Авропанын бир чох өлкәләриндән вә Түркијәдән сонра ислам символларына гаршы Азәрбајҹан ҹәмијјәтиндә дә ачыг мүбаризә башлады. Бәли, Азәрбајҹан ҹәмијјәтиндә, јәни о ҹәмијјәтдә ки, әһалисинин дохсан фаизиндән чохунун мүсәлман олдуғу етираф едилир. Мәһз о ҹәмијјәтдә ки, өлкә президенти өз президентлик фәалијјәтинә башлајанда Конститусија илә јанашы Ислам динин мүгәддәс китабына, јәни Гурана да анд ичир. Мараглыдыр ки, ислам дининин әсас атрибутларындан бири олан һиҹаба гаршы ачыг-ашкар мүбаризә “дүнјәвилик” пәрдәси алтында апарылыр.
Һиҹаба гојулан гадағаларын архасында һансы мәкрли сијасәтин дајандығыны баша дүшмәк үчүн һәр шејдән әввәл 1) һиҹабын һансы маһијјәт дашыдығыны, 2) һиҹаба гојулан гадағаларын виҹдан азадлығына нә дәрәҹәдә тәһдид олдуғуну, 3) кимләрин вә нә үчүн һиҹабдан горхдугларыны, 4) һиҹабын дүнјәвилијә тәһлүкә олуб-олмадығыны, 5) милли өзүнәмәхсуслугла һиҹабын бағлылығыны, 6) һиҹаба гадағаларын гојулмасы илә глобаллашма просесинин әлагәсини вә саир арашдырмаға чалышаг.
Гејд едәк ки, Азәрбајҹанда һиҹаба гаршы мүбаризә өз формасына вә маһијјәтинә ҝөрә диҝәр өлкәләриндәкиндән хејли фәргләнир. Белә ки, Франсада һиҹаба гадағанын гојулмасы “ибтидаи вә орта мәктәбләрдә бүтүн дини атрибутларын гадаған едилмәси” ады алтында апарылырды. Лакин һамыја бәлли иди ки, бу гадағанын әсас мәгсәди Ислам дининин әсас атрибутларындан бири олан һиҹаба гаршыдыр. Инсан һүгугларына ачыг-ашкар зидд олан бу гадаға, Франсанын мүсәлман әһалисини ҹәмијјәтдән тәҹрид етмәклә бәрабәр, тәһсил алмаг имканларыны да хејли мәһдудлашдырырды. Лакин Франса һөкумәти, һеч олмазса, вәзијјәтдән мүәјјән гәдәр чыхыш јолу да гојурду. Белә ки, мүсәлман мәктәбләринин ачылмасы вә ја “мәсафәдән тәһсил” имканлары мүәјјән гәдәр сахланылырды.
Әһалисинин әксәр һиссәсинин мүсәлман олдуғу иддиа едилдији Азәрбајҹанда һиҹаба гадағанын гојулмасы гәрибә шәраитдә баш верди. Биринҹиси, бу гадаға һеч бир ганунла вә ја јазылы сәрәнҹамла мүшајиәт олунмады. Тәһсил назири тәрәфиндән шифаһи тәрздә верилән бир ҝөстәриш, јерләрдә бүтүн мәктәб рәһбәрләрини, парламентдә исә хејли сајда депутатлары һәрәкәтә ҝәтирди. Биринҹиләр һиҹаблы гызлары мәктәбә бурахмадылар, икинҹиләр исә “дүнјәвилик” призмасындан белә һүгуг позунтусуна һагг газандырмаға чалышдылар. Азәрбајҹан ҹәмијјәтиндә һиҹаба гојулан гадағаја Милли Мәҹлис үзвләри, сијасиләр вә иҹтимаи тәшкилатлар тәрәфиндән верилән гијмәтләр Азәрбајҹан ҹәмијјәтиндә ваһид бир идеоложи хәттин олмадығыны бир даһа нүмајиш етдирди.
“Дүнјәвилик” јолуну тутдуғуну бәјан едән ҹәмијјәтләрдә вахташыры мүбаһисә предметинә чеврилән һиҹаб нәдир? Дини инанҹлы инсанларын баш өртүјү олан һиҹаб нә үчүн Франса вә Азәрбајҹан кими мүхтәлиф өзүнәмәхсуслуғу олан өлкәләрдә һакимијјәтә горху јарадыр?
Гејд едәк ки, исламда нәинки гадынлар үчүн, һәм дә кишиләр үчүн ҝејим мәһдудијјәти нәзәрдә тутулуб. Гадынлар үз вә әлиндән башга бәдәнинин бүтүн һиссәләрини, кишиләр исә ән азы белдән дизинә гәдәр олан һиссәләри өртмәлидирләр. Бу ҝејим формалары мин дөрд јүз илдир ки, инсанларын бир-бири илә вә үмумиликдә ҹәмијјәтлә мүнасибәтини низамлајыр. Бу ҝејим формаларына гојулан тәләбләрин әсас маһијјәти ондан ибарәтдир ки, онлар диҝәрләрин нәзәр-диггәтини өзүнә ҹәлб етмәсин вә инсанда өзүнә гаршы ҹидди мүнасибәт јаратсын. Башга сөзлә десәк, әтрафдакы инсанларын һүгугларына тәҹавүз етмәсин. Гејд едәк ки, бәшәријјәт јаранандан бу ҝүнә гәдәр истәнилән өлкәдә, истәнилән ҹәмијјәтдә инсанларын ҝејиминә рәсми вә ја гејри-рәсми мәһдудијјәтләр гојулуб. Белә мәһдудијјәтләр өзүнү демократик адландыран истәнилән өлкәдә бу ҝүн дә мөвҹуддур.
Педагожи нөгтеји-нәзәрдән шаҝирдләрин ваһид ҝејим формаларынын мүәјјәнләшмәсинин көкүндә дә мәһз тәдрис просесиндә диггәтин јајынмамасы вә јүксәк кејфијјәтли тәдрисин тәмин едилмәси мәгсәди дурур. Башга сөзлә десәк, Азәрбајҹан Республикасынын Тәһсил Ганунунун 14.10. маддәси илә мүәјјән едилән ҝејим формасы тәдрисин әсас мәгсәдинә хидмәт етмәлидир вә тәдрис просесиндә мараглы тәрәфләрлә мүзакирә едилмәлидир. Гејд едәк ки, тәһсил назиринин өз мүсаһибәләриндә истинад етдији бу маддәдә, баш өртүјүнә мәһдудијјәт гојан һеч бир ифадә јохдур. Белә ки, бу гануна әсасән “...бүтүн тәһсил муәссисәләриндә тәһсил аланларын ҝејим формалары тәһсил муәссисәсинин низамнамәси илә муәјјән едилир”.
Исламдан аз-чох хәбәри олан истәнилән шәхс билир ки, мүәјјән јаш һәддиндән сонра гызларын баш өртүјүндән истифадә етмәси вә ја ислам адәтинә ујғун ҝејим формасы сечмәси онун һүгугларынын нәинки мәһдудлашдырылмасы, әксинә тәмин едилмәсидир. Дини ајинләрә ардыҹыл риајәт етмәјән, лакин өзүнү мүсәлман адландыран милјонларла гадын вар ки, баш өртүјүндән истифадә етмир. Лакин онларын бөјүк әксәријјәти, хүсусилә Азәрбајҹан ҹәмијјәтиндә тәсдиг едә биләрләр ки, белә ҝејимләрин истифадә едилмәси онларын һүгугларынын кишиләрлә мүгајисәдә мәһдудлашдырылмасы дејил.
Данылмаз фактдыр ки, дүнјанын әксәр өлкәләриндә, хүсусилә Гәрб өлкәләриндә, еләҹә дә Түркијә вә Азәрбајҹан кими өлкәләрдә һиҹаблы гадынларын ишлә тәминатында ҹидди мәһдудијјәтләр олдуғу үчүн инанҹлы гадынларын әксәр һиссәси һиҹабдан истифадә етмәк имканында дејилләр. Башга сөзлә десәк, һиҹаб гадынларын һүгугуну мәһдудлашдырмыр, һиҹаблы гадынларын һүгугуну һакимијјәт мәһдудлашдырыр. Ишлә тәминатда һиҹаблы гадынлара мәһдудијјәтләрин јарадылмасы, тәһсил мүәссисәләриндә онларын сыхышдырылмасы артыг ади һүгуг позунтусу чәрчивәсиндән чыхыб, ҹидди сијаси проблемә чеврилиб. Һиҹаблы гадынларын ишлә тәминаты үчүн һәтта илкин мүсаһибә мәрһәләсиндә һиҹабын чыхарылмасы тәләб кими гојулур.
Бүтүн бунлар бир даһа сүбут едир ки, мүсәлман гадынларын вә гызларын истифадә етдији һиҹаб ислам әхлагынын вә дини инанҹын ҝөстәриҹисидирсә, ислам мәдәнијјәтинә дүшмән кәсилән гүввәләр үчүн сијаси вә игтисади тәзјиг васитәсидир. Һиҹаба гојулан гадаға фундаментал инсан һүгугунун позулмасы кими ҹәмијјәтин ејни һүгуглу вәтәндашларынын сијаси вә игтисади сыхышдырылмасыдыр вә ҹидди сијаси дискриминасијадыр. Тәәссүф ки, она гојулан гадағанын арадан галдырылмасы өзүнү дүнјәви һесаб едән вәтәндашларын ҹидди мүгавимәти илә үзләшир. Белә бир һадисә Түркијәдә һиҹаба гојулан гадағанын арадан галдырылмасында мүшајиәт олунмушду. Өз дини инанҹларына ҝөрә, һиҹаб ҝејинән гадын вә гызларын виҹдан азадлыгларынын символу өз һакимијјәтләрини итирмәкдән горхан сијасиләр үчүн “дини сечим” статусундан “сијаси сечим” статусуна трансформасија едилир. Бу кимин ҝүнаһыдыр? Өз дининә садиг олан вә һәјатыны дини инанҹлар әсасында гуран садә мүсәлман вәтәндашларын, јохса ҹәмијјәти сијаси гаршыдурмалара сүрүкләмәклә өз һакимијјәтини тәмин етмәјә ҹәһд ҝөстәрән сијаси групларын?
Азәрбајҹанын тәһсил мүәссисәләриндә һиҹаба гадағанын гојулмасы Азәрбајҹан КИВ-ләриндә дә мүзакирә едилмәкдәдир. Мүсаһибәләрдә диггәти ҹәлб едән әсас мәгам ондан ибарәтдир ки, мөвҹуд проблемин нәдән ибарәт олдуғу ҹидди шәкилдә ҝизләдилир. Башга сөзлә десәк, ади вәтәндашларын виҹдан азадлығынын кобуд шәкилдә позулмасынын архасында һансы сијаси мәгсәдләрин дајандығы пәрдәләнир. “Азәри-Түрк” Гадынлар Бирлијинин сәдри Тәнзилә Рүстәмханлы АПА-ја вердији мүсаһибәдә билдириб ки, “...орта мәктәбләрдә гызларын һиҹаб тахмасы мәсәләси Азәрбајҹанын инкишафынын гаршысынын алынмасыны истәјән, о ҹүмләдән хариҹи өлкәләрин сифаришини јеринә јетирән инсанларын ҝүндәмә дашыдығы мәсәләдир. Азәрбајҹан гадыны һиҹабдан 100 ил әввәл гуртулуб”. Башга сөзлә десәк, Тәнзилә ханым елә һесаб едир ки, һиҹаб инкишафы ләнҝидир. Онун фикринҹә, үмумијјәтлә түрк гадыны һиҹаб вә чадра тахмајыб вә кәлағајыдан баш өртүјү кими истифадә едибләр. Мән әминәм ки, Азәрбајҹан мәктәбләриндә нәинки һиҹаба, үмумијјәтлә һәр ҹүр баш өртүјүнә, о ҹүмләдән кәлағајыја да гадаға гојулдуғуну Тәнзилә ханым билир.
Инсан һүгугларынын мүдафиәси илә мәшғул олан тәшкилатларын бу мәсәләдә сејрчи мөвге тутмасы, бәзи һалларда исә тәһсил назиринин шифаһи вердији ҝөстәриши дәстәкләмәси гәтијјән баша дүшүлән дејил. Белә ки, Диларә Әлијева адына Гадын Һүгуглары Мүдафиә Ҹәмијјәтинин сәдри Новелла Ҹәфәроғлу исә АПА-ја билдириб ки,
