Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији – АБНА: Сон ҝүнләр бүтүн мәтбуат 3 нојабр сечкиләриндән сонра АБШ-ын Исраиллә бирликдә Ирана гаршы ҝенишмигјаслы мүһарибәјә башлајаҹағындан јазыр. Әслиндә буна инанмаг үчүн кифајәт гәдәр әсаслар верилиб: Гәрби Асија реҝиону өлкәләриндә АБШ-ын дипломатик вә саир нүмајәндәләри минимума ендирилиб, АБШ вәтәндашларынын реҝиона сәфәрләри төвсијә едилмәјиб, Әрәб дәнизинә әлавә 1 АЗГ вә 1 десант ҝәмиләр групу ҝөндәрилиб, Исраилә әлавә 2, Көрфәз өлкәләринә дә әлавә 2 "Патриот" системи, "Патриот" вә ТҺААД ҺҺМ системләри үчүн әлавә ракетләр, әлавә авиатанкерләр вә с. һәрби сурсат вә ләвазиматлар ҝөндәрилиб. Мәтбуата дүнјанын ән ағыр бомбасы МОАБ-дан истифадә едиләҹәјинә даир информасија сыздырылыб. Трамп Иранын ја онунла разылашаҹағына, ја да дармадағын едиләҹәјинә даир бәјанатлар верир. Нетанјаһу да мүһарибәни јенидән башламаға һазыр олдуғуну тез-тез вурғулајыр.
Лакин бүтүн бунлара бахмајараг, мән Иранла јенидән ҝенишмигјаслы мүһарибәнин башланма еһтималыны чох ҹүзи һесаб едирәм. Јәни мәнтиглә бу мүһарибә олмамалыдыр. Ҹүзи еһтималы она ҝөрә сахлајырам ки, Трамп чох вахт мәнтигсиз һәрәкәт едир. Мән ишин мәнтиги тәрәфини изаһ едәҹәм, мәнтигсиз тәрәфини исә һеч ким изаһ едә билмәз.
Исраилин мүһарибәјә гошулмасы мүмкүн дејил. Сәбәбләри барәдә артыг јазмышам: https://www.facebook.com/asif.shafaggatov.3/posts/4434953926820684 вә https://www.facebook.com/asif.shafaggatov.3/posts/4435526306763446
О вахтдан Исраилин вәзијјәти чох да дәјишмәјиб: 2 әлавә "Патриот" вә мүдафиә ракетләри алыб. Лакин "Патриот"ларын һүҹум ракетләриндән неҹә "еффектив" мүдафиә етдијини 40 ҝүнлүк мүһарибәдә вә һусиләрин Сәудиләрә зәрбәсиндә ҝөрмүшүк. Бундан башга "Патриот"ун ФИӘ-си һәтта 90% дә олсајды, реҝиондакы радарлары итирәндән сонра онун ФИӘ-си 10%-ә дүшмәлидир. 40 ҝүнлүк мүһарибәдән кечән мүддәт әрзиндә исә АБШ реҝионда радар бәрпа етмәјиб, әксинә әлавә радарлар итириб. Јухарыда гејд етдијим постлары мән ијулда јазмышдым. О вахтдан Исраилдә АБШ-ын нәглијјат вә јанаҹагдолдурма тәјјарәләри даһа да артыб. Јәни Исраил мүһарибәјә гошулса вә ја АБШ һүҹумда Исраил әразисиндән истифадә етсә, Иранын илк зәрбәләри мәһз бу нәһәнҝ тәјјарәләрин јерләшдији базалара олаҹаг. АБШ белә баһалы активләрини риск алтына гојармы?
Буна ҝөрә дә Исраилин Ирана һүҹумда иштиракыны мүмкүнсүз сајырам. О Иранла мүһарибә башлајарса, фүрсәтдән истифадә едиб, "Һизбуллаһ"а гаршы һүҹумлары интенсивләшдирә биләр.
АБШ-да вәзијјәт даһа писдир. Трампын јалныз 4 нојабрдан 20 јанварадәк Иранла мүһарибә "пәнҹәрәси" вар. 20 јанварда Конгресин азы ашағы палатасы демократларын әлиндә олаҹаг. Онлар Иран мүһарибәсини давам етдирмәјә имкан вермәјәҹәкләр – бу артыг шүбһәсиздир. Она ҝөрә јох ки, даһа һуманистдирләр, она ҝөрә ки, Трампдан фәргли олараг онлар үчүн мәһв едилмәли 1-ҹи һәдәф Иран јох, Русијадыр. АБШ-ын 2 мүһарибәјә малијјә-һәрби ресурсу чатмыр. Буна ҝөрә сечим едилмәлидир. Трамп Ираны сечмишди. Демократлар исә Лондонун сифариши илә Русијаны сечибләр. Бу сәбәбдән онлар Иранла мүһарибәни тәхирә салмалыдырлар.
Инди исә "пәнҹәрә" мүддәтиндәки вәзијјәти арашдыраг.
АБШ-да јени малијјә или 1 октјабрдан башлајыр. Бу ҝүн нојабрын 1-дир, лакин бу илин бүдҹәси һәлә тәсдиг олунмајыб. Демократлар бүдҹәнин тәсдиг олунмасына имкан вермәдиләр. Нијә? Чүнки онларын – ән ваҹиби – һәрби хәрҹләрин бөлҝүсүндә башга планлары вар. Бүдҹәдә һәрби хәрҹләр бир маддә илә јох, онун тәјинаты үзрә ачыгламалары илә бәнд-бәнд тәсдигләнир. Конгресдә лоббичилик дава-гырғыны да мәһз бу бәндләр үстүндә ҝедир. Демократлар хәрҹләрин Иран мүһарибәсинә, Исраилә һәрби јардыма, Трампын вә Маскын шүбһәли лајиһәләринә јөнәлмәсини истәмирләр. Онлар Украјнаја $1 милјарда јахын һәрби јардым ајрылмасыны, АБШ гошунларынын Авропада галмасыны вә артырылмасыны, Авропада һүҹум ракетләринин јерләшдирилмәсини, НАТО лајиһәләринин ихтисар едилмәмәсини истәјирләр.
Индики Нүмајәндәләр Палатасында демократлар истәдикләри бүдҹә лајиһәсини гәбул етдирә билмәзләр, чүнки азлыгдадырлар. Лакин Трампын бүдҹә лајиһәсинин кечмәсини блоклаја билән сәс сајыны тәмин едә билирләр. Бүдҹә гәбул едилмирсә, һөкумәтин фәалијјәтинин дајандырылмамасы үчүн Конгрес мүвәггәти гәтнамә (Continuing Resolution – CR) гәбул едә, CR -ын мүддәти битдикдә јени бүдҹә гәбул олунанадәк ону бир нечә дәфә узада биләр. Тәрәфләр (республикачылар вә демократлар) CR -ла бағлы разылыға ҝәлә билмәсәләр, автоматик шатдаун (һөкумәтин фәалијјәтинин минимума ендирилмәси) елан олунур. Кечән ил мәһз бу баш вермиш вә АБШ тарихиндә ән узун шатдаун (43 ҝүн) олмушду. Кечән ил нә демократлар, нә дә республикачылар CR истәмәдиләр, чүнки һәр тәрәф шатдаундан өз хејри үчүн истифадә едәҹәјини дүшүнүрдү
https://www.facebook.com/asif.shafaggatov.3/posts/4138087193174027
Шатдаун демократларын хејринә олду. Сонракы рәј сорғусуна ҝөрә, әһали шатдауна ҝөрә даһа чох республикачылары ҝүнаһландырды, демократларын рејтинги шатдаундан сонра артды. Бу ил демократлар бүдҹә лајиһәсини гәбул етмәсәләр дә, һәр ики тәрәф CR -ы гәбул етмәјә разылашды. Чүнки тәрәфләр сечки өнҹәси һөкумәтин фәалијјәтинин ифлиҹ едилмәсиндә ҝүнаһландырылаҹағы вә буна ҝөрә сәс итирәҹәјиндән еһтијат едирди. Беләликлә, сентјабрда CR гәбул едилди – 11 декабрадәк. Һәмин тарихәдәк тәрәфләр бүдҹә үзрә данышыглар апармалы вә разылыға ҝәлмәлидирләр. Мәнә елә ҝәлир ки, разылыға ҝәлмәјәҹәкләр вә CR -ын мүддәти артырылаҹаг. Нијә?
Декабрда һәлә көһнә Конгрес гүввәдә олаҹаг – онда исә демократлар азлыгдадырлар, јәни истәдикләри лајиһәни гәбул етдирә билмәјәҹәкләр. 20 јанвардан сонра Конгрес јени һејәтдә топлашаҹаг – онда демократлар чохлуг тәшкил етмәли, спикер дә демократлардан олмалыдыр. Ајдындыр ки, демократлар бүдҹәни јени һејәтлә гәбул етмәјә үстүнлүк верәҹәкләр.
Беләликлә, һазырда һөкумәт CR үзрә малијјәләшир. Бу исә о демәкдир ки, дөвләт гурумлары әввәлки малијјә илинин (бу һалда 2026-ҹы илин) бүдҹә сәвијјәләринә ујғун олараг малијјәләшдирилир. Јәни октјабр-декабр ајларында һөкумәт 2025-ҹи илин октјабр-декабр ајлары һәддиндә малијјәләшдирилир.
2026-ҹы илин һәрби бүдҹәси $890,6 милјард тәсдиг олунмушду. 2027-ҹи ил үчүн Трамп $1,5 трилјон истәјир. Бу о демәкдир ки, бу ил үчүн CR чәрчивәсиндә ајлыг малијјәләшдирмә Трампын нәзәрдә тутдуғундан ~40% ашағы олаҹаг. Пентагон Иранла мүһарибәдә түкәтдији ракет еһтијатыны бәрпа етмәк үчүн мај ајындан бир нечә дә Конгресдән $250 милјард әлавә вәсаит ајрылмасыны хаһиш едиб. Бу вәсаити нәзәрә алараг, һәрби-сәнаје ширкәтләри илә мүгавиләләр бағлајыб. Лакин кечән бүдҹә илиндә Конгрес бу хаһиши тәмин етмәди – демократлар имкан вермәдиләр. Буна ҝөрә дә Пентагонун һәрби-сәнајејә сифариши дә "асылы" вәзијјәтдә галыб. Јәни Пентагонун кифајәт гәдәр ракет топламасы бөјүк суал алтындадыр.
Иранла ҝенишмигјаслы мүһарибәјә исә милјардларла вәсаит лазымдыр. Белә чыхыр ки, мүһарибә апармаг үчүн Пентагонун малијјәси јохдур.
Бу мәсәләнин малијјә тәрәфидир. Кечәк мәсәләнин тәшкилати тәрәфинә.
Артыг мәлумдур ки, јени Конгрес Трамдан гисас алаҹаг. Трампа ҝүҹләри чатмаса белә онун кабинетини ифлиҹ едәҹәкләр. Трампы нәзәрә алмасаг, онларын биринҹи һәдәфи мүһарибә назири Пит Һегсет олаҹаг. Һегсети Конгресдән иҹазәсиз Иранла мүһарибәјә башламагда, Кариб дәнизиндә 80-дән артыг инсаны ҝуја наркотика дашыдыгларына ҝөрә өлдүрмәкдә https://www.facebook.com/reel/1566159754373829 , АБШ-ын стратежи базаларына ағыр зијан вурмагда, АБШ әсҝәрләринин өлүмүнә вә хәсарәт алмасына сәбәб олмагда, мүһарибә ҹинајәтләриндә ҝүнаһландырмагла импичмент, сонра да һәбс етмәк истәјирләр. Бу мәсәләдә бир нечә республикачы конгресмен дә демократларла һәмрәјдир. Республикачы конгресмен Томас Массинин Һегсети истефаја ҝөндәрмәк үчүн јени Конгреси ҝөзләмәк фикри јохдур. Һазырда сечки тәтилиндә олан Конгрес 9 нојабрда фәалијјәтинә башлајаҹаг. Масси елә илк иҹласда бу мәсәләни ҝүндәлијә салаҹағына сөз вериб.
О өзү Конгресин јени һејәтиндә олмајаҹаг – Трампын Иран сијасәтини тәнгид етдијинә ҝөрә Трамп онун "прајмериз"дә сечилмәмәси үчүн әлиндән ҝәләни етди, AIPAC рекорд сәвијјәдә пул хәрҹләди
https://www.facebook.com/asif.shafaggatov.3/posts/4381887865460624
Демократлар Һегсети нүмунәви гајдада ҹәзаландырмалыдырлар ки, диҝәр назирләр вә нөвбәти мүһарибә назири ҝүҹүн кимдә олдуғуну баша дүшсүнләр. Јәни Һегсет артыг гурбан сечилиб – әслиндә дүз дә сечилиб, мәгсәдләри башга олса да. Һегсет дә буну јахшы билир. Белә олан һалда о јенидән Иран авантүрасына ҝедәрми? Әҝәр ҝүҹ балансы Трампдан Конгресә кечәҹәксә, Һегсет Трампын әмринә әмәл едәҹәкми?
Һегсет баша дүшүр ки, Трамп ону горуја билмәјәҹәк. Буна ҝөрә дә өзүнү һәбсдән сығорталамаг истәјир. Бунун исә бир јолу вар – Конгресин үзвү олмаг. Һегсет конгресмен ола билмәз, бунун үчүн о, сечкиләрдә иштирак етмәлидир – бу мүмкүн дејил. Лакин сенатор ола биләр. Мәсәлә бурасындадыр ки, Сената сечкиләр федерал ганунларла дејил, штат ганунлары илә тәнзимләнир. Бәзи штатларда сенаторлар сечилир, бәзиләриндә исә губернатор тәрәфиндән тәјин олунурлар. Һегсет Миннесота штатында доғулуб, лакин 2022-ҹи илдә аиләси илә бирликдә Теннеси штатынын Нешвил шәһәринә көчүб. Һазырда Вашингтонда јашаса да формал олараг Теннеси штатындан сајылыр, ранчосуну орада сахлајыб. О, бу штатдан сенатор олмағы планлашдырыр. Неҹә?
Бүтүн штатлардакы кими Теннесинин дә 2 сенатору вар. Сенатор јери бошаланда һәмин јери долдурмаг үчүн, јерли ганунвериҹиликдән асылы олараг, ја нөвбәдәнкәнар сечки кечирилир, ја да губернатор јенисини тәјин едир. Теннеси штатындан бошалан сенатор јери јохдур, лакин бошалмасы ҝөзләнилир. Нојабрын 3-дә Теннесидә губернатор сечкиләри дә кечириләҹәк вә һазыркы сенаторлардан бири – Марша Блекбөрн губернаторлуға әсас намизәддир. Блекбөрн губернатор сечиләрсә, о, Сенатдакы јериндән истефа вермәли олаҹаг. Бу һалда онун сенатор јери рәсмән бошалаҹаг. Бу штатда сенатор тәјин олунур. Инди Блекбөрн губернатор оларса, Һегсети сенатор тәјин етмәси барәдә данышыглар ҝедир. Сенатор оларса, Һегсет импичменти ҝөзләмәдән өзү истефа верәҹәк вә иммунитет газанаҹаг.
Бәс Һегсет "арадан чыхарса", ҝенераллар мүһарибә мәсулијјәтини өз үзәрләринә ҝөтүрәрләрми? Ахы Конгрес онлары да динләмәләрә ҹәлб едәҹәк, фәалијјәтләрини арашдыраҹаг. Демократлар Иран мүһарибәсиндә АБШ-а дәјән зәрәр, өлән вә јаралананлар һагда Пентагонун вердији мәлуматлара инанмыр вә јени тәркибдә бунлары ҹидди шәкилдә арашдыраҹагларыны вәд едибләр. Чох ҝүман ки, ҝенераллар Трампын Иранла мүһарибә илә бағлы нөвбәти әмрләрини ја саботаж едәҹәк, ја јазылы вә бирмәналы анлашылан әмр истәјәҹәкләр, ја да истефа верәҹәкләр. Хүсусән дә, она ҝөрә ки, нөвбәти мүһарибә АБШ-а 40 ҝүнлүк мүһарибәдән дә баһа баша ҝәлә биләр...
АБШ ҝәмиләринин вә һәрби ресурсларынын Qərbi Asiyaya топланмасы исә блеф ола биләр – ахы блефин алынмасы үчүн о инандырыҹы ҝөрүнмәлидир. Һәм дә бу гүввәләр һусиләрә гаршы истифадә олуна биләр. Бу һагда јазмышдым:
https://www.facebook.com/asif.shafaggatov.3/posts/4528194120829997
Иранла ҝизли разылашма еһтималы да вар, амма бу һагда сонра јазарам.
Јазар: Асиф Шәфәггәтов.
Sizin rəyiniz