Әһли-Бејт (әлејһимус сәлам) – Бејнәлхалг Хәбәр Аҝентлији- АБНА: Мүгәддәс Гуран дүшмәнлә гаршыдурма үсулуну мәрһәләли просес кими тәсвир едир. Бу просес дәвәт, хејирхаһлыг вә һөҹҹәтин тамамланмасы илә башлајыр вә дүшмән һагга гаршы мүбаризәдә исрар етдији һалда мөвгеләрин мүәјјәнләшдирилмәси, мүгавимәт вә нәһајәт, гануни ҹиһада гәдәр давам едир.
Имам Садигдән (ә) нәгл олунан Әрбәин зијарәти Ашура гијамыны мәһз бу Гурани мәнтиг чәрчивәсиндә шәрһ едир. Бу зијарәт батил ҹәбһәнин формалашмасынын көкләрини вә Имам Һүсејнин (ә) гијамынын илаһи мәгсәдләрини изаһ етмәклә јанашы, онун дүшмәнлә гаршыдурмадакы һәјат јолуну тәһлил етмәк үчүн дүнјаҝөрүшү чәрчивәси тәгдим едир.
Бу бахымдан, Әрбәин зијарәтинин мәзмунуну Имам Һүсејнин (ә) һәјат јолу илә мүгајисә етмәклә ҝөстәрмәк мүмкүндүр ки, Ашура гијамынын мүхтәлиф мәрһәләләри — дәвәт вә һөҹҹәтин тамамланмасындан ҹиһада гәдәр — Мүгәддәс Гуранын тәлимләри әсасында формалашмышдыр.
Биринҹи аддым: батил ҹәбһәнин формалашмасынын көкләрини танымаг
Гурани мәнтигә ҝөрә дүшмәнлә гаршыдурмада илк аддым батил ҹәбһәнин формалашмасынын көкләрини танымагдыр. Чүнки Гуран һагга дүшмәнчилији јалныз сијаси вә ја һәрби давраныш һесаб етмир, әксинә, буну инсанын һидајәт јолундан тәдриҹән узаглашмасынын нәтиҹәси кими тәгдим едир.
Бу сәбәбдән Гуран дүнја һәјатына бағлылығы вә дүнјапәрәстлији алдадыҹы һесаб едир вә бујурур:
«وَمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ»
“Дүнја һәјаты алдадыҹы бир немәтдән башга бир шеј дејилдир.”
(Али-Имран, 185)
Даһа сонра нәфсин истәкләринә табе олмағы илаһи јолдан чыхмағын сәбәби кими ҝөстәрир:
«وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَی فَیُضِلَّکَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ»
“Нәфсин истәјинә табе олма ки, сәни Аллаһын јолундан аздырмасын.”
(Сад, 26)
Нәһајәт, бу јолун сонуну Аллаһа вә Онун Рәсулуна итаәтсизлик кими ҝөстәрир:
«وَمَنْ یَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِینًا»
“Ким Аллаһа вә Онун Пејғәмбәринә итаәтсизлик едәрсә, ачыг-ашкар азғынлыға дүшмүшдүр.”
(Әһзаб, 36)
Бу әсасда Әрбәин зијарәти дә дүшмәнләрин мејдана чыхмасыны садәҹә сијаси гәрарын нәтиҹәси кими дејил, инсанын дүнјапәрәстликдән башлајараг Аллаһ вә Онун Рәсулу (с) илә гаршыдурмаја гәдәр тәдриҹән мәнәви сүгутунун нәтиҹәси кими тәгдим едир:
«غَرَّتْهُ الدُّنْیَا، وَبَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَی، وَتَرَدَّی فِی هَوَاهُ، وَأَسْخَطَکَ وَأَسْخَطَ نَبِیَّکَ»
“Дүнја ону алдатды, әбәди пајыны дүнјанын ән дәјәрсиз немәти мүгабилиндә сатды, нәфсинин истәјинә ујараг сүгут етди вә Сәни, еләҹә дә Пејғәмбәрини гәзәбләндирди.”
Имам Һүсејнин (ә) һәјат јолу да бу Гурани тәһлили тәсдигләјир. О һәзрәт Ашура ҝүнү дүшмән ордусуна мүраҹиәт едәрәк бујурмушду:
«فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُکُمْ مِنَ الْحَرَامِ»
“Гарынларыныз һарамла долдурулуб.”
(Биһарүл-әнвар, Мәҹлиси, ҹилд 45, сәһ. 8)
Бу сөз ҝөстәрир ки, һаггын сәсинә гулаг асмамағын көкүндә јалныз сијаси вә ја һәрби сәһв дајанмадығы кими, дүнјапәрәстлик, һарам јемәк вә нәфсин истәкләринә табе олмаг да онларын һәгигәти дәрк етмәк габилијјәтини әлләриндән алмышды.
Беләликлә, Гуранын азғынлығын сәбәбләри кими ҝөстәрдији амилләри Әрбәин зијарәти батил ҹәбһәнин дүнјаҝөрүшү бахымындан тәһлил едир, Имам Һүсејнин (ә) һәјат јолу исә һәмин Гурани һәгигәтин реал вә тарихи нүмунәсини ортаја гојур.
Имам Һүсејнин (ә) дүшмәнлә гаршыдурма үсулу
Гуран бахымындан дүшмәнлә гаршыдурмада илк аддым дәвәт вә һөҹҹәтин тамамланмасыдыр.
Аллаһ-Тәала Пејғәмбәрә (с) бујурур:
«ادْعُ إِلَیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ»
“Рәббинин јолуна һикмәт вә ҝөзәл өјүдлә дәвәт ет.”
(Нәһл, 125)
Һәмчинин мүшрикләр һаггында бујурур:
«وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجَارَکَ فَأَجِرْهُ حَتَّیٰ یَسْمَعَ کَلَامَ اللَّهِ»
“Әҝәр мүшрикләрдән бири сәндән аман истәсә, она аман вер ки, Аллаһын кәламыны ешитсин.”
(Төвбә, 6)
Әрбәин зијарәти дә бу Гурани принсипи Имам Һүсејн (ә) һаггында белә ифадә едир:
«فَأَعْذَرَ فِی الدُّعَاءِ، وَمَنَحَ النُّصْحَ»
“Илаһи дәвәти елә шәкилдә чатдырды ки, һеч бир үзр вә бәһанә јери галмасын вә хејирхаһлығыны там шәкилдә ҝөстәрди.”
Имам Һүсејнин (ә) һәјат јолу да бу стратеҝијанын практики тәзаһүрүдүр. О һәзрәт Куфә әһалиси илә мәктублашмасындан вә Һүррүн ордусу илә апардығы данышыглардан тутмуш Ашура ҝүнү сөјләдији хүтбәләрә гәдәр даим һидајәт вә һөҹҹәтин тамамланмасыны һәр һансы гаршыдурмадан үстүн тутмушдур.
Бу сәбәбдән Гуранын мәнтигиндә вә Һүсејн гијамында ҹиһад јалныз дәвәт вә хејирхаһлыг јолу баша чатдыгдан вә дүшмән һагга гаршы мүбаризәдә шүурлу шәкилдә исрар етдикдән сонра башлајыр.
Батил ҹәбһә илә сәрһәдләрин мүәјјәнләшдирилмәси
Гуран һеч вахт һагг ҹәбһәси илә батил ҹәбһәси арасындакы етигади сәрһәдин арадан галхмасына иҹазә вермир. Буна ҝөрә дә дәвәт, хејирхаһлыг вә һөҹҹәтин тамамланмасы әмринин јанында мөминләри Аллаһын дүшмәнләри илә һәр һансы вәлајәт вә һимајә әлагәси гурмагдан чәкиндирәрәк бујурур:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ»
“Еј иман ҝәтирәнләр! Мәним вә сизин дүшмәнинизи дост вә һимајәчи гәбул етмәјин.”
(Мүмтәһинә, 1)
Имам Һүсејнин (ә) һәјат јолу да бу Гурани принсипин тәҹәссүмүдүр. О һәзрәт инсанлары һидајәт етмәк вә мүһарибәнин гаршысыны алмаг үчүн ҝөстәрилән бүтүн сәјләрә бахмајараг, Језидин һакимијјәтини һеч вахт леҝитим һесаб етмәди вә тарихи «مِثْلِی لَا یُبَایِعُ مِثْلَهُ» — “Мәним кими бири онун кими биринә бејәт етмәз” — ифадәси илә һагг вә батил арасындакы етигади сәрһәди ачыг шәкилдә ортаја гојду.
Бу сәбәбдән Гуранын мәнтигиндә вә Ашура гијамында һидајәтә дәвәт һеч вахт батиллә барышмаг мәнасына ҝәлмир. Әксинә, инсанлара гаршы хејирхаһлыг батил ҹәбһәјә гаршы гәтијјәтлә јанашы мөвҹуддур. Чүнки һидајәт вә итаәтин зәрури шәрти батил ҹәбһәнин леҝитимлијини рәдд етмәк вә онун һимајәси алтына ҝирмәкдән чәкинмәкдир.
Дүшмәнин мүһарибәдә исрарындан сонра ҹиһад
Мүгәддәс Гуран ҹиһады дүшмәнлә гаршыдурманын сон мәрһәләси һесаб едир вә ону јалныз мүһарибә вә дүшмәнчиликдә исрар едән дүшмәнә гаршы гануни сајыр:
«وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ»
“Аллаһ јолунда сизинлә вурушанларла вурушун вә һәдди ашмајын. Һәгигәтән, Аллаһ һәдди ашанлары севмир.”
(Бәгәрә, 190)
Демәли, Гуранын мәнтигиндә ҹиһад һакимијјәт вә ҝүҹ әлдә етмәк васитәси дејил, һидајәт үчүн бүтүн јоллар түкәндикдән сонра һаггы мүдафиә етмәкдир.
Әрбәин зијарәти дә Һүсејн гијамы һаггында ејни һәгигәти белә ифадә едир:
«فَجَاهَدَهُمْ فِیکَ صَابِرًا مُحْتَسِبًا، حَتَّیٰ سُفِکَ فِی طَاعَتِکَ دَمُهُ»
“Беләликлә, Сәнин јолунда сәбир вә дөзүмлә, јалныз Сәнин разылығыны ҝөзләјәрәк онларла ҹиһад етди; нәһајәт, Сәнә итаәт јолунда ганы јерә ахыдылды.”
Имам Һүсејнин (ә) ҹиһады нә һакимијјәт һәрислији, нә дә интигам мәгсәди дашыјырды. Бу ҹиһад “فِیکَ” — јалныз Аллаһ үчүн, “صَابِرًا” — сәбир вә мүгавимәтлә вә “مُحْتَسِبًا” — илаһи мүкафата үмид едәрәк һәјата кечирилмишди.
Бу, Гуранын әдаләт принсипи илә мәһдудлашдырдығы ҹиһад анлајышыдыр. Имам Һүсејнин (ә) һәјат јолу да мәһз бу Гурани мәнтиги әкс етдирир. О һәзрәт Ашуранын сон анларына гәдәр хүтбәләр, нәсиһәтләр вә ҝери гајытмаға чағырышларла дүшмәнә һидајәт јолуну бағламады. Лакин Өмәр ибн Сәдин ордусу мүһарибәјә башламагда исрар етдикдә, дини мүдафиә етмәк вә һаггы горумаг ҹиһад мәрһәләсинә чатды.
Ашура дәрси
Ашура ҝөстәрди ки, Исламын мәнтигиндә ҹиһад јолун башланғыҹы дејил; дүшмәнлә гаршыдурманын бүтүн ислаһ вә һидајәт јоллары түкәндикдән сонракы сон мәрһәләсидир.
Ашура “илаһи алыш-вериш”ин там тәҹәссүмүдүр. Әрбәин зијарәтиндәки:
«حَتَّیٰ سُفِکَ فِی طَاعَتِکَ دَمُهُ»
“Онун ганы Сәнә итаәт јолунда јерә ахыдылана гәдәр” ифадәси Гуранын бу ајәсиндә бәјан едилән һәгигәти изаһ едир:
«إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَیٰ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم»
“Һәгигәтән, Аллаһ мөминләрин ҹанларыны вә малларыны ҹәннәт мүгабилиндә онлардан сатын алмышдыр.”
(Төвбә, 111)
Бу бахымдан Имам Һүсејн (ә) өз ҹаныны Аллаһ-Тәалаја итаәт јолунда фәда етди ки, илаһи дин горунсун вә инсанлар ҹәһаләтдән, азғынлығын јаратдығы чашгынлыгдан хилас олсунлар.
Бу әсасда Әрбәин зијарәти Ашураны садәҹә тарихи вә ја сијаси бир дөјүшүн һекајәси кими тәгдим етмир. Әксинә, ону Әһли-Бејтин (ә) дүшмәнлә гаршыдурманын Гурани мәнтигинә даир тәфсири кими тәгдим едир.
Беләликлә, Имам Һүсејнин (ә) һәјат јолуну дүшмәнлә гаршыдурмада Гуранын стратеҝијасынын ән мүкәммәл практики тәзаһүрү һесаб етмәк олар. Бу стратеҝијанын сон мәгсәди инсанлары мәһв етмәк дејил, һәгигәти горумаг вә ҹәмијјәти Аллаһа доғру һидајәт етмәкдир.
Мәнбәләр:
Мүгәддәс Гурани Кәрим
Мисбаһ әл-Мүтәһәҹҹид, Шејх Туси, Мүәссисәтү Фигһил-Шиә, Бејрут – Ливан, биринҹи нәшр, 1411 һ.г. / 1991 м.
Биһарүл-әнвар, Мәһәммәд Багир Мәҹлиси, Әл-Вәфа нәшријјаты, икинҹи нәшр, 1403 һ.г.
Мүәллиф: Таһирә Нәдимî Теһрани, Гуран вә һәдисләр үзрә фәлсәфә доктору, тәдгигатчы вә арашдырмачы.
Sizin rəyiniz