Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән Американын ҸНБҸ телеканалы Азәрбајҹандан, һаким Әлијевләр аиләсинин коррупсија әмәлләриндән бәһс едән сәнәдли филм һазырлајыб. “Чиркли зәнҝин” адлы филмин гыса мәзмуну беләдир:
***
Репортажын мүәллифи Скотт Ҹон сөһбәтинә Дубајла башлајыр:
- Бу ҝүн Дубај тиҹарәт пајтахты олмагла јанашы, һәм дә “чиркли зәнҝинләр” үчүн популјар јердир. Варлылар үчүн мүлкләрин јерләшдији сүни ада - Палм Ҹүмејра о гәдәр бөјүкдүр ки, һавадан да ҝөрүнүр. 2 милјон доллардан башланан виллаларын саһибләри сырасында Девид Бекһем, Бред Пит, Анҹелина Ҹөли кими суперстарларла јанашы ҝәнҹ Һејдәр Әлијев дә вар. О, 2009-ҹу илдә - һәлә 11 јашында оланда бурада 75 милјон доллар дәјәриндә дүз 9 мүлк алыб. Илк дәфә “The Washington Post” гәзетиндә дәрҹ едилән рәсми сәнәдләрә ҝөрә, бурада онун 20 јашларында баҹылары Арзу вә Лејла Әлијеванын да бир нечә мүлкү вар.
МӘТН ВИДЕОДАН СОНРА ДАВАМ ЕДИР
Онлар дәбдәбәли һәјат тәрзи сүрүрләр. Онларын һансы өлкәдән чыхдығына баханда чох бөјүк шејләр әлдә етдикләрини сөјләмәк олар. Чүнки Хәзәрин саһилиндәки кечмиш Совет республикасы олан Азәрбајҹанда орта ајлыг әмәкһаггы 420 доллардыр.
Бу имканлы вә зәнҝин ҝәнҹ магнатлар өлкәнин президенти Илһам Әлијевин ушагларыдыр. О, һакимијјәти 2003-ҹү илдә атасы өләндән сонра алыб. Анҹаг атасынын шәкилләрини һәлә дә пајтахт Бакынын һәр јериндә ҝөрмәк олар.
Америка дипломатлары Әлијевләри “Хач атасы” филминдәки Карлеоне аиләсинә бәнзәдир. “WikiLeaks”дә јајдығы дипломатларын мәхфи јазышмаларында Илһам Әлијев заһирән филмдәки расионал Мајкл, дахилән Санни тәсири бағышлајыр.
30 милјард доллар Әлијев режиминин нәзарәтиндәдир
Азәрбајҹанын нә гәдәр нефт-газы олдуғуну билмәк үчүн Јанардағы ҝөрмәк кифајәтдир. Өлкә 7 милјард барел тәсдигләнән нефт еһтијатыјла дүнјада 19-ҹудур. Ҝүндә милјонларла барел нефт ихраҹ едән кәмәр дә бурадан башлајыр. О гәдәр нефт-газы вар ки, өлкә игтисадијјаты сон 10 илдә 3 дәфә бөјүјүб. Хариҹи тиҹарәтдә өлкәнин ихраҹынын пајы идхалындан 12 милјард доллар чохдур. Вә бүтүн бу пуллар ајрыҹа Нефт Фондуна јығылыр, артыг 30 милјард доллара чатан вәсаит Әлијев режиминин нәзарәти алтындадыр.
Нефт пулларынын әһәмијјәтли һиссәси һаким аиләјә чатыр
Репортажда сәсләндирилән “Бәс пуллар һара ҝедир?” суалындан сонра Азәрбајҹан-Америка Тиҹарәт Палатасынын ҹаһ-ҹәлаллы топлантысы ҝөстәрилир. Палатанын рәһбәри Маһир Исҝәндәр “CNBC”јә дејир ки, Азәрбајҹан гаршыдакы 15 илдә нефт-газ лајиһәләриндән 200 милјард доллар әлдә едәҹәк.
“Tom Maine Global Witness” анти-коррупсија групу хејли вахтдыр бу пулун неҹә хәрҹләнәҹәјини арашдырыр. Дејир ки, Азәрбајҹанын дуруму нараһатлыг доғурур. Чүнки бу ҝәлирләр ади инсанлара чатмыр.
Азәрбајҹанда ҝөјдәләнләрин тикинтиси, дүнјанын ән һүндүр бајраг дирәјинә саһиб олмаг үчүн инанылмаз пулларын хәрҹләндији дә репортажда гејд олунур. Өлкәнин коррупсијанын дурумуна ҝөрә, “Transparency İnternational”ын рејтингләриндә 183 өлкә арасында 143-ҹү олмасындан вә нефт ҝәлирләринин бөјүк һиссәсинин һакимијјәтдәки аиләјә ҝетмәсиндән данышылыр.
Әлијевин гызлары өлкәнин мобил вә авиасија саһәләриндә чох бөјүк паја маликдир
Һәмчинин дејилир ки, гануна ҝөрә, президент бизнеслә мәшғул ола билмәз:
- Азәрбајҹан президентинин иллик маашы 280 мин доллардыр. Анҹаг офшор ширкәтләри васитәсилә Әлијев аиләси истәдијини едир. Тәкҹә Панамада президент аиләсинә мәхсус олан 11 ширкәт вар.
Һәм дә парламентин үзвү олан, анҹаг иҹласлара надир һалларда гатылан президентин ханымы Меһрибан Әлијева пластик әмәлијјатлара да чох һәвәслидир. “WikiLeaks”дәки јазышмаларда биринҹи ханымын кечирдији әмәлијјатлар үзүндән емосијаларыны там ифадә едә билмәмәси дә гејд олунмушду.
Илһам Әлијевин гызларындан бири - Арзу Азәрбајҹанда туризми тәблиғ едән рекламларда чәкилиб. О бири гызы Лејла Әлијева исә јүксәк елитанын тәмсилчисидир, русијалы поп-стар вә мода журналынын нашири олан бизнесменлә аилә һәјаты гуруб. Бирликдә баҹылар Азәрбајҹанын мобил вә авиасија саһәләриндә чох бөјүк паја маликдирләр.
Лејла Әлијеванын ҹавабы
Нју-Јоркдакы һотелдә сечилмиш адамлар үчүн олан мәҹлисләрдән бириндә Лејла Әлијева да иштирак едирди. О, хәрчәнҝ вә ган хәстәликләри олан ушаглара јардым еләдији үчүн мүкафат алырды. CNBC -нин мүхбири һәмин тәдбирдә ондан белә ҝәнҹ јашында бу ҹүр уғурлара неҹә наил олдуғуну сорушуб.
Лејла Әлијева:
- Әсас одур, һәдәфин олсун. Һәдәф оландан сонра она наил олмаг асандыр.
CNBC:
- Бу ҹүр дәбдәбәли тәдбирләрлә Азәрбајҹанда ҝөрдүјүмүз дурум арасындакы тәзады ҝөрмәмәк чох чәтиндир. Аиләнин вар-дөвләтинин һарадан ҝәлмәси, сәнин бизнес марагларынла бағлы да бәзи суаллар вар. Бу мәсәләләрә ајдынлыг ҝәтирсәниз, чох севинәрдим...
Суал сәсләнәндә Лејла Әлијеванын үзүндәки тәбәссүм јох олур. Ону мүшајиәт едән шәхс кимәсә ҝөстәриш верир.
Лејла Әлијева:
- Мәним өзүмүн дә, әримин дә бизнеси вар. Амма мән бурда бизнесә ҝөрә дејиләм, бу, мәдәни фәалијјәтимлә бағлыдыр.
CNBC:
- Сизҹә, Азәрбајҹан халгы бу ҹүр мөһтәшәм тәдбир һагда нә дүшүнәрди?
Лејла Әлијева:
- Онлар мәним бу мүкафатымла гүрур дујурлар. Чүнки мән бу мүкафаты өзүм үчүн јох, Азәрбајҹанын индики бүтүн ҝәнҹ нәсли адындан гәбул еләдим.
Лејла Әлијеванын мүшајиәтчиләри мүсаһибәни мәдәни шәкилдә кәсирләр. Сонра исә чәкилиш групуну орадан узаглашдырырлар.
Азәрбајҹанда ҝәнҹләрин һәбси
Репортажда даһа сонра Лејла Әлијеванын һәмјашыды Емин Миллидән сөз ачылыр. Онун АБШ-да тәһсил алыб, гајыдандан сонракы фәаллығындан, “ешшәк Азәрбајҹанда” клипиндән сонра Аднан Һаҹызадә илә бирликдә гондарма иттиһамларла 17 ај һәбсдә сахланылмасындан данышылыб.
Һәмчинин гејд олунуб ки, АБШ дөвләт катиби Һиллари Клинтон Бакыја сәфәри заманы Илһам Әлијевлә ҝүләрүз ҝирдији ҝөрүшдә һәм дә Емин Милли вә Аднан Һаҹызадәнин һәбси мәсәләсини мүзакирә едиб, амма сонра кечирдији мәтбуат конфрансында бу мәсәләдән чох, Азәрбајҹан вә АБШ-ын неҹә дәрин, стратежи мүнасибәтләрә малик олмасындан данышыб.
Азәрбајҹана мүнасибәтдә АБШ-ын мараглары вә дәјәрләри арасында сечим
Репортажда америкалы дипломатларын “WikiLeaks”дә дәрҹ едилән јазышмаларына бир нечә дәфә истинад олунуб. Гејд едилиб ки, Әлијевин Карлеонејә бәнзәдилдији јазышмада америкалы дипломат јазмышды ки, Азәрбајҹан-Америка мүнасибәтләрини ҝөздән кечирәндә АБШ-ын мараглары вә дәјәрләри арасында сечим етмәли олурсан...
Бу јердә журналист дејир ки, ҝөрүнән одур, Американын нефт формасындакы мараглары чох заман дәјәрләрә үстүн ҝәлир.
Аиләсинин вар-дөвләти барәдә Әлијевә үнванланан суал
“CNBC”, аиләсинин вар-дөвләти һагда суаллары Илһам Әлијевә дә үнванламаг истәјиб. Амма Америка-Азәрбајҹан Тиҹарәт Палатасынын топлантысында әсас чыхышчы олмасы ҝөзләнилән Илһам Әлијев тәдбирә гатылмајыб.
Әвәзиндә “CNBC” суалларыны малијјә назири Самир Шәрифова үнванлајыб. Назирин ҹавабы исә белә олуб:
- Илһам Әлијев дәфәләрлә билдириб ки, өлкәдә јохсуллуғун галмамағыны истәјир. Вә бу сијасәт һазырда һәјата кечирилир.
Амма апарыҹы репортажын сонунда дејир ки, Дубајдакы ҹаһ-ҹәлал Азәрбајҹандакы ади адамлар үчүн чох әлчатмаздыр...
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
