Мәнә дедиләр ки, Һејдәр Әлијев баш прокурор Елдар Һәсәнова мәни дәрһал азад етмәк вә мәнимлә бирликдә мајын 5-дә онун гәбулунда олмаг әмрини вериб (1998). Мән бунунла бағлы һеч нә демәдән билдирдим ки, Ҝүрҹүстана ҝедәҹәјәм. О, тәкидлә хаһиш етди, чүнки бу, Әлијевин тәләби иди. Һәбсханадан мәни Һабил Гурбанов өз машынында ҝөтүрдү вә јолүстү “тәсадүфән” Аббас Аббасовла растлашдыг. Мәни онун машынына дәвәт етдиләр вә Аббасовун сүрүҹүсү мәни евимизә апарды. Јалныз евә чатанда мәнә бәлли олду ки, бунларын мәним ҹибимә гојдуғу 100 долларлыг әскинас имиш... Дәрһал билдим ки, анамын башына һансы ишләр ҝәлиб. Ҝүрҹү телевизија каналындан бир журналист чағырдым вә онлар валидејнләримин өз дилләриндән онларын башына һансы ојунлар ҝәтирилдијини, онлары неҹә силаһлы адамларын габағына гатыб Азәрбајҹандан говдугларыны чәкдиләр. Мән касети ҝөтүрүб Һабил Гурбановун јанына ҝәлдим, она дедим ки, мәним валидејнләримә бу зүлмләри едәнләр илк нөвбәдә мәним анамдан үзр истәмәлидирләр, о замана гәдәр дә сизин президентинизлә данышаҹаг һеч бир сөзүм јохдур.
Әввәли өтән сајларымызда
Онун әгрәбасы өлкәни әмлак кими бөлмәклә мәшғул олурду
Әлијевин тәјин етдији кадрлар анлашылмазлыг, тәәҹҹүб вә ҝүлүш доғурурдулар. Онлардан бир нечәсини хатырламаг кифајәтдир: ХХ - Васиф Талыбов, Лиссабонун саммит шәһәри - Расим Дашдәмиров, Ҝәдәбәјин иҹра башчысы тәјин олунан вә гәрибә бир ајамасы олан Рамиз адлы адам, даһа шүбһәли ләгәблә танынан вә Газаха иҹра башчысы гојулан Әсәд адлы башга бир адам, Һаҹыбала Абуталыбов вә башгалары...
Вә даһа илҝинҹ бир детал: һакимијјәт илк нөвбәдә Әлијевин ән јахын гоһумларынын мүстәсна мүлкијјәти һесаб едилирди. Һәр шеј онларын арасында бөлүнүр вә һәр кәсин өз сферасы мүәјјән едилирди. Бүтүн бунлар исә олдугҹа сајмазјана, милләти ејбәҹәр шәкилдә тәһгир етмәклә апарылырды. Өз һәјатыны бу өлкә уғрунда фәда едән инсанлар лазымсыз бир әшја кими бир кәнара тулланыр, “халг дүшмәни” ады илә һәбсханаларда чүрүдүлүр, бир парча чөрәкдән мәһрум едилир, амма онун јахынлары вә гоһумлары өлкәнин бүтүн ресурсларынын саһибләринә чеврилирдиләр. Өлкәни ата мүлкү һесаб етмәјә онун һансы һаггы варды - анламаг олмурду.
Әлбәттә, онун Азәрбајҹан һаггында, мәним дәфәләрлә вурғуладығым кими, мүстәсна тәсәввүрләри варды вә бу тәсәввүрләр ондан ибарәт иди ки, Азәрбајҹан онун әмлакыдыр. Бурада јашајан милләти исә о, һеч заман веҹинә алмајыб, онларын нә дүшүндүкләри онун үчүн зәррә гәдәр дә мараглы олмајыб. О, бүтүн мүмкүн васитәләрлә милләти ашағылајырды ки, өзүнүн әзәмәтини сүбут едә билсин.
Парчала вә... је
Онун иш методу да инсанларын парчаланмасы үзәриндә гурулмушду: практик олараг, бүтүн назирликләрдә, идарәләрдә рәһбәрлијә дахил оланлар бир-биринә дүшмән олмалыјдылар. Иса Нәҹәфовла Елдар Һәсәновун, Нәҹмәддин Садыговла Сәфәр Әбијевин,.. нүмунәсиндә олдуғу кими икинҹи шәхсләрин биринҹи шәхсләрлә мүһарибәси аловландырылырды. Бүтүн мәрһәләләрдә адамларын бир-биринә етимадсызлығы вә инамсызлығы тәлгин едилирди. Вә бу шәраитдә һансыса уғурлардан данышмаг, өлкәнин инкишафы барәдә сөһбәт ачмаг, садәҹә олараг, ријакарлыг ола биләрди.
Вә бу заманларда паралел олараг, адамларын вәзифәләрә рүшвәтлә тәјин едилмәси механизми мүкәммел шәкилдә ишә дүшдү. Ордуда һәтта сыравиләр белә, пул вериб вәзифә алмағын мүмкүнлүјү һагда дүшүнүрдүләр. Бу, милләтин бүтүн перспективини мәһв едә биләҹәк бир мигјасда иди. Рүшвәт базары ҝенишләндикҹә, инсанлар һәтта бүтүн дәјәрләрин пулла тәдавүлүнүн мүмкүнлүјүнү дәрк етмәјә башладыгҹа, чох аз адам ишғал едилән торпаглар, ҹәбһәдәки вәзијјәт һагда дүшүнмәјә башлады, һакимијјәт аиләләри исә бирмәналы шәкилдә шөвг вә еһтирасла азәрбајҹанлыларын сон 100 илдә әлдә етдији бүтүн мүлк вә сәрвәтләри әлә кечирмәјә, өзәлләшдирмәјә ҝиришмишдиләр.
Мән Азәрбајҹан Халг Ҹәбһәси һакимијјәтдә олан заман иҹра һакимијјәти башчыларынын неҹә ишләдикләрини ҝөрмүшдүм. Бунлары Әлијевин вахтында да ҝөрүрдүм. Әлијевин иҹра башчыларыны мүһарибә, дөјүш, бу просесдә јаранан ән мүхтәлиф проблемләрә гәтијјән ҹәлб етмәк мүмкүн дејилди. Онлары јалныз бир шеј марагландырырды - даһа һарада вә даһа неҹә оғурламаг, әлә кечирмәк, сатмаг, газанмаг олар ки, вәзифәјә ҝәлмәк үчүн вердикләри пулу чыхарсынлар вә ҝәлир әлдә едә билсинләр. Ахы, онларын һеч бири бу вәзифәләрә рүшвәтсиз тәјин едилмирләр. Өлкә ән гыса мүддәтдә танынмаз һала ҝәлди. Шәрәф вә ләјагәт вәтәндашын иҹтимаи тәгдиматы олмаг функсијасыны итирди вә тамам башга дәјәрләр дөвријјәјә ҝирди.
“Граз” нә демәкдир?
Азәрбајҹан халгы бир милләт олмагдан чыхыб реҝионал мәнсубијјәт үзрә бөлүнмәјә башлады. Мән чох јахшы хатырлајырам ки, әсл зијалы вә вәтәндаш дәјәрләрилә алышыб јанан Нахчыванлылар вә Ермәнистанлылар һакимијјәтин бу бөлүҹү дахили сијасәтиндән неҹә үрәк ағрысы илә данышырдылар. Адамлар Нахчыван вә ја Ермәнистан паспорту әлә кечирмәк үчүн нәләрә әл атмырдылар?! Һәтта һансыса реҝионал партијалар белә, јаратмаг тәшәббүсләри варды. Әлијев епохасынын чичәкләнмәјә башладығы заманларда “Гразлар” - биз Ҝүрҹүстанлылары да белә адландырырдылар ахы - белә бир авантүраја ҝетмәк һәвәсинә дүшмүшдүләр. О заманлар јүксәк пост тутан Ҝүрҹүстанлылардан бири мәнимлә сөһбәтиндә бу ҹүр тәклифләр вермәјә башламышды: бизим ҹаванларын арасында јајмаг лазымдыр ки, Нахчыванлы вә ја Ермәнистанлы гызларла евләнсинләр, ирәли чәкилсинләр. Мән “о заман биз дә өз гызларымызы ҝүрҹүләрәми верәк?” дејә, бу адамы башымдан рәдд етдим.
Бәли, һаким сијасәтин тәлгин етдији дәјәр бу иди ки, инсанлар өз аиләсини белә, сијаси конјунктура үзрә гурмалыдырлар.
Рәсулзадә, Мүтәллибов вә Һејдәризм
Тамамилә тәсадүфән Һејдәр Әлијевин бир чыхышы әлимә кечди. Бу сөзләри о, һәлә икинҹи дәфә һакимијјјәтә ҝелмәмишдән әввәл демишди. О, аудиторијаја мүраҹиәт едәрәк ҝилејләнирди ки, Рәсулзадәнин ады, абидәси һеч јердә јохдур, әдәбијјатда ады чәкилмир вә һәр јердә Мүтәллибовун плакатлары, шәкилләри асылыб. О, Мүтәллибову иттиһам едирди ки, дөвләтин әсасыны гојан бу адама гаршы гәрәз вә һагсызлыг едир. Өзүмү ҝүлмәкдән ҝүҹлә сахладым. Бу, әсл комедија иди. Тәкҹә она ҝөрә јох ки, Һејдәр Әлијев һакимијјәтә ҝәләндән сонра Рәсулзадәнин адыны чәкмәк, ону анмаг рәсмән гадаған едилиб, һәм дә она ҝөрә ки, бу мәсәлә илә бағлы даһа бир хатирә јадыма дүшмүшдү.
1995-ҹи илин мај ајында Һејдәр Әлијев бир груп мүһарибә ветераныны Москваја, гәләбәнин илдөнүмү мүнасибәтилә јола дүшмәмишдән әввәл гәбул етмишди. О, мүһарибә ветеранлары гаршысында чыхыш едәрәк онларын бу нәһәнҝ гәләбә наминә ҝөстәрдикләри шүҹаәтләр барәдә данышырды вә ајдын иди ки, бунлар онун Совет дөнәминдән хатирәсиндә илишиб галмыш әнәнәви фразалар иди. Вә бирдән Әлијев белә бир ифадә ишләтди: “Сиз орада ган төкәндә, вурушанда бәзиләри ҝедиб ораларда Һитлерлә ҝөрүшүрдүләр”.
Бәли, о әввәлки чыхышындан ҹәми 3-4 ил сонра дедији бу сөзләрлә мәһз Рәсулзадәни нәзәрдә тутурду вә әввәлки илә дабан-дабана зидд олан ифадәләр ишләдирди. Мәһз бу ифадәләр дә онун әлалтылары үчүн сигнал олду. Бу сигнал ону мүәјјән едирди ки, Азәрбајҹан тарихиндә Һејдәр Әлијевин авторитетинин гаршысында дајана биләҹәк кимсә галмамалыдыр. Мәһз бундан сонра Азәрбајҹан халгынын бу бөјүк оғлуна гаршы сајмазјана мүнасибәт ҝөстәрмәјә башладылар. Онун бүстләрини ҝөтүрдүләр, портретләрини чыхардылар, бир сөзлә, бүтүн васитәләрлә унутдурмаға чалышдылар. О, Әлијев бүтүнү вә Һејдәризм адлы дини јаратмаг сигналыны верди вә әлалтылары да бу истигамәтдә “гуруҹулуг” ишләринә башладылар. Вә о, бу просесә бирбаша өзү рәһбәрлик едирди.
Ханыш сијасәти
Һејдәр Әлијев һансыса чобан Ханышла чај сүфрәси әтрафында саатларла сијасәт һаггында, өлкәнин проблемләри барәдә данышарды, амма ҹидди бир сијасәтчи илә данышмазды. Јалныз она ҝөрә јох ки, буну истәмирди вә ја онлары саја салмырды. Әсасән она ҝөрә ки, бунун үчүн һазырлығы јох иди. Бир вар чобанла данышыб онун ләббејкини мүшаһидә едәсән, бир дә вар, оппонентинлә данышыб онун ирадларына, аргументләринә ҹаваб вермәли оласан.
Әлијев һакимијјәтдә вә әтрафында савадлы, интеллектли, руһән халга јахын олан инсанлары ҝөрмәји хошламырды. О, беләләрини дәрһал сырадан чыхарыр, мәһв едирди. Чүнки беләләриндән горхурду...
Иса Садыгов
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
