Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән : Белә ки, өнҹә Инзибати Хәталар Мәҹәлләсиндә белә бир маддәләр вар иди:
300.0.1. мүвафиг иҹра һакимијјәти органынын разылығы олмадан дини гурумлар, дини гурум олмајан диҝәр һүгуги шәхсләр вә физики шәхсләр тәрәфиндән дини тәјинатлы вә дини мәзмунлу башга мәлумат материалларынын истеһсал, идхал вә ја ихраҹ едилмәсинә;
300.0.2. истеһсалына вә ја идхалына мүвафиг иҹра һакимијјәти органынын разылығы алынмамыш дини тәјинатлы әдәбијјатын, әшјаларын вә дини мәзмунлу башга мәлумат материалларынын дини гурумлар, дини гурум олмајан диҝәр һүгуги шәхсләр вә физики шәхсләр тәрәфиндән јајылмасына ҝөрә -
- инзибати хәтанын билаваситә објекти олмуш әдәбијјат нүмунәләри, әшјалар вә материаллар мүсадирә едилмәклә вәтәндашлар 200 манатдан 400 манатадәк мигдарда ҹәримә едилирләр.
Лакин, јени дејишикликләрлә, бу 2 маддә Инзибати Хәталар Мәҹәлләсиндән чыхарылараг, ајрыҹа маддә кими Ҹинајәт Мәҹәлләсинә дахил едилир.
Маддә 167-2.
167-2.1. Мүвафиг разылыг олмадан дини тәјинатлы әдәбијјаты, әшјалары вә дини мәзмунлу башга мәлумат материалларыны истеһсал етмә, сатыш вә јајмаг мәгсәдилә идхал етмә, сатма вә јајма 5000 манатдан 7000 манатадәк мигдарында ҹәримә вә ја 2 иләдәк мүддәтиндә азадлыгдан мәрһум етмә илә ҹәзаландырылыр.
167-2.2. ејни әмәлләр габагҹадан әлбир олан бир груп шәхс вә ја мүтәшәккил дәстә тәрәфиндән төрәдилдикдә, ејни заманда тәкрар төрәдилдикдә, вәзифәли шәхс тәрәфиндән вә гуллуг мөвгедән истифадә етмәклә төрәдилдикдә 7000 манатдан 9000 манатадәк мигдарында ҹәримә вә ја 2 илдән 5 иләдәк мүддәтиндә азадлыгдан мәрһум етмә илә ҹәзаландырылыр.
Дүнја һүгуг практикасында белә дәјишиклик тапмаг чәтин олар. 200 манат ҹәримә тәтбиг едилән бир әмәл, һеч бир әсас олмадан, 5 иләдәк һәбс кими сон дәрәҹә ағыр ҹәза тәһдиди илә ҹинајәт әмәли елан едилир.
Бу әмәлин иҹтимаи тәһлүкәлији нәдәдир? Бир даһа диггәт едәк ки, дини әдәбијјаты вә дини әшјаны сатмаг кими садә тиҹари бир әмәлијјат, гыса бир мүддәт әрзиндә 200 манатлыг ҹәримә илә ҹәзаландырылан инзибати хәтадан, 5 иләдәк азадлыгдан мәһрум едилмә кими ағыр ҹәза илә ҹәзаландырылан ҹинајәт әмәлинә чеврилир. Хатырладаг ки, тәгрибән 1 илә јахын иди ки, Инзибати Хәталар Мәҹәлләсинә бу маддә илә бағлы дәјишиклик едилмишди. Бу 1 ил әрзиндә нә гәдәр ҹәримәләр тәтбиг едилди, нә гәдәр “күтләви позунту һаллары” фиксә едилди ки, бирдән-бирә белә ағыр ҹәза илә бу тәһлүкәли әмәлин гаршыны алмаг гәрарына ҝәлинди?! Јәни, бир әмәли гадаған етдикдән сонра, бу гадағаја ҝөрә санксиај еффект вермәдикдә, онун сәртләшдирилмәси тәклиф едилир. Бу мүддәт әрзиндә дини әдәбијјатын вә дини әшјаларын сатышына ҝөрә ҹәримә ја һеч тәтбиг едилмирди, ја да тәк-түк һалларда олурду. Белә олан һалда, нә сәбәбдән бирдән-бирә ганунвериҹи гәрара ҝәлир ки, бу әмәлин гаршысыны алмаг үчүн мисилсиз сәртләшмә, ағыр ҹәза тәтбиг етмәлидир?!
Һүгугда әмәлин иҹтимаи тәһлүкәлији анлајышы вар. Иҹтимаи тәһлүкәлилик - әмәлин ҹинајәт тәркибинин објектив тәрәфидир. Әмәлин криминаллашдырылмасы – јәни ҹинајәт әмәли кими сәҹијјәләндирилмәси, мәһз онун иҹтимаи тәһлүкәлилији илә диктә едилир.
Иҹтимаи тәһлүкәлилик:
- бу вә ја диҝәр иҹтимаи мүнасибәтләрин әһәмијјәтлилијиндән;
- ганунла горунан објектә вурулан зијанын дәрәҹәсиндән;
- әмәлин хүсусијјәтләриндән вә диҝәр амилләрдән асылыдыр.
Суал олунур, дини әдәбијјатын вә дини әшјаларын сатышы һансы амилләрә әсасән ҹинајәт тәркибли әмәл һесаб едилиб? Ганунвериҹи һансы мүддәалары рәһбәр тутараг, Дини Гурумларла Иш үзрә Дөвләт Комитәсинин иҹазәси олмадан дини әдәбијјатын вә дини әшјаларын сатышыны гәфилдән ҹинајәт әмәли сајыб?!
Диггәт едәк, ганунда дејилмир: “мәһкәмәнин гануна минмиш һөкмү илә гадаған едилмиш әдәбијјатын сатышына ҝөрә”. Белә олсајды, ганунвериҹинин һәрәкәтини һансыса мәнтиглә изаһ етмәк оларды. Бир китаб мәһкәмә һөкмү илә гадаған едилиб, кимсә биләрәк буну сатыр. Һәтта бу һалда да, ҹәримәдән о јана ҹәза тәтбиг етмәк – гејри-адекват ҹәза сајыларды. Бурада исә, инанылмаз олса да, садәҹә дини әдәбијјатын вә дини әшјаларын сатышына ҝөрә азадлыгдан мәһрум етмә ҹәза нөвү тәтбиг едилир! Бурадан белә чыхыр ки, дини әдәбијјат вә дини әшјалар өзлүјүндә о гәдәр тәһлүкәли предметләрдир ки, бунларын садәҹә иҹазәсиз сатышы артыг 5 иләдәк азадлыгдан мәһрум етмәк кими ағыр ҹәза тәһдиди илә гадаған едилир.
Суал олуна биләр: дини әдәбијјатын бу зәрәрлији һансы арашдырма вә тәдгигатлара әсасланыр? Бунлар нә вахт вә ким тәрәфиндән апарылыб? Һансы мүзакирәләрлә исбата јетиб? Тәбии ки, ҹаваб јохдур. Ахы, затән, ола да билмәз.
Һәр һансы дини әдәбијјатын вә ја дини әшјанын сатышы нәтиҹәсиндә нә баш верә биләр ки, ганунвериҹи бунун гаршысыны алмаг үчүн белә ағыр ҹәза илә тәһдид едир? Бу суалын да ҹавабы јохдур. Үмумијјәтлә, бу мәсәлә илә бағлы һеч бир суалын ҹавабы јохдур.
Дини әдәбијјатын сатышына ҝөрә тәтбиг едилән ҹәзаја тохунаг. Үмуми һалда ҹәза - ҹинајәт-һүгуги характерли тәдбир олараг, сосиал әдаләтин бәрпасы, мәһкумун ислаһ едилмәси вә һәм мәһкумлар, һәм дә башга шәхсләр тәрәфиндән јени ҹинајәтләрин төрәдилмәсинин гаршысыны алмаг мәгсәди илә тәтбиг едилир. Дини әдәбијјатын вә ја дини әшјанын сатышы илә сосиал әдаләт һарада позулду? Мәһкуму нәдән ислаһ етмәк лазым ҝәлди? Нә гәдәр ағыр ҹинајәтдир ки, инсанлары ҹәза тәһдиди илә бу әмәли төрәтмәкдән јајындырмаг лазымдыр? Јенә дә ҹавабсыз суаллар.
Ҝөрдүјүмүз кими, дини саһәјә ҝәлдикдә, ҹинаһәт һүгугунун универсал формуласынын әлејһинә һәрәкәт едилир. Дүнја ганунвериҹилик практикасында, һабелә, өлкәдә дә индијәдәк олмајан һүгуги нонсенс ирәли сүрүлүр – иҹтимаи тәһлүкәли олмајан, ади, нормал әмәлин өзү ҹинајәт тәгибинә мәруз гојулур. Һәр һансы әмәлин иҹтимаи тәһлүкәси олмајанда, ганунвериҹи буну инзибати тәнбеһләрлә гадаған едир. Дини саһәјә ҝәлдикдә исә, тамамилә гәрәзли вә әсассыз бир мөвгенин сәрҝиләнмәсинин шаһиди олуруг.
Ағыр нәтиҹәјә ҝәтириб чыхармајан әмәли, өзү дә үмумән ади, нормал әмәли ҹинајәт тәгибинә мәруз гојмаг, өзү дә узун мүддәтә азадлыгдан мәһрум етмәк ҹәзасына мәруз гојмаг – һүгуг саһәсиндә, ганунвериҹилик саһәсиндә мүмкүн олмајан бир һалдыр. Бу, һүгуг мәнтигинә, ганунвериҹилик мәнтигинә тамамилә зидд мәсәләдир.
Әмәлин ҹинајәтлилији – онун иҹтимаи тәһлүкәлилијинин төрәмә функсијасыдыр. Објектив олараг иҹтимаи тәһлүкәли олмајан әмәлин ҹинајәт елан едилмәси – ганунвериҹилик сәһвидир. Ағыр нәтәҹәләрә ҝәтириб чыхара билән бу сәһви дүзәлтмәк – дөвләтчилик јанашмасы бахымындан зәрури әмәлдир.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
