Әһли Бејт -АБНА- хәбәр аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән: Зәнҝәзур торпагларынын бөјүк бир һиссәсинин Ермәнистана бирләшдирилмәсиндән 90 ил өтүр.
“Зәнҝәзур” Ҹәмијјәтләри Бирлијинин сәдри Һаҹы Нәриманоғлу “Медиа форум” сајтына билдириб ки, 1921-ҹи ил ијулун 20-дә Ермәнистан Халг Комиссарлары Советинин гәрары илә бу республикада Сисиан, Гафан, Ҝорус вә Меғри рајонларындан ибарәт “Зәнҝәзур” ады илә 9-ҹу гәза тәшкил едилиб. Бу гәрар Зәнҝәзурда мүсәлманларын күтләви гәтлә јетирилмәсинә башланандан сонра Нахчыван вә Гарабаға пәнаһ апармыш әһалинин өз јурд јерләринә гајыдышынын гаршысыны алмаг үчүн гәбул олунуб. Бунунла да ермәни дашнакларынын башладығы иши ермәни коммунист болшевикләри баша чатдырмаға наил олублар. Зәнҝәзурун итирилмәси илә Азәрбајҹанын әрази бүтүнлүјү дә позулуб, Нахчыванын Азәрбајҹанла гуру әлагәси кәсилиб, ејни заманда Азәрбајҹанын Түркијә илә гуру сәрһәдинин саһәси хејли даралыб.
Зәнҝәзурун Ермәнистана бирләшдирилмәсинин тарихинә екскурс едән Һаҹы Нәриманоғлу хатырладыб ки, һәлә совет Ермәнистаны гурулмамышдан габаг ермәни ҝенералы Андроник өз гошунлары илә Зәнҝәзурда 115-дәк мүсәлман түрк-күрд кәндини јағмалајараг дағытмыш, 70 кәндин әһалисини гисмән мәһв едәрәк Ҝорусу мәркәз сечиб өзүнү “Зәнҝәзур губернатору” елан етмишди. Ермәни дашнаклары Әсҝәран галасы, Шуша да дахил олмагла бүтүн Гарабаға нәзарәти әлә кечириб “Гарабағ Республикасы” јаратмышды. Бакы Совети исә Шаумјанын әлиндә иди. Мәгсәд Нахчыванла Шуша арасында јашајан мүсәлман әһалини гырыб бу әразиләри бошалтмаг, һәмин әразиләрин јени јарадылаҹаг Ермәнистан Республикасына гатылмасына зәмин һазырламаг, Зәнҝәзур вә Гарабағдакы ермәни гошунларынын бирләшиб Ҝәнҹәјә һүҹум етмәсинә шәраит јаратмаг, Азәрбајҹан Милли Шурасыны - Азәрбајҹан Халг Ҹүмһуријјәтини бешикдәҹә боғмаг, Бакыја тәрәф һәрәкәтә башлајыб үзүбәри ҝәлән Бакы советинин һәрби һиссәләри илә бирләшиб “Бөјүк Ермәнистан” идејасыны реаллашдырмаг иди.
Бу планы халг гәһрәманы Султан бәјин Лачын бөлҝәсиндә Андроникин гошунларына вурдуғу сарсыдыҹы зәрбә позду, Нуру паша команданлығында Гафгаз Ислам Ордусунун һәрби јардымы илә Азәрбајҹан Халг Ҹүмһуријјәти милис вә һәрби дәстәләри дә Гарабағдакы ермәни силаһлыларына ағыр зәрбә вурдулар. Лакин Зәнҝәзур вә Гарабағда ермәни мөвҹудлуғуна сон гојмаг мүмкүн олмады.
Халг Ҹүмһуријјәтинин сүгутундан сонра Совет Азәрбајҹанында Зәнҝәзурун Ермәнистана верилмәси 1920-ҹи ил нојабрын 30-да кечирилән Азәрбајҹан К(б)П МК Сијаси вә Тәшкилат бүроларынын бирҝә иҹласынын гәбул етдији гәрары вә ертәси ҝүн Нәриман Нәримановун вердији бәјанатла һәлл олунду. Ленинин “Загафгазијанын фатеһи” адландырдығы Серго Орҹоникидзенин “бәшәријјәт тарихиндә нүмунәси олмајан мүһүм әһәмијјәтли тарихи акт” вә “Азәрбајҹан артыг јүкдән хилас олур” кими тәһгирамиз бәднамлыгла дәјәрләндирдији һәмин гәрарда дејилирди: “Совет Азәрбајҹаны илә Совет Ермәнистаны бир-бири илә гырылмаз телләрлә бағлыдыр, бу ики халг арасында һеч бир сәрһәд мөвҹуд дејил, Зәнҝәзур вә Нахчыван Ермәнистана верилир, Дағлыг Гарабағын әмәкчи кәндлиләринә өз мүгәддәратыны тәјин етмәк һүгугу верилир...”. Азәрбајҹан һөкумәти Зәнҝәзуру Ермәнистана бағышламагла јанашы о ҝүнләрдә аҹлыг бурулғанында боғулан ермәниләрә 200 милјон манатлыг кредит (“башлыг пулу”) дә вермиш, әрзаг, јанаҹаг да ҝөндәрмишди.
1933-ҹү илдә Ермәнистан ССР-ин әразиси рајонлара бөлүндү вә Зәнҝәзур ады хәритәдән бирдәфәлик силинди.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
