Әли (әлејһис сәлам) онун пејғәмбәрлијини тәсдиг едән илк инсан вә онун илк ардыҹылы олду."
Бесәтдән Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Мәдинәјә һиҹрәтинәдәк
Һәзрәти Әлинин өмрүнүн икинҹи һиссәсини бесәтдән Мәдинәјә һиҹрәтә гәдәрки дөвр тәшкил едир. Бу һиссә 13 илдән ибарәтдир. Һәзрәти Әлинин Исламын дирчәлиши јолунда ҝөстәрдији бир сыра шүҹаәтләр вә хидмәтләр бу һиссәјә аиддир. Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) дәвәтини әввәлләр һәјат јолдашы һәзрәти Ханым Хәдиҹәдән (сәламуллаһи әлејһа) башга Әли (әлејһис сәлам) гәбул етмишдир.
Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һамиси вә ҹанишини
Ислам пејғәмбәри өз дәвәтини үч ил ҝизли сахлады. Анҹаг хүсуси вә ҝизли шәкилдә дәвәтини һәјата кечирирди. Кимдә гәбул һисси ҝөрүрдүсә, ону да Ислама дәвәт едирди. Үч илдән сонра вәһј мәләји назил олуб билдирди ки, һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр(сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) дәвәтини ашкара чыхартмалы вә илк нөвбәдә өз гоһум-әграбасындан башламалыдыр. Бу барәдә Аллаһ Гуранда белә бујурмушдур: Вә ән јахын гоһумларыны горхут! Сәнә табе олан мөминләри ганадын алтына ал! [Онларла јумшаг давран, нәзакәтлә рәфтар ет, көмәкләринә чат!] Әҝәр [јахын гоһумларын] сәнә гаршы чыхсалар, онлара белә де: "Шүбһәсиз ки, мән сизин әмәлләриниздән узағам!" Үмуми вә ашкар дәвәтин гоһум-әгрәбадан башланмасынын сәбәби одур ки, әҝәр бир нәфәрин дәвәтини онун өз гоһум-әграбасы гәбул етмәсә, онун сөзү башгаларына әсла тәсир ҝөстәрмәјәҹәкдир. Чүнки јахын гоһум-әгрәба онун пис вә јахшы ҹәһәтләринә чох ҝөзәл бәләддирләр. Бу сәбәбдән онларын иман ҝәтирмәси, Пејғәмбәри тәсдиг етмәси онун доғрулуғуна сүбут һесаб олунур. Әксинә, гоһум-әграба онун дәвәтини гәбул етмәдикдә бу, иддианын дүзҝүн олмадығыны билдирир.
Бөјүк бир шүҹаәт
Бесәтин 13-ҹү или зилһиҹҹә ајынын 13-дә Пејғәмбәрлә Јәсриб (Мәдинә) шәһәринин сакинләри арасында икинҹи Әгәбә пејманы бағланыр. Мәдинәлиләр пејғәмбәрин Јәсрибә ҝәлмәсини истәјәрәк билдирдиләр ки, онлар Пејғәмбәри һимајә вә мүдафиә едәҹәкләр. Һәмән ҝүнүн сәһәриндән етибарән Мәккә мүсәлманлары јаваш-јаваш Јәсрибә көчмәјә башладылар. Бундан хәбәр тутан мүшрикләр билдиләр ки, Ислам дини үчүн јени мәркәз гурулур вә бу онлар үчүн бөјүк бир тәһлүкә јарадыр. Онлар горхурдулар ки, Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Јәсрибә көчдүкдән сонра чәкдији әзаб-әзијјәтләрин, мүшрикләрин она вә мүсәлманлара гаршы ҝөстәрдији тәзјигләрин интигамыны алмаг фикринә дүшүб мүшрикләрлә мүһарибәјә башлајаҹаг. Әҝәр мүһарибә етмәк фикри дә олмаса, Гүрејш тајфасынын (Мәккәнин) Јәсриб шәһәринин кәнарындан кечдији Шам шәһәри илә Мәккәни бирләшдирән тиҹарәт јолунун гаршысыны кәсәҹәк. Бу тәһлүкәнин гаршысыны алмаг үчүн бесәтин он дөрдүнҹү или сәфәр ајынын сонунда "Дарун-нәдвә"дә – Мәккәнин шура јығынҹағында јығышыб тәклифләр ирәли сүрдүләр. Бәзиләри белә тәклиф вердиләр ки, Мәһәммәди (с) ја сүрҝүн етсинләр, ја да һәбсә алсынлар. Анҹаг бу тәклиф һамы тәрәфиндән гәбул олунмады. Чох ҝөтүр-гој етдикдән сонра нәһајәт белә гәрара ҝәлдиләр ки, пејғәмбәри өлдүрсүнләр. Анҹаг ону өлдүрмәк һеч дә асан иш дејилди. Чүнки әҝәр ону өлдүрсәләр, Бәни–Һашим сакит отурмајыб ајаға галхаҹаг вә гатилдән гисас тәләб едәҹәкди. Нәһајәт белә планлашдырдылар ки, һәр гәбиләдән бир нәфәр (ҝәнҹ) јығышыб ҝеҹә вахты һәзрәти Мәһәммәди (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) јухуда оларкән гәтлә јетирсинләр. Белә олдугда гатил тәкҹә бир нәфәр олмајаҹаг вә Бәни-Һашим гисас тәләб едә билмәјәҹәк. Чүнки Мәһәммәдин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) гәтлиндә һәр бир гәбиләнин нүмајәндәси вар вә онлар бүтүн гәбиләләрлә вуруша билмәзләр. Чарәсиз галыб һәзрәти Мәһәммәдин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) ган баһасыны (ган пулуну) алмагла кифајәтләнәҹәкләр. Беләликлә дә, һәр шеј битәҹәк.
Бу планы һәјата кечирмәк үчүн мүшрикләр рәбиүләввәл ајынын биринҹи ҝеҹәсини тәјин етдиләр.
Аллаһ-таала Гуранда мүшрикләрин ирәли сүрдүкләри һәр үч тәклифи ачыглајараг бујурмушдур: "[Ја Мәһәммәд!] Јадына сал ки, бир заман кафирләр сәни һәбс етмәк вә ја өлдүрмәк, јахуд да [Мәккәдән] чыхарыб говмаг үчүн [Дарун-нәдвәдә] сәнә гаршы һијлә гурурдулар. Аллаһ онларын да [бу һијләсинә гаршы] тәдбир төкдү. Аллаһ тәдбир төкәнләрин ән јахшысыдыр."
Мүшрикләрин бу пис тәклифиндән сонра вәһј мәләји назил олуб Пејғәмбәри (с) бу ишдән хәбәрдар етди вә билдирди ки, Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) (доғма вәтәни олан) Мәккәни тәрк едиб, Јәсрибә ҝетмәлидир.
Бурада Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Мәккәдән чыхмаг үчүн "из итирмәк" тактикасындан истифадә етмәли иди. Буна ҝөрә дә, ҹанындан кечмиш шүҹаәтли, үрәкли бир нәфәр лазым иди ки, ҝеҹәни пејғәмбәрин јатағында јатсын. Беләликлә, еви мүһасирәјә алмыш мүшрикләр јатан шәхсин Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) олдуғуну ҝүман едиб бүтүн нәзәрләрини евә ҹәлб етсинләр вә јоллара нәзарәт етмәк фикриндән дашынсынлар. Белә бир шәхс Әли олду.
Бу сәбәбдән Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Әлини мүшрикләрин гурдуғу һијләдән аҝаһ едиб она деди ки, бу ҝеҹә о, пејғәмбәрин јериндә јатмалы вә Пејғәмбәринјатаркән үстүнә өртдүјү јашыл парчаны үстүнә чәкиб кафирләрин фикрини өзүнә ҹәлб етмәлидир. (Бу јолла онлар мәни тәгиб едә билмәјәҹәкләр). Әли Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) дедији кими дә етди.
Мүшрикләр ҝеҹә олан кими Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) евини мүһасирәјә алдылар. Сәһәрә јахын әлләриндә гылынҹ Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) евинә төкүлүшдүләр. Бу вахт Әли јатагдан галхды. Сәһәрә гәдәр планларыны дәгигликлә вә јүз фаиз һәјата кечдијини ҝүман едән мүшрикләр јатагда олан шәхсин Әли олдуғуну ҝөрдүкдә, бәрк гәзәбләнәрәк һәзрәти Әлидән сорушдулар: "Мәһәммәд (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һардадыр?" Имам Әли онларын ҹавабында бујурду: "Мәҝәр һәзрәти Мәһәммәди (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) мәнә тапшырмышдыныз ки, инди дә мәндән истәјирсиниз? Сиз елә иш ҝөрдүнүз ки, о евини атыб ҝетмәли олду." Вәзијјәти белә ҝөрән мүшрикләр Әлини тутуб (Тәбәринин дедијинә ҝөрә) она әзијјәт вермәјә башладылар. Ону Мәсҹидүл-Һәрама апарыб бир аз сахладыгдан сонра бурахдылар. Сонра Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) тутмаг мәгсәдилә Јәсрибә тәрәф һәрәкәт етдиләр.
Бу заман Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Сур мағарасында ҝизләнмишди.
Һиҹрәтдән Пејғәмбәрин (с) вәфатынадәк
Имам Әли Пејғәмбәрин (с) гардашы
Ислами гардашлыг вә гардашлыг сиғәси Ислам дининин иҹтимаи ганунларындандыр. Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) мүхтәлиф јолларла бу гардашлыг әлагәсини јаратмаг вә ону ҝенишләндирмәк үчүн чох сәјләр етмишдир. Бу гардашлыг әлагәси гардаш олмаг истәјән ики нәфәрин иманы вә фәзиләтинин бир-бири илә мүнасиб ҝәлмәси шәртилә иҹра олунурду. Буну бир-бирилә гардаш оланларын вәзијјәтиндән дә мүшаһидә етмәк олар.
Ислами гардашлыг вә гардашлыг сиғәси Ислам дининин иҹтимаи ганунларындандыр. Пејғәмбәр (с)мүхтәлиф јолларла бу әлагәни (гардашлыг әлагәсини) јаратмаг вә ону ҝенишләндирмәк үчүн чох сәјләр етмишдир. О ҹүмләдән, Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Јәсрибә ҝәлдикдән сонра мүһаҹирләр (һиҹрәт етмиш мүсәлманлар) вә әнсар (Пејғәмбәрин Мәдинәдәки силаһдашлары) арасында гардашлыг әлагәси јаратмаг фикринә дүшдү. Буна ҝөрә дә, бир ҝүн мүсәлманлар арасында ајаға галхыб бујурду: "Аллаһ хатиринә бир-биринизлә ики-ики (бир мүһаҹирлә бир әнсар) гардаш олун." Бундан сонра мүсәлманлар ики-ики гардаш олду вә беләликлә, онлар арасында меһрибанчылыг даһа да артды. Бу гардашлыг әлагәси гардаш олмаг истәјән ики нәфәрин иманы вә фәзиләтинин бир-бири илә мүнасиб ҝәлмәси шәртилә иҹра олунурду. Буну бир-бирилә гардаш оланларын вәзијјәтиндән дә мүшаһидә етмәк олар.
Мүсәлманлар бир-бири илә гардаш олдугдан сонра Имам Әли (әлејһи салам) тәк галды. Јашармыш ҝөзләрлә Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һүзуруна ҝәлиб бујурду: "Мәни һеч кимлә гардаш етмәдин." Пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) бујурду: "Сән һәр ики дүнјада мәним гардашымсан!." Сонра өзү илә Әли (ә) арасында гардашлыг сиғәси охуду.
Имам Әли дөјүш мејданларында
Әлинин һәјаты Пејғәмбәрин (с) һиҹрәтиндән о Һәзрәтин вәфатына гәдәр чохлу һадисәләрлә, хүсусән дөјүш мејданларында ҝөстәрдији һүнәр вә шүҹаәтләрлә долудур.
Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Мәдинәјә һиҹрәт етдикдән сонра мүшрикләр вә јәһудиләрлә бир чох мүһарибәләр апармышдыр. Бу мүһарибәләрин ијирми једдисинә (бөјүклү-кичикли) пејғәмбәрин өзү команданлыг етмиш вә ијирми једди дөјүшүн ијирми алтысында Әли иштирак етмишдир. Тәкҹә Тәбук дөјүшүндә Әли иштирак етмәмишдир. Онда да Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) әмрилә Мәдинәдә галмышдыр. Чүнки мүнафигләр пејғәмбәрин олмамасындан истифадә едиб Мәдинәдә чеврилиш едә биләрдиләр. Буна ҝөрә дә, һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Әлини Мәдинәдә сахламышды ки, мүнафигләрин чеврилишинин гаршысыны алсын.
Имам Әли Бәдр дөјүшүндә
Һамыја мәлумдур ки, Бәдр дөјүшү мүсәлманларла мүшрикләр арасында баш вермиш илк дөјүшдүр. Бу дөјүш илк дөјүш олдуғундан ики тәрәф арасында бир имтаһан ролуну ојнајырды вә бу дөјүшдә һәр һансы тәрәфин галиб ҝәлмәси чох мүһүм иди. Бәдр дөјүшү һиҹрәтин икинҹи илиндә баш вермишдир. Һиҹрәтин икинҹи или Пејғәмбәрә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) хәбәр чатыр ки,Гүрејшин тиҹарәт карваны Исламын көһнә дүшмәни олан Әбу Сүфјанын башчылығы илә Шамдан Мәккәјә гајытмаг истәјир. Әввәлдә дедијимиз кими Шама ҝедән тиҹарәт јолу Мәдинәнин кәнарындан кечирди. Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) мүһаҹир вә әнсардан тәшкил олунмуш үч јүз он үч нәфәрлик бир орду ҝөтүрүб Гүрејшин карваныны әлә кечиртмәк мәгсәдилә Бәдр мәнтәгәсинә јола дүшдү. Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) бу һәрәкәтдән мәгсәди мүшрикләрә әсас тиҹарәт јолунун мүсәлманларын әлиндә олдуғуну чатдырмаг иди. Әҝәр мүшрикләр Исламы јајмагда мүсәлманлара мане олмагла онлары раһат бурахмасалар, мүсәлманлар да онларын әсас тиҹарәт јолуну кәсәҹәкләр. Мүсәлманларын һәрәкәтиндән хәбәр тутан Әбу Сүфјан (Аллаһын Ләнәти она вә бүтүн аиләсинә олсун) карванын јолуну дәјишиб Гырмызы дәнизин кәнары илә һәрәкәт едәрәк Мәдинәдән узаглашды. Бир нүмајәндә ҝөндәриб мүшрикләри вәзијјәтдән хәбәрдар едәрәк Мәккә әһлиндән мүсәлманларла вурушмаг үчүн көмәк истәди. Әбу Сүфјанын (Аллаһын Ләнәти она вә бүтүн аиләсинә олсун) башчылығы илә доггуз јүз әлли нәфәрдән мин нәфәрә гәдәр ҹәнҝавәр мүшрик Мәдинәјә тәрәф јола дүшдү. Рамазан ајынын (һиҹрәтин икинҹи илиндә) он једдисиндә мүсәлманларла мүшрикләр Бәдр гујулары кәнарында үз-үзә ҝәлдиләр. Мүшрикләр сајҹа үч дәфә мүсәлманлардан артыг идиләр.
Дөјүш башлајанда Гүрејшин ән ҝүҹлү гәһрәманларындан үчү–Үтбә (Аллаһын Ләнәти она вә гызы Һиндәјә вә аиләсинә олсун) (Әбу Сүфјанын гајнатасы, Һиндәнин атасы), Шејбә (Аллаһын Ләнәти она олсун) (Үтбәнин бөјүк гардашы) вә Вәлид (Үтбәнин оғлу) мејдана чыхыб дөјүшчү тәләб етдиләр. Бу заман әнсардан үч нәфәр ирәли чыхыб өзләрини танытдырараг онларла вурушмаг истәдиләр. Гүрејш пәһләванлары онларла вурушмаға разы олмајыб гышгырдылар: "Еј Мәһәммәд! (сәлләлаһу әлејһи вә алиһ) Бизимлә вурушмаға өз гоһумларымыздан, бизим шәнимизә лајиг олан адамлардан ҝөндәр!" Бу заман Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) Үбејдә ибн Һарис ибн Әбдүл Мүттәлибә, Һәмзә ибн Әбдүл Мүттәлибә вә Әли ибн Әбуталибә әмр етди ки, мејдана чыхыб о үч нәфәрлә вурушсунлар. Онлар мејданын ортасына ҝәлиб өзләрини танытдырдылар. Мүшрикләр (Үтбә, Шејбә вә Вәлид) онларын үчүнү дә гәбул едиб дедиләр: "Бәли, сиз бизим шәнимизә лајигсиниз". Беләликлә, Һәмзә Шејбә илә, Үбејдә Үтбә илә вә дөјүшчүләрин ән ҹаваны олан һәзрәти Әли (әлејһис сәлам) Мүавијәнин (Аллаһын Ләнәти она вә бүтүн аиләсинә олсун) дајысы (Әбу Сүфјанын гајны, Һиндәнин гардашы вә Үтбәнин оғлу) Вәлидлә вурушмалы олду. Тәкбәтәк дөјүш башланды. Һәзрәти Әли вә һәзрәти Һәмзә (әлејһимәс сәлам) тез бир заманда өз рәгибләрини өлдүрдүләр. Анҹаг Үбејдә илә Үтбә һәлә дә вурушурдулар. Һеч бири диҝәрини мәғлуб едә билмирди. Буна ҝөрә дә, рәгибләрини өлдүрмүш һәзрәти Әли илә Һәмзә Үбејдәнин көмәјинә чатыб Үтбәни (Аллаһын Ләнәти она вә бүтүн аиләсинә олсун) дә өлдүрдүләр. Исламын үч бөјүк гәһрәманларынын тәкбәтәк дөјүшдә галиб ҝәлмәләри мүшрикләрин орду башчыларынын руһијјәсини тамамилә зәифләтди. Бундан сонра үмуми дөјүш башланды. Анҹаг бунун да бир хејри олмады. Мүшрикләр мәғлуб олду вә јетмиш нәфәр әсир дүшдү...
Үһүд дөјүшү
Гүрејш мүшрикләринин руһијјәси Бәдр дөјүшүндәки мәғлубијјәт нәтиҹәсиндә чох зәифләди. Буна ҝөрә дә, онлар гәрара алдылар ки, бу мәғлубијјәтин әвәзини чыхмаг вә өләнләрин интигамыны алмаг үчүн сајҹа чохлу вә гүввәтли бир орду илә Мәдинәјә һүҹум етсинләр. Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) кәшфијјат дәстәси Гүрејшин бу фикрини Пејғәмбәрә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) чатдырды. Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) низами бир шура тәшкил етди. Шурадакыларын бир чоху белә бир тәклиф ирәли сүрдүләр ки,мүсәлманлар мүшрикләрлә вурушмаг үчүн Мәдинәдән кәнара чыхмалыдырлар.
Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) мин нәфәрлик орду илә Мәдинәнин шималында јерләшән Үһүд дағына тәрәф һәрәкәт етди. Јолун јарысында Ислам ордусундан мәшһур мүнафиг Абдуллаһ ибн Үбејјин үч јүз тәрәфдары онун сөзү илә Мәдинәјә гајытды. Беләликлә, Ислам ордусунда ҹәми једди јүз нәфәр дөјүшчү галды. Һиҹрәтин үчүнҹү или шәввал ајынын једдиси сәһәр чағы ики гошун Үһүд дағынын әтәјиндә бир-бири илә үз-үзә ҝәлди.
Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) дөјүш башламаздан габаг бүтүн мәнтәгәни нәзәрдән кечиртди. Пејғәмбәриннәзәрини дағын башында олан јол өзүнә ҹәлб етди. Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) фикирләшди ки, кафирләр дөјүшүн гызғын вахтында орадан кечиб мүсәлманлара архадан зәрбә ендирә биләрләр. Бу тәһлүкәнин гаршысыны алмаг мәгсәдилә, Мәһәммәд пејғәмбәр(с) Абдуллаһ ибн Ҹүбејр адлы шәхси әлли нәфәр охатанла һәмин јолу нәзарәт алтына алмаға ҝөндәрди. Пејғәмбәр она дөнә-дөнә тапшырды ки,әсла ораны бош гојмамалы, һәтта мүсәлманлар галиб ҝәлдији һалда да, орадан узаглашмасынлар. Диҝәр тәрәфдән о вахтын дөјүшләриндә бајрагдар (бајрағы әлиндә тутан) чох бөјүк әһәмијјәт дашыјырды. Буна ҝөрә дә, бајраг һәмишә шүҹаәтли вә гүввәтли шәхсә верилирди. Бајрагдарын ајаг үстә олмасы вә бајрағын даима уҹа галмасы дөјүшчүләрин руһијјәсини артырырды. Еләҹә дә әксинә, бајрагдарын өлмәси вә бајрағын јерә дүшмәси дөјүшчүләрин руһијјәсини зәифләдирди. Буна ҝөрә дә, дөјүшчүләрин руһијјәсини артырмаг үчүн дөјүшдән габаг нечә нәфәр бајрагдар тәјин олунурду. (Әҝәр бири өлдү о бири бајрағы тутарды. Әҝәр о да өлсә, үчүнҹү, дөрдүнҹү... шәхс бајрағы тутарды.)
Үһүд дөјүшүндә Гүрејш бу гајдаја әмәл едиб ән шүҹаәтли тајфа олан "Бәни–Әбдүддар" гәбиләсиндән бир нечә бајрагдар тәјин етди. Анҹаг дөјүш башланан кими онларын бајрагдарлары бир-биринин ардынҹа Әлинин гылынҹы илә һәлак олурду. Беләликлә дә, мүшрикләрин бајрағы јерә дүшүр вә гошун гачмаға үз тутурду.Имам Садиг бу барәдә бујурмушдур: "Үһүд дөјүшүндә мүшрикләрин доггуз бајрагдары олмуш вә онларын доггузу да Әлинин гылынҹы илә гәтлә јетирилмишдир." Гүрејш ордусу зәифләди, бајрагдарлары бир-биринин ардынҹа јерә сәрилдиләр. Дағын башындакы јолу горујан охатанлар буну ҝөрүб гәнимәт әлә кечиртмәк үчүн јерләрини бошалдыб ашағы енмәк истәдиләр. Онларын башчысы Абдуллаһ Пејғәмбәрин(с) тапшырығыны бир даһа онлара хатырлатды. Анҹаг онлар Абдуллаһын сөзүнә һеч бир мәһәл гојмајыб гырх нәфәрдән чох охатан гәнимәт әлә кечиртмәк үчүн дағдан ашағы енди. Абдуллаһ исә он нәфәрдән аз охатанла дағын башында галды.
Бу һадисәни мүшаһидә едән Халид ибн Вәлид мүсәлманларын дағын башындакы јолу ҝөздән бурахдыгларыны дәрһал ҝөрүб бир дәстә илә ора һүҹум едәрәк орада галан беш-он нәфәр охатаны өлдүрдү вә архадан мүсәлманлара һүҹум етди. Буну ҝөрән Әмрә бинти Әлгәмә адлы Гүрејшин мүшрик гадынларындан бири Гүрејшин ајаг алтына дүшмүш бајрағыны галдырараг дөјүшчүләрин руһијјәсини артырды. Бундан сонра дөјүшүн ҝедишаты тамамилә дәјишди. Мүсәлманларын низами сыралары бир-биринә дәјди. Сәфләр бир-бириндән ајрылды. Дөјшчүләрин баш команданла әлагәси кәсилди. Беләликлә, мүсәлманлар мәғлубијјәтә уғрадылар. Ислам мүҹаһидләринин тәхминән јетмиш нәфәри, о ҹүмләдән Һәмзә ибн Әбдүл Мүттәлиб (Пејғәмбәрин(с) әзиз әмиси) вә Ислам ордусунун бајрагдарларындан бири Мүсәб ибн Үмејр шәһид олдулар. Диҝәр тәрәфдән дөјүш мејданында мүшрикләр Пејғәмбәрин(с) өлдүрүлмәси шајиәсини јајмагла мүсәлманларын бир чохунун руһијјәсини зәифләтдиләр. Бир тәрәфдән Пејғәмбәрин(с) өлүм шајиәси, диҝәр тәрәфдән исә мүшрикләрин јенидән һүҹума кечмәси мүсәлманларын әксәријјәтинин дөјүш мејданындан гачмасына сәбәб олду. Дөјүш мејданында Пејғәмбәрин(с) кәнарында тәк-түк адам галмышды. Исламын һәссас вә бөһранлы анлары ҝәлиб чатмышды. Бурада һәзрәти Әли (әлејһис сәлам) мисилсиз шүҹаәт вә рәшадәтлә Пејғәмбәрин(с) кәнарында вурушур вә Исламын мүгәддәс рәһбәри Һәзрәт Мәһәммәди (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) мүшрикләрин амансыз вә ардыҹыл һүҹумларындан горујурду. Ибн Әбил Һәдид јазыр: "Елә ки, Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) сәһабәләринин чоху гачмаға башлады, мүшрикләр пејғәмбәрә һүҹумларыны артырдылар. Бәни–Кәнанә гәбиләсиндән бир дәстә, Бәни–Әбд Мәнат дәстәсиндән дә диҝәр бир дәстә Пејғәмбәрә (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) тәрәф һүҹум етдиләр. Онларын арасында дөрд адлы-санлы пәһләван ҝөзә дәјирди. Һәзрәти Мәһәммәд пејғәмбәр (сәлләллаһу әлејһи вә алиһ) һәзрәти Әлијә әмр етди ки, бунларын һүҹумунун гаршысыны алсын. Һәзрәти Әли пијада вурушурду. Әлли нәфәрдән ибарәт олан бу дәстәјә һүҹум едиб онлары бир-бириндән ајырды. Онлар бир нечә дәфә бирләшиб Пејғәмбәрә (с) һүҹум етмәк истәсәләр дә, анҹаг һәзрәти Әлинин мүгавимәтини гыра билмәдиләр. Бу һүҹумларда јухарыда гејд етдијимиз дөрд пәһләван вә тарихдә адлары мәлум олмајан диҝәр он нәфәр һәзрәти Әлинин гылынҹы илә јерә сәрилдиләр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
