Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: 90-ҹы илләр Түркијәсиндә мәшһур “Гумарханалар кралы” Өмәр Лүтфи Топалла ортаг олан, сонрадан онунла чатышмалара кечән Бабаташ аиләсинин Әлијевләр аиләси илә бирликдә бизнес планлары барәдә мәлумат вердик. Амма бу, һәлә һамысы дејил вә Бабаташ аиләсинин азәрбајҹанлы ортаглары илә маҹәралары јалныз Әлијевләрлә кифајәтләнмирмиш. 90-ҹы илләрдә Түркијәдәки игтисади ҹинајәткарлыг фрагментләрини јарадан нәсилләр Азәрбајҹанда ҹинајәткар игтисади мүһитлә даһа сых вә даһа чохшахәли узлашмагдадырлар. Бу серијадан даһа бир фрагменти тәгдим едирик.
Трансмилли фырылдағын әсасы белә гојулур
Бир нечә ил әввәл Түркијә вәтәндашы Атиф Фәрмандал вә Һолландија вәтәндашы Роналд Рудолф ортаг бизнес лајиһәси тәртиб едәрәк Бодрумда истираһәт евләри планлашдырырлар. Бу евләр тәгаүд јашлы, һәјатынын галан һиссәсини Авропа сивилизасијасына вә Түркијә Ҹүмһуријјәти дөвләтинә јох, өзүнә, нәвәләри илә әјләнҹәјә һәср етмәк истәјән јашлы адамларын истираһәти вә мүалиҹәси үчүн нәзәрдә тутулдуғундан шәһәрҹијин дә мүалиҹәви, тәбии истису илә тәминаты әсас шәртләрдән бири иди. Бодрумдакы әрази Атиф Фәрмандалын олмагла бурада тикиләҹәк евләри сатмаг үчүн Авропалы мүштәриләри тапмаг да Рудолфун үзәринә дүшүр. Лајиһә гоҹалар еви типли 600 евин тикилмәсини нәзәрдә тутур. Рудолф да 600 мүштәри тапыр, онлардан јығдығы пулу Түркијәјә - Атиф Фәрмандала өтүрүр. Амма Рудолф бу пуллары Атиф Фәрмандала өтүрәркән өзүнүн јанашы пројектләри вә ја өзәл тамаһынын малијјәләшдирилмәси үчүн Фәрмандалдан хәбәрсиз олараг өтүрүләҹәк пулларын 20 фаизини кәсир. Атиф Фәрмандал исә Рудолфдан хәбәрсиз олараг ҝөндәрилән пулун даһа 20 фаизини өзү мәнимсәјир, галаныны ортаг прожејә гојур. Бу азмыш кими, 600 ев әвәзинә 1027 евин иншаатынын әсасыны гојур. Демәли, ортагларын гаршылыглы “сәдагәти” вә “доғрулуғу” һесабына пројект үчүн нәзәрдә тутулан пулун 60 фаизи ишә гојулур вә пројектин һәҹми дә 60 фаизә гәдәр артыр. Бу о демәкдир ки, бу лајиһә бәри башдан мәһвә мәһкумдур. Елә дә олур.
Рудолфун топладығы мүштәриләр мүгавилә үзрә нәзәрдә тутулан 2 иллик вахтын тамамында евләрини тәләб едирләр, амма пројект үзрә нәзәрдә тутулан ишләрин һеч 50 фаизинин дә ҝөрүлмәдији бәлли олур. Иш мәһкәмәјә дүшмәк һәддинә чатыр. Атиф Фәрмандал вә Роналд Рудолф мүштәриләри дилә тутуб онлардан даһа бир ил мүддәт гопармаға наил олурлар вә иши мәһкәмәјә дүшмәкдән биртәһәр хилас едирләр.
Бу мәрһәләјә гәдәр, һәләлик Азәрбајҹан изи ҝөрүнмүр.
Дәләдузлуг давам едир
Бир ил вахт алыныр, амма бу, садәҹә вахтдыр вә онун ичиндә бир гәпик дә пул јохдур. Әл-ајаға дүшән уғурсуз бизнесменләр өзләринә даһа бир ортаг тапырлар: Әслән түрк олан Һолландија вәтәндашы Әрҹан Ҹан адлы иш адамыны дөврәјә сохурлар (2008). Бу арада Авропада бөһран түғјан едир, Әрҹан Ҹанын малијјә тапмаг планлары фиаскоја уғрајыр вә бу азмыш кими, Әрҹан Ҹан да тикинтиси баша чатмамыш бу башабәла пројектин ичиндәки 1027 евин 50 әдәдини нағд пула сатыб лајиһәнин үстүнә әлавә борҹ јығыр.
Һәлә дә Азәрбајҹан изи јохдур...
Просесә Азәрбајҹан дәләдузлары ҹәлб едилир
Амма бу из нәһајәт, пејда олур. Әрҹан Ҹан һараданса өјрәнир ки, бу ҝеополитик мәканда дөвр еләјән ики мөһтәшәм Азәрбајҹан бизнесмени бөјүк лајиһәләрлә марагланыр, пара јатырыб пул газанмаг истәјирләр. Бу ики Азәрбајҹан бизнесмени диггәти онунла чәкирләр ки, өзләрини Азәрбајҹанын Нәглијјат назири вә реҝионун ән варлы адамларындан бири кими ад чыхаран Зија Мәммәдовун партнјорлары олараг таныдырлар. Әрҹан Ҹан онларын сорағыны ешидир, Бакыја ҝедир вә бу адамларын она ҝөстәрдикләри ири објектләрдән башыны итириб нәјин баһасына олурса-олсун, бу адамлары Бодрумдакы јарымчыг галмыш пројектин баша чатдырылмасына сөвг етмәјә чалышыр. Бу арада әски ортаглар јени бир Ширкәт гурурлар, Бодрум тәсисатынын 77 фаизинин Әрҹан Ҹана верилдијини тәсдиг едән сәнәдләр имзалајырлар, амма Түркијәдәки јерли ганунлара ҝөрә бир өзәл сөзләшмә дә имзалајырлар ки, бу 77 фаиз сөһбәтинин ҹидди әсасы јохдур вә истәнилән заман Әрҹан Ҹандан ҝери алына биләр. Әрҹан һәмин 77 фаизлик саһиблик һаггынын танындығы сәнәдләри, Бодрум пројектинин бүтүн диҝәр сәнәдләрини азәрбајҹанлы иш адамлары Ҹавидан Һаҹыјев вә Рауф Кәримовун гаршысына гојур. Лајиһә һәр ики бизнесмени марагландырыр.
Бу ики бизнесмен Азәрбајҹанда семент истеһсалы үчүн зәрури хаммал олан клинкет адлы мәһсулун Ирандан Азәрбајҹана идхалы үзрә бизнес гурдугларыны билдирирләр вә Зија Мәммәдовун оғлу Анар Мәммәдовла бирликдә олдугларыны сөјләјирләр. Данышыглар баш тутур, Ҹавидан Һаҹыјев вә Рауф Кәримов Бодрум тәсисатынын һәлледиҹи - 77 фаизлик пајла әсас саһибләринә чеврилирләр, һәтта ҝүнүн бириндә ири бир кортежлә Иншаат әразисинә ҝәләрәк орада чалышанлара 15-20 мин доллар пул да пајлајырлар. Иншаатда һамы севинир: маашлар өдәнир, јени вә варлы саһибкарлар пејда олуб, бир сөзлә, һәр шеј гајдасындадыр. Амма бу арада мәлум олур ки, сән демә Ҹ.Һаҹыјев вә Р.Кәримовун бизнесиндә дә “форс-мажор” јараныб: “Азәрбајҹанда беләдир дә. Биз Ирандан семент компоненти идхал едирик. Нөвбәти чох бөјүк идхал партијасынын үзәринә ҝөмрүк ”әл гојду”. Биздән 40 фаиз рүшвәт тәләб олунду вә биз дә буну өдәмәјә мәҹбур олдуг. Инди дөвријјәдә нәгд пул чатышмазлығы вар, амма проблем дејил, чыхыш јоллары вар...”.
Чыхыш јолу нәдир? Банк Мелли Иран вә онун Түркијәдәки шөбәси.
Ҹ.Һаҹыје
