- Мүхалиф Иҹтимаи Палатанын лидерләриндән олан АХҸП сәдри Әли Кәримли “Медиа форум” сајтына мүсаһибәсиндә дејиб ки, Азәрбајҹанда дәјишикликләр олмасы үчүн ҹәмијјәтдә консенсуса еһтијаҹ вар. О гејд едиб ки, Иҹтимаи Палатанын рәһбәрлији бүтүн гүввәләрлә, о ҹүмләдән исламчы сијаси гүввәләрлә мүәјјән бир консенсусун формалашдырылмасында мараглыдыр, буна чалышыр. Ислам Партијасы белә бир консенсуса тәрәфдардырмы? Сиз дә бүтүн гүввәләрлә, о ҹүмләдән мүхалиф Иҹтимаи Палатада ҹәмләшән гүввәләрлә әмәкдашлығы зәрури һесаб едирсинизми?
- Азәрбајҹанда вәтәндаш ҹәмијјәтинин мөһкәмләнмәсинә бөјүк еһтијаҹ вар. Вәтәндаш ҹәмијјәтини тәмсил едән гүввәләрин сағчы, солчу, мәркәзчи олмасы әсас дејил. Демократик ҹәмијјәт гурмаг, ҝәләҹәјимизи тәмин етмәк истәјириксә, өлкәдә инсанларын шәрәф вә ләјагәтлә, иззәтлә јашамасыны истәјириксә, һагларын горунмасыны истәјириксә, һәм сијаси гүввәләрин, партијаларын, һәм дә диҝәр демократик тәсисатларын әлагәли фәалијјәт ҝөстәрмәси ваҹибдир. Тәбии ки, ҹәмијјәтин бир бөлүмү дә инанҹлы инсанлардыр.
Азәрбајҹан Ислам Партијасына јөнәлик суаллар әсасән динлә бағлы олур. Партијанын идеја хәтти мәнәви дәјәләрә, ислама сөјкәнир. Амма бу о демәк дејил ки, партија јалныз инанҹлы адамларын топлумудур. Әҝәр ҹәмијјәтдә мүәјјән проблем варса, бу һәм исламчыларын, һәм башга сијаси гүввәләрин, бүтүн вәтәндашларын проблемидир. Азәрбајҹанда тәснифатлашдырма сосиал сифариш әсасында јаранмајыб вә бу вәзијјәт һүгуги дөвләт гурулдугда дәјишәҹәк.
Әли Кәримлинин фикри илә разыјыг ки, Азәрбајҹанда исламчы, диндар гүввәләрлә консенсус ваҹибдир. Исламчы гүввәләр һесаб етмир ки, өлкәдә баш верән иҹтимаи- сијаси һадисәләр онлардан кәнарда олур. Исламчылар өзләрини бу просесләрдән кәнарда сајмыр. Һамы ејни вәтәндә јашајыр вә һамынын да ејни проблеми вар. Садәҹә, бу проблемләрин һәлли јолунда мүхтәлиф тәклифләр ола биләр, јахуд јанашма тәрзи мүхтәлиф ола биләр. Бунлары мүзакирә етмәк лазымдыр.
- Ислам Партијасында өлкәнин апарыҹы демократик гүввәләри илә даһа јахындан әмәкдашлыг етмәк үчүн һәр һансы мүзакирә апарылырмы?
- Ҝәләҹәји дүзҝүн прогнозлашдырмаг үчүн кечмишдә бурахылан сәһвләри мүзакирә етмәк лабүддүр. Јәни бу ҝүн Азәрбајҹанын сијаси дүшәрҝәсиндә өзүнү апарыҹы демократик гүввә һесаб едәнләр дә, диҝәр тәрәфләр дә сәһвләрини сәмими етираф етмәлидирләр. Инкар етмәклә мәсәләләр, проблемләр һәлл олунмур.
- Илк аддымы ким атмалыдыр?
- Биз һеч вахт һеч кимә гапы бағламамышыг. Һеч кимин дә мүраҹиәтини, тәклифини ҹавабсыз гојмамышыг. Ачығыны дејим, бизә үчүнҹү гүввә кими бахырлар. Амма Азәрбајҹанын ҝәләҹәји бахымындан, јахуд өлкәнин иҹтимаи-сијаси һәјаты бахымындан белә јанашма лазым дејил. Һазырда бүтүн гүввәләри өз әтрафында ҹәмләмәк үчүн бир идеја, бир лидер олмалыдыр. Һәм дә тәрәфләрдә һәр һансы комплексләр јаранмамалыдыр. Бу ҝүн һәмин комплексләри кәнара гојмаг вахтыдыр.
Бу кими мүзакирәләр бизим партијада да ҝедир. Тәбии ки, консерваторлар да вар, буна да тәбии јанашмаг лазымдыр. Амма кечмишдә оланлара ҝөрә киминсә кимдәнсә үз дөндәрмәси јахшы һал дејил вә ҝәләҹәјә бахмаг лазымдыр. Азәрбајҹанын ҝәләҹәјинә бахмаг лазымдыр, биз тарих јарада-јарада јашајырыг.
Чох тәәссүф ки, индијә гәдәр Азәрбајҹан Ислам Партијасына исти мүнасибәт нүмајиш етдирилмәјиб. Бунун сәбәбләрини чох да ачыгламаг истәмирәм. Чүнки инди инҹикликләрдән данышмаг вахты дејил, тәмас нөгтәләри ахтарыб тапмаг лазымдыр.
- Тәмас нөгтәси нә ола биләр?
- Бу мүзакирәләри дар чеврәдә апармамаг илк мәһрәләдә тәмас нөгтәси ола биләр. Мисал үчүн, Иҹтимаи Палатанын гапысынын ачыг олдуғуну дејиб “ким ҝәлирсә, ҝәлсин” кими бир бәјанат вермәји дүзҝүн һесаб етмирәм. Партијалары бир-бир ҝәзиб онларла данышмаг, фикир мүбадиләси апармаг олар. Әҝәр дәрдимиз варса вә буна әлаҹ етмәк истәјириксә, биз бир јердә олмалыјыг. Сәмими олмалы вә васитәчи ахтармалы дејилик.
- АДП сәдри Сәрдар Ҹәлалоғлу “Медиа форум”а ачыгламасында дејиб ки, Ислам Партијасы мүбаризәсиндә јалныз дини тәрәфи ортаја гојур, сечкиләрдә иштирак етмир, әмәк һүгугларыны мүдафиә етмир. Онун гәнаәтинә ҝөрә, јалныз мәһдуд даирәдә мүхалифәтчилик етдијиниз үчүн сизин сијаси фәалијјәтиниз ҝөрүнмүр, Ислам Партијасы демократик тәәссүбкешлик истигамәтиндә фәал дејил.
- Бу, Сәрдар бәјин өз һаггыдыр, һәмин һагдан истифадә едиб өз фикрини сөјләјиб. Бизим Демократ Партијасына да, Сәрдар Ҹәлалоғлуна да һөрмәтимиз вар. Бу партија бизим чәтин ҝүнләримиздә тәдбирләримизин кечирилмәсиндә јахындан јардымчы олуб. Лакин индијә гәдәр һәр һансы мәсәләнин мүзакирәси үчүн гаршы тәрәфдән, еләҹә дә Демократ Партијасындан тәклиф алмамышыг. Бир ҹәмијјәтин мәнәвијјаты позулурса, бу, һәр кәсә зијандыр. Бизим тәмәл принсипимиздир ки, мәнәвијјат позулубса, ҝәләҹәк тәмин олуна билмәз. Истәр 2003-ҹү илин сечкисиндән сонра, истәрсә дә бу ил сијаси фәалијјәтинә ҝөрә һәбсә атыланлар олуб. Сосиал етиразлара ҝөрә дә һәбсдә јатан диндар аз дејил.
Һакимијјәтдәкиләр бизи ислам фундаментализминә, Ирана бағлаја биләр. Бәс демократик мүхалиф гүввәләр нә вахт бизимлә отуруб бир маса архасында мүзакирә апарыб? Биз һеч вахт демәмишик ки, јалныз дини, ислами мәсәләләрә мүнасибәт билдиририк. Кимин һаггы тапданыбса, Азәрбајҹан Ислам Партијасы өз мүнасибәтини билдириб. Истәр ади вәтәндаш олсун, истәр журналист, истәр иҹтимаи фәал. Ола биләр ки, бизим партија өз фәалијјәтини јахшы реклам едә билмир.
- 2011-ҹи ил Азәрбајҹанда исламчы гүввәләрин активләшмәси вә сијасәт мејданында даһа чох ҝөрүнмәси илә дә әламәтдардыр. Тәсадүфи дејил ки, 20 нәфәр исламчы азадлыгдан мәһрум олунуб. Белә рәјләр вар ки, Азәрбајҹанда демократик мүхалифәтин јерини дини гүввәләр тута биләр. Бу рәјлә разысынызмы?
- Һесаб едирәм ки, бу, доғру олмајан јанашмадыр. Бу јанашмадан һәм дә о чыхыр ки, дини гүввәләр гејри-демократик гүввәләрдир. Һесаб едирәм ки, ән демократик гүввә елә ислами гүввәләрдир. Демократик гүввә илә дини гүввәләр арасында һеч бир фәрг ҝөрмүрәм. Әввәла, Азәрбајҹанда бир али ганун - конститусија вар вә һамымыз она табејик. Һеч бир ганун бу баш сәнәддән кәнарда дејил. Һамы ејни ганунлара истинад едирсә, онда неҹә олур ки, бәзиләри демократ олур, бәзиләри исә гејри-демократ? Мәсәләләрин белә гојулушу дүз дејил. Бу, артыг ајры-сечкиликдир. Ваһид ислам әгидәсинин нә олдуғуну билмәдән инсанлары дини вә демократ гүввәләрә бөлүрүксә, онда һансы әмәкдашлыгдан, һансы дүзҝүн мөвгедән сөһбәт ҝедә биләр? Әҝәр консенсус јаратмаг истәјириксә, она мане олан мәсәләләрдән бири дә елә бу мүнасибәтдир.
Јенә дејирәм, өлкәдә ән демократик гүввә ислами гүввәләрдир. Ислам әдаләт, бәрабәрлик, инсан һаггы демәкдир. Онда зор, тәҹавүз јохдур. Һәрә өзүнә бир ад ҝөтүрмәклә демократ олмур. Инсанларын ҹәмијјәтдә тутдуғу мөвге вә дүшүнҹәси әсасдыр. Әгидәјә бахыб кимин демократ, кимин дә гејри-демократ олдуғуну демәк мүмкүндүр.
Ајнур ИМАНОВА
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
