Әһли-Бејт (әлејһимус сәлам) – Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији- АБНА: АБШ-ын Ирана гаршы тәтбиг етдији сәрт малијјә санксијаларына бахмајараг, Теһраны доллар системиндән тамамилә тәҹрид едә билмәјиб.
The Wall Street Journal-ын арашдырмасына истинад едән Италијанын La Repubblica гәзети билдирир ки, 2024-ҹү илдә тәхминән 9 милјард доллар һәҹминдә Иранла әлагәли вәсаит АБШ банк системиндән кечиб.
Мәлумата ҝөрә, Иран пуллары АБШ малијјә системинә бирбаша дахил олмур. Вәсаитләр әввәлҹә хариҹи банклар, васитәчи ширкәтләр вә валјута мүбадилә мәнтәгәләри васитәсилә мүхтәлиф әмәлијјатлардан кечирилир, даһа сонра исә АБШ банкларындакы мүхбир һесаблар үзәриндән долларла һесаблашмалар һәјата кечирилир.
“Көлҝә банкчылығы”нын изи неҹә итирилир?
Иддиалара ҝөрә, Иранла әлагәли вәсаитләрин мәншәјини ҝизләтмәк үчүн сахта вә ја кағыз үзәриндә јарадылмыш ширкәтләрдән, валјутадәјишмә мәнтәгәләриндән вә чохпилләли малијјә әмәлијјатларындан истифадә олунур.
Беләликлә, долларла апарылан сон һесаблашма АБШ банкына чатдыгда пулун Иран мәншәли олдуғу дәрһал ҝөрүнмәјә биләр. Нәтиҹәдә малијјә системинин ән мүһүм говшагларындан бири олан АБШ банклары билмәдән вә ја кифајәт гәдәр мәлумат олмадан Иранла әлагәли әмәлијјатларын иштиракчысына чеврилә биләр.
Бангуе Миср иши: 1,8 милјард долларлыг әмәлијјат
АБШ Малијјә Назирлијинин диггәт чәкдији сон һадисәләрдән бири Мисирин Бангуе Миср банкынын БӘӘ-дәки фәалијјәти илә бағлыдыр.
АБШ тәрәфинин мәлуматына ҝөрә, банкын Дубајдакы филиалындан тәхминән 1,8 милјард доллар һәҹминдә вәсаит кечиб вә бу әмәлијјатларын Иранын көлҝә банкчылығы шәбәкәси илә әлагәли ола биләҹәји мүәјјән едилиб. Бундан сонра банкын АБШ-дакы мүхбир һесабларына чыхышы мәһдудлашдырылыб.
Вашингтон бунунла хариҹи банклара ачыг месаж верир: Иранла доллар үзәриндән ҝизли малијјә әлагәләри гурмаг АБШ малијјә системиндән кәнарлашдырылмагла нәтиҹәләнә биләр.
Теһран Чинә вә криптовалјутаја үз тутур
Иран исә АБШ-ын малијјә блокадасындан јајынмаг үчүн алтернатив каналлары ҝенишләндирир.
Өлкәнин әсас ҝәлир мәнбәји олан нефт ихраҹында Чин хүсуси рол ојнајыр. Мәлумата ҝөрә, Иран нефтинин 80 фаизиндән чоху Чинә ҝедир.
Нефтин мәншәјини ҝизләтмәк үчүн бејнәлхалг суларда “ship-to-ship”, јәни ҝәмидән-ҝәмијә јүкләмә әмәлијјатларындан истифадә едилир. Санксија тәтбиг олунан танкерләрдәки нефт башга ҝәмиләрә өтүрүлүр вә сәнәдләрдә јүкүн мәншәји дәјишдирилә биләр.
Иран Чинлә һесаблашмаларда долларын ролуну да азалтмаға чалышыр. Бунун әвәзинә јуан, бартер вә бирбаша мал-хидмәт мүбадиләси кими механизмләрдән истифадә олунур.
Криптовалјута да ојуна дахил олур
АБШ санксијаларынын јаратдығы малијјә манеәләрини ашмаг үчүн Иранын криптовалјуталардан да истифадә етдији билдирилир.
WSJ-ын истинад етдији арашдырмачылара ҝөрә, криптовалјута каналлары васитәсилә Иранла әлагәли структурлар милјардларла доллар дәјәриндә силаһ вә диҝәр мәһсулларын алынмасында иштирак едиб.
АБШ исә Иранын криптовалјута мүбадилә мәнтәгәләринә гаршы санксијалар тәтбиг едиб вә Иранла әлагәли олдуғу билдирилән 1 милјард доллардан чох рәгәмсал активә әл гојуб.
АБШ үчүн тәһлүкәли дилемма
Иранын малијјә шәбәкәсини тамамилә бағламаг Вашингтон үчүн ҝетдикҹә чәтинләшир.
Чүнки Иран бир тәрәфдән доллар системиндән узаглашдырылыр, диҝәр тәрәфдән исә Һонг-Конг, Дубај вә диҝәр малијјә мәркәзләриндә гурдуғу васитәчи шәбәкәләр васитәсилә доллар, авро вә дирһәмә чыхыш јоллары ахтарыр.
Ән бөјүк парадокс исә будур: АБШ-ын дүнја малијјә системиндә јаратдығы доллар инфраструктуру Вашингтона нәһәнҝ санксија имканлары версә дә, ејни систем Иран кими өлкәләр үчүн дә мүрәккәб јајынма јоллары јарадыр.
Експертләр хәбәрдарлыг едирләр ки, Вашингтон тәзјиги һәддән артыг артырарса, бәзи өлкәләр доллар системиндән даһа сүрәтлә узаглашараг јуан вә диҝәр алтернатив малијјә механизмләринә кечә биләр.
Беләликлә, Ираны доллар системиндән сыхышдырмаг ҹәһди ҝәләҹәкдә долларын глобал малијјәдәки үстүнлүјүнә гаршы ҝөзләнилмәз нәтиҹәләр доғура биләр.
Sizin rəyiniz