14 Ијул 2012 Инсан нијә һәгигәтләр гаршысында күфр едир?

Бу ҝүн дүнја мүкалимә, диалог дүнјасыдыр. Бу ҝүн дүнја мүхтәлиф мәдәнијјәтләрин, сивилизасијаларын, мүхтәлиф дүнјаҝөрүшләринин, мүхтәлиф әхлаги-фәлсәфи мәктәбләрин диалог дүнјасыдыр. Бунун ҝөзәллији бундан ибарәтдир ки, 14 әср бундан габаг бу диалогу башлајан Әзиз Рәсулуллаһымызын (с) о арзулары бу ҝүн һәјата кечир. Дүнја бу ҝүн интеллектуал сәвијјәдә, әгл, шүур сәвијјәсиндә бир хәттә чатыб ки, гаршы-гаршыја отуруб, тәрәф мүгабилини динләјиб вә тәрәф мүгабилинин сөјләдикләрини саф-чүрүк едиб, бәһрәләнә билир.Прагматизм дөнәмиЈашадығымыз дөнәм прагматизм дөнәмидир, дүнја прагматизм дүнјасыдыр. Конкрет һансыса бир дүшүнҹә мәктәби нә исә орталыға, мејдана чыхара билирсә, о мәктәб артыг гәбул едилир. Сон илләр әрзиндә әзиз динимизә јөнәлән инсанларын Ислама ҝәлмәләринин әсас сәбәби - мүбарәк Ислам дининин һансыса мүҹәррәд јох, һансыса китабларда јазылан јох, инсанын реал неҹә јашамасыны, реал неҹә камилләшмәсини, онун реал неҹә бу дүнјада нәји едиб, нәји етмәмәсини ән ҝөзәл тәрздә мүәјјәнләшдирмәсидир.Ислам дининин дүнјанын бу ҝүн белә бир диалог мәрһәләсинә ҝәлмәсиндә фөвгәладә тәсирләри олмушдур. Бу сивилизасијанын, дүнјаҝөрүшүнүн, дүшүнҹә тәрзинин, бу илаһи вәһјин инсанын азадлығы һаггында, һүгуглары һаггында нә сөјләдикләри бу ҝүн дә өз актуаллығыны сахлајыр.Биз ҝөрүрүк ки, дүнја һәмишә бу мәсәләләрдә ја ифрата ҝедиб, ја да тәфритә. Ја фәрдин егоист тәфәккүр системи галиб ҝәлиб, ја әксинә ҹәмин, топлумун егоизми галиб ҝәлиб. Амма мүбарәк динимиз бунларын һеч бирини тәкликдә гәбул етмир. Мүбарәк Ислам инсана ән оптимал јашајышы, ән мөтәдил јашајышы, әдл үзәриндә нормал јашамағы өјрәдир. Динимизә ҝөрә, һәм фәрдин азадлыглары вар, һәм дә топлумун. Һәм фәрдин һаглары вә һүгуглары горунур, һәм дә сосио зәрурәтләр горунур.Јараданы Рәбб кими гәбул етмәмәИнсанлар адәт үзрә бир Халиг олдуғуну, бәшәријјәтин бир Јараданы олдуғуну гәбул едирләр. Адәтән Јарадан, Халиг мәсәләсиндә инсанларын әксәријјәтинин чәтинликләри јохдур. Инсан бир Јараданы раһат гәбул едир. Һәтта дүнја узун мүддәт танрыны гәбул етмәмәклә, атеизмлә чох ҹидди мүбаризә дә апарыб. Бир Јараданын олмасында чәтинлик јохдур, буну инсанлар раһат гәбул едирләр. Чәтинлик инсанларын Аллаһы Јарадан кими, Халиг кими гәбул етмәләриндә дејилдир. Чәтинликләр башлајыт Аллаһы Рәбб кими гәбул етмәкләриндә. Инсан әҝәр Халиг Аллаһы гәбул етсә, амма Онун рәблијиндә күфр етмиш олса, демәли, онун ҝүндәлик һәјатында о Халигин һеч бир тәсири олмур. Нә јесин, неҹә јесин, неҹә охусун, неҹә мүнасибәт гурсун, нә еләсин – бүтүн бунлара Халиг мүстәвисиндәки Аллаһ анлајышынын һеч бир аидијјәти јохдур. Она ҝөрә дә инсан Аллаһы һәм дә Рәбб кими, онун һәјатына мүдахилә едән бир Аллаһ кими гәбул етмәлидир. Әҝәр Аллаһы Рәбб – тәрбијәчи, гәјјум, вәзифә мүәјјән едән гәбул етсә, о һалда өзүнүн нә етмәли мәсәләсиндә Јараданын вә Рәббин нә дедијинә бахыр.Јашадығымыз дөнәмдә бахдыгда ачыг-ајдын ҝөрмәк олур ки, инсанлар ики ҹүрдүр. Әксәријјәт Аллаһы Халиг, јәни Јарадан кими гәбул едир, һәтта бунун тәзаһүрү дүнјанын бир чох јерләриндә мүшаһидә олунур. Мәсәлән, ҹүмә ҝүнләри инсанлар мәсҹидә ҝедир, ја шәнбә ҝүнләри бир гисим инсан синагога ҝедир вә ја базар ҝүнләри бәзиләри килсәјә ҝедир. Нә үчүн? Ону јарадан, Халиг олан Аллаһы јад етмәјә ҝедир. Амма мәсҹиддән, синагогдан, килсәдән чөлә чыхыр, Халиглә бағлы үзәринә дүшән вәзифәсинин сона чатдығыны дүшүнүр. Беләликлә ҝүндәлик һәјатында Халиг килсәдә, синагогда вә ја мәсҹиддә “галыр”. Јәни реал һәјатда Халиг рәбб кими гәбул олунмур.Инсанын һејвандан әсли фәрги нәдәдир? Фәрг бундадыр ки, һејван неҹә јараныбса, о ҹүр дә јашајыр. Инсан исә белә јашамыр, даһа дәгиги - ән азы јашамамалыдыр. Јер үзүндә мәхлуглар ичиндә јеҝанә варлыр инсандыр ки, она азадлыг верилиб, шүур, ирадә вә бунунла бәрабәр ,Аллаһы Рәбб кими гәбул етмә габилијјәти верилиб. Әҝәр о ҹүр гәбул етсә - ирадәсини, әглини, шүуруну дүзҝүн истигамәтә јөнәлдәр.Күфр реализмдән – һәгигәтдән гачмаг демәкдирИслам реалист бир мәнтиги, реалист бир фәлсәфәни гәбул едир. Ислама идеализм адыны гојмаг ҹаһилликдән башга бир шеј дејил. Аллаһ рәһмәт еләсин, Ислам дүнјасынын бөјүк алимләриндән бири вә азәрбајҹанлыларын да фәхри олан Әлламә Тәбатәбаијә. Бу бөјүк алим бир философ кими, бир мүфәссир кими Исламын реалист дин олмасыны әсаслы шәкилдә ортаја гојду. Ислам нә идеализмдир, нә дә утопија. Ислам вар оланы олдуғу кими ҝөрүр. Ислам һәгигәти олдуғу кими ҝөрүр. Исламда һәгигәти ҝизләмәк кафирлик вә зүлмдүр.Кафир кимдир, күфр нәдир? Күфр - јәни һәгигәти ҝизләтмәк, реализмдән гачмаг. Кафир кимдир? Кафир - о кәсдир ки, һәгигәти ҝизләдир, о кәсдир ки, Ҝүнәш кими ачыг-ајдын олан, парлаг олан һәгигәтләри ҝизләдир. Күфрүн дә өз мәрһәләләри вар вә о, бу бәһсин мөвзусу дејил. Гурани-Кәримдә бу көкдән олан мүхтәлиф сөзләр 525 дәфә ҝәлиб. Бүтүн бунларын бир ана мәнасы вар - һәгигәти, реализми ҝизләтмәк. Һәтта гәдимдә әрәбләр әкинчијә дә кафир дејәрмишләр. Нә үчүн? Чүнки әкинчи тохуму торпагда ҝизләдир. Һәтта әрәбләр ҝеҹәјә да кафир дејирдиләр. Нә үчүн? Чүнки ҝеҹә ишығын һәгигәтини ҝизләдир. Бу бахымдан кафир кимдир? Кафир - Гуран мәнтигиндә о кәсдир ки, һәгигәти ҝизләдир. Аллаһ вар, амма о, дејир ки, јохдур.Һәгигәти ҝизләмәк һәм күфрдүр, һәм дә зүлмЗүлм дә күфрлә ич-ичәдир. Зүлмлә бағлы, зүлм көкүндән олан сөзләр мүхтәлиф формаларда, мүхтәлиф моделләрдә Гурани-Кәримдә 315 дәфә ҝәлиб. Ҝөрәк зүлм нәдир? Күфр олду һәгигәти ҝизләтмәк. Бәс зүлм нәдир? Әрәбин бөјүк лүғәтшүнасларындан, лексикографијачыларындан олан Рағиб Әл-Исфәһани билдирир ки, зүлм - бир шејин өз јериндә олмамасыдыр. Әдл нәдир? Һәр шејин өз јериндә олмасы. Әзиз Пејғәмбәримиз (с), Имам Әли (ә) нә үчүн әдлин символларыдыр? Ислам өзү нә үчүн әдлин символудур? Чүнки онларда һәр бир ҹүзи мәсәлә белә, јерли-јериндәдир. Имам Әли (ә) дөјүш мејданына өз јериндәдир вә тајы-бәрабәри јохдур. Һәмин Әли (ә) јетим ҝөрәндә дизләри әсир. Јетим ҝөрәндә мејдандакы Әли (ә) дејил, ејни заманда да мејданда јетим ҝөрән һалда дејил, дизләри әсмир, тәвазөкар дејил.Имам Әли (ә) - әдлин символудур. Пејғәмбәр (с) мәктәбиндән камил дәрс алан һәмин Әли (ә) елмдә јенә дә өз јериндә. Сәбирдә јенә дә өз јериндә. Лазым ҝәләрсә, 25 ил евдә отуран, сәбир едән Әлидир (ә). Камил инсан елә будур.Һәзрәт Рәсулун (с) һәјатына нәзәр салсаг. Башына күл төкүрләр, амма Рәсул (с) һидајәтлә мәшғулдур. Рәсул (с) орада өз јериндәдир, олмалы олдуғу мөвгедәдир.Демәли, зүлм тәкҹә бизим ишләтдијимиз мәнада дејил. Зүлмүн бир формасы Језидин (лән), Мүавијәнин (лән) етдикләридир. Бу, иҹтимаи зүлмдүр вә зүлмүн јалныз бир нөвүдүр. Амма зүлм өзү-өзүндә бир шејин јериндә олмамасыдыр.Бөјүк алимләр, мүтәфәккирләр зүлмү үч јерә бөлүбләр. Бири, инсанын Аллаһа нисбәтдә зүлмдүр. Јәни инсанын Аллаһла мүнасибәтиндә зүлм етмәсидир. Аллаһла мүнасибәти о ҹүр ки, олмалыдыр, елә дејил вә бу, зүлмдүр. Икинҹи будур ки, инсан инсанлара мүнасибәтләрдә зүлм едир. Демәли, ајдын олур ки, инсанларарасы мүнасибәтин өзүнүн бир мејары вар, тәрзи вар. Ондан кәнар чыхмаг инсанлара зүлм етмәкдир. Үчүнҹү исә инсанын өзүнә зүлм етмәсидир. Инсан өзүнә мүнасибәтдә дә, өзүнү идарәсиндә дә бир тәрзи вар, бир гајдасы вар. Әҝәр ону јеринә јетирмәсә, демәли, өзү-өзүнә зүлм етмиш олур. Бу барәдә "Кумејл" дуасында да ҝәлир ки, "Мән өзүмә зүлм етдим". Зүлм елә өзү-өзлүјүндә күфрә гајыдыр. Мәсәлән, Аллаһы инкар едән шәхс һәгигәти ҝизләтмәклә јанашы, өзүнүн Аллаһла мүнасибәтинә дә зүлм етмиш олур. Бу адам һәм кафирдир, һәм дә залым. О бахымдан кафирдир ки, һәгигәти - Аллаһын вар олмасыны ҝизләдир. О бахымдан залымдыр ки, бәндә илә јараданын мүнасибәтинә зүлм едиб.Инсанын диҝәрләринә зүлм етмәсиИнсанын инсанлара зүлм етмәсинә ҝәлинҹә исә, бу, о заман баш верир ки, сән инсанлар арасында мүнасибәтин неҹә гурулмасындан хәбәрин јохдур, ја да хәбәрин вар, буну ҝизләдирсән, өз