Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: ИҺҺ Инсани Јардым тәшкилатынын рәһбәри дә дахил олмагла бир һејәт Азәрбајҹандадыр. Ики ҝүн өнҹә һејәт үзвләри редаксијамызда олду. Редаксијамызда гонаг олан ИҺҺ Идарә Һејәтинин үзвү, гурумун вәкили, өтән ил баш вермиш “Мави Мәрмәрә” басгыны заманы ҝәмидә олан һүгугшүнас Ҝүлдән Сөнмәзлә сөһбәт етдик.
Ҝүлдән ханым һазырда “Мави Мәрмәрә” олајлары илә бағлы апарылан мәһкәмә кампанијасынын координаторудур. Онунла “Мави Мәрмәрә” сонрасы һүгуги мүстәвидә апарылан фәалијјәт һагда сөһбәт етдик.
- “Мави Мәрмәрә” олајларындан сонра Исраилә гаршы бир һүгуг мүбаризәси башлатмысыныз. Һазырда бу истигамәтдә ишләр неҹә ҝедир?
- Илк нөвбәдә биз бу һадисәдән сонра јардым кампанијасынын тәшкилатчысы вә шәһид јахынлары олараг Һаагада јерләшән бејнәлхалг һәрби трибунала мүраҹиәт етдик. Мәһкәмәдән башда Исраилин баш назири Бенјамин Нетанјаһу олмагла “Мави Мәрмәрә” олајларында әли олан, ејни заманда иштиракчы олан бүтүн шәхсләрин ҹәзаландырылмасыны тәләб етмишик. “Мави Мәрмәрә” ҝәмиси бејнәлхалг суларда һүҹума мәруз галыб. Бејнәлхалг конвенсијалара әсасән һеч бир дөвләтин бејнәлхалг суларда башга дөвләтин ҝәмисинә һүҹум етмәк һаггы јохдур. Нормал һалда бу һадисә мүһарибә үчүн сәбәб ола биләр. Исраил һакимијјәти бир мүһарибә ҹинајәти ишләмәклә јанашы динҹ инсанларын әсир алынмасы, ишҝәнҹәјә мәруз галмасы, јардым малларыны дағытмагла ҹинајәтә әл атыб. Ејни заманда 9 нәфәр динҹ инсан гәтлә јетирилиб, 50-дән артыг инсан исә јараланыб. Бу ганлы олајы Исраилин силаһлы гүввәләри һәјата кечириб. Һазырда Бејнәлхалг Мәһкәмәдә истинтаг арашдырмалары давам едир вә биз тәләбләримиздә исрарлыјыг. Бүтүн дәлилләри мәһкәмәјә тәгдим етмишик. Түркијә, Испанија, Белчика вә Инҝилтәрәдә ҝәми басгынында иштирак етмиш вә ја бу һадисәни координасија етмиш Исраил һәрбчиләри вә дөвләт рәсмиләринин мүһакимә олунмасы илә бағлы јерли мәһкәмәләрдә иддиа галдырмышыг. Артыг бунунла бағлы Түркијәдә мәһкәмәси Нетанјаһу, Либерман вә бу әмәлијјатда иштирак етмиш исраилли һәрбчиләрин сахланмасы вә мәһкәмәјә чыхарылмасы илә бағлы гәрар верилмәси әрәфәсиндәјик. Һазырда Түркијәдә бу истигамәтдә иш давам едир, шәһидләрин ҹәсәдләринин тибби експертизасы тамамланды, баллистик експертизанын нәтиҹәләри һазырланды. Бүтүн бунлар диҝәр сүбутларла бирликдә мәһкәмәјә тәгдим олунуб. Биз истәјирик ки, ән јухары рәһбәрликдән әмәлијјатда иштирак етмиш сырави әсҝәрә гәдәр ҹинајәтдә иштирак етмиш бүтүн шәхсләр барәдә һәбс гәрары чыхарылсын. Бу инсанлар Интерпол тәрәфиндән сахланылараг Түркијә мәһкәмәсинә тәһвил верилсин вә онлар Түркијә мәһкәмәси тәрәфиндән мүһакимә олунсун. Бу истигамәтдә чалышмаларымыз давам едир. Ҝөзләјирик ки, јахын ҝүнләрдә мәһкәмә һәбс гәрары чыхараҹаг. Бу истигамәтдә чалышан хејли һүгугшүнасымыз вар, истәр јерли мәһкәмәләрдә чалышан, истәрсә дә бејнәлхалг һүгуг мүтәхәссисләримиз вар. Һазырда дүнјада башладығымыз кампанијаны давам етдирән 100-дән артыг һүгуг мүтәхәссисимиз вар.
- Авропадан вә ја һансыса диҝәр өлкәләрдән сизин бу кампанијаја гошуланлар вармы?
- Демәк олар ки, әксәр өлкәләрдән вар. Билдијиниз кими, “Мави Мәрмәрә” ҝәмисиндә 36 өлкәдән инсанлар вар. Ејни заманда бу өлкәләрдә јүзләрлә ГҺТ, медиа гурулушлары вә халг күтләләри бизи дәстәкләјирди. Инди дә бу дәстәк артмагда давам едир. Латын Америкасындан Асијаја, Африкаја гәдәр бүтүн гитәләрдән дәстәк ҝәлмәкдә давам едир. Һәм һүгуги мүстәвидә, һәм дә Гәзза блокадасынын јарылмасы үчүн дәстәкләр верилир. Түркијә һөкумәти дә бизи дәстәкләјир. Анкаранын 3 тәләби вар - үзр истәнилмәси, шәһид аиләләринә тәзминат өдәнилмәси вә Гәзза блокадасынын галдырылмасы. Бу олмадыгда Исраил-Түркијә мүнасибәтләринин нормаллашмајаҹағы билдирилир. Амма шаһид аиләләри вә олајда зәрәр ҝөрмүш инсанлар үчүн даһа бир мүһүм нөгтә вар: бу әмәлијјаты башламаг әмри верән вә иҹра едәнләрин әдаләт мүһакимәсиндә ҹәзаландырылмасы.
- Түркијә һөкумәтинин Исраилдән етдији тәләбләр јеринә јетирилмәјәҹәји тәгдирдә Б планынын олдуғу ачыгланды. Исраиллә дипломатик әлагәләр зәифләдилди, сәфир ҝери чағырылды вә саир. Анкаранын аддымлары сизи гане етдими?
- Түркијә һөкумәтинин Б планынын нә олдуғуну дәгиг билмирәм. Чүнки рәсмән елан етмәдиләр. Анҹаг бир мәгамы дејә биләрәм ки, Түркијә халгы бизи дәстәкләјир. Һөкумәт дә билир ки, Түркијә һарадаса саваша сәбәб ола биләҹәк бир мүнасибәтлә үз-үзәдир. Бунун гаршысында Исраилин бу гәдәр заман верилмәсинә бахмајараг маневр едәрәк тәләбләрә әмәл етмәкдән имтина едир. Дүшүнүрәм ки, Исраил тезликлә ҝери чәкилиб Гәзза блокадасыны ләғв етмәсзә вә үзр истәјиб тәзминат өдәмәсә, о заман Түркијә һөкумәти Исраилә гаршы даһа сәрт гәрарлар верәҹәк. Чүнки Түркијә халгынын 90 фаизи бу просесдә һөкумәти дәстәкләјир.
- Бу ил Гәззаја икинҹи јардым донанмасынын ҝөндәрилмәси гәрара алынмышды. Анҹаг Авропанын бир сыра өлкәләри бу кампанијаја мане олду. Белә ҝөрүндү ки, бир чох өлкәләр Исраиллә проблем јаратмамаг үчүн өз вәтәндашларыны чәкиндирир. Бу, сизи нараһат етмир ки?
- Исраил һакимијјәти Гәззаја икинҹи бир јардым донанмасынын ҝетмәмәси үчүн чох чалышды. Исраил нүмајәндә һејәти бир-бир өлкәләрә ҝедәрәк данышыглар апарды, тәзјиг ҝөстәрди. Анҹаг би шеј унудулмамалыдыр ки, гејри-һөкумәт тәшкилатлары һөкумәтләрә бағлы гурумлар дејил вә онларын гадағаларына табе олмур. Әслинә галса Гәззаја биринҹи јардым донанмасы һазырлананда да чох тәзјигләр олмушду. Анҹаг биз бу тәзјигләрә бојун әјмәк фикриндә дејилик. Тәбии ки, бу тәзјигләрин тәсири вар. Мәсәлән, бу илин јајында јардым ҝәмиләри Јунаныстандан сәфәрә чыханда јунан полиси мане олду, лиманы мүһасирәјә алды. Амма Исраил дә буну билмәлидир ки, һөкумәтләр һәр шеј демәк дејил. Биз “әрәб баһары”нда да бунун шаһиди олдуг. Бир ил әввәл биз Гәззаја јардым апаранда Мисир полиси бизә мане олурду. Онлар буну өз ирадәләри илә етмирди, Һүснү Мүбарәкин әмри варды. Анҹаг бу ҝүн Мисирдә артыг Мүбарәк јохдур. Зүлм даими олмаз.
- Исраил тәблиғаты белә кампанија апарды ки, Гәзза карваны һуманитар кампанијадан чох сијаси мәгсәдлидир. Һуманитар јардым ҝөрүнтү хатиринәдир. Сиз Гәззада вә просесләрин ичиндә олан бир инсан кими дејә биләрсиниз: доғруданмы Гәззаја јардым бу гәдәр ваҹиб лазымдыр?
- Тәбии ки, бу кампанијанын фәргли нәтиҹәләри ола биләр. Амма бир мәсәлә вар ки, Гәзза дөрд бир тәрәфдән мүһасирә алтында галан бөлҝәдир. Нә гурудан, нә дә дәниздән бу бөлҝәјә дахил олмаг мүмкүн дејил. Әрзаға, дәрмана, тибб ләвазиматларына вә диҝәр маллара еһтијаҹлары бөјүкдүр. ИҺҺ-ин бир өзәллији вар ки, биз һеч бир ҹәмијјәтин јардыма мөһтаҹ һалда јашамасыны истәмирик. Һеч бир инсан јардыма мөһтаҹ һалда јашамамалыдыр. Бу сијасәтә гаршыјыг. Инди дејирләр ки, Исраилдән ҝириш гапысы вар, орадан ҝедә биләрләр. Амма биз дејирик ки, нәдән инсанлар азадлыгларындан мәһрум едиләрәк башга бир өлкәнин истиласы алтында галмалыдыр...
КӘНАН
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
