Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, Һиҹри !әмәри тарихи илә, һәзрәт Фатимә Мәсумә 173-ҹү ил Зил Гәдә ајынын 1-и Мәдинә шәһәриндә Илаһи Вәһј ханиданында дүнјаја ҝөз ачмышдыр. Ушаг икән атасы һәзрәт Имам Муса ибн Ҹәфәри (әлејһимә сәлам) итирдикдән сонра онун тәрбијјәсилә бөјүк гардашы 8-ҹи Имам һәзрәт Әли ибн Муса әл-Рза (әлејһимә сәлам) мәшғул олмушдур. Һиҹрәтин 200-ҹи илиндә Мәмун Әббаси сүлаләсинин зүлкар султаны һәзрәти Имам Рзаны өзүнә һәдә билдијинә ҝөрә, ону Хорасана, Мәрвә (индики Түркмәнистан республикасына) зор ҝүҹү илә ҝәтиздирир. Ханым Фатимә Мәсумә (сәламуллаһи әлејһа) гардашынын ајрылығына дөзмәјиб онунла ҝөрүшмәк вә Ислам дүшмәнләрин Әһли Бејтә (әлејһимус сәлам) гаршы һәјата кечиртмәк истәдикләри мәкирли планларыны ифша едиб ифласа уғратмаг мәгсәдилә һиҹри-гәмәри тарихи илә 201-ҹи илдә Мәдинә шәһәриндән 400 нәфәрлик карванла һәрәкәт едәрәк Хорасана јолланыр. Савә әтрафына чатдыгда Мәмун Әббасинин гошуну јолкәсәнләр либасында карвана һүҹум чәкәрәк карвандакы бүтүн киши хәјлагларыны Шәһид едирләр. Вә Ханым Фатимәи Мәсумә (сәламуллаһи әлејһа) бу сәһнәнин аҹысындан вә она верилән зәһәрдән хәстәләнәрәк Гума ҝәтиздирилир. О һәзрәт Гума ҝәлдикдән ҹәми 17 ҝүн сонра вәфат едиб.
Һәзрәт Мәсумә Гума ҝәләндә о заман Гум кичик бир кәнд иди. Һәзрәт Мәсумә һазырда Мир мејданы адланан вә о заман Муса ибни Хәзрәҹин евиндә мәскунлашыр.
Гардашы Имам Рза (әлеуһи сәлам) кими гүрбәтдә вәфат едән һәзрәт Мәсумә (сәламулаһи әлејһа) гумлулар тәрәфиндән кәндин кәнарында јерләшән Муса Ибн Хәзрәҹин шәхси Бабилан бағында дәфн едилир.
Муса ибни Хәзрәҹ биринҹи шәхс иди ки Мәсумә ханымын мәзары үзәриндә бир кичик дам тикди.
Имам Ҹавадын гызы һәзрәт Зејнәб 256-ҹы илдә Мәсумә ханымын мәзары үстүндә ҝүнбәз (түрбә) тикир.
Мәзар бу шәкилдә 4 әср Әһли-бејтсевәрләрин зијарәтҝаһына чеврилиб.
Һиҹри илинин 605-ҹи илиндә Али-Мүзәффәр ханиданынын бөјүјү Әмир Музәффар Әһмәд бин Исмаилин дәстәји илә дөврүн ән јахшы усталары вә бәнналары ҹәлб едилир. Бурада һәзрәтин мәзарынын ҝүмбәзинин әтрафында әлавә тикилиләр уҹалдылыр. Ҝүмбәзин ичи каши вә мәрмәрлә бәзәдилир.
965-ҹи илдә Шаһ Тәһмасиб Сәфәви мәзар үчүн чох мүҹәлләл бир зәриһ дүзәлтдирир.
1230-ҹуилдәФәтәлиШаһГаҹарһәминзәриһиҝүмүшөртүкләбәзәтдирир. 1280-ҹиилдәһәминзәриһјенидәнбәрпаедилир.
Бузәриһ 1368-ҹиилдәјенисивәдаһамүҹәлләлииләәвәзолунур. Һазырдаханымынһәрәминдәоланзәриһозәриһдир.
ҺазырдаМәсумәханымынбариҝаһынынәтрафындаоланвәонабирләшән 4 рувваг (бөјүкзал) 3 сәһн (һәјәтвәмејдан) вар. Һәрәмин 3 минарәсивар.
СонзаманлардаМәсумәханымынһәрәмиҝенишләндириләрәк, бөјүкиҹтимаи-диниобјектләрорајаәлавәедилиб.
Диггәт: Хәбәрдәнистифадәетдикдәмәнбәјәистинадлазымдыр
