Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, 26 Нојабр Ганлы Һадисәләр барәдә бир чох тәһлил вә арашдырмалар едилмишдир. Бу арашдырмаларын һәр бирисинин өз дәјәри вардыр.
Ашағыда тәгдим едәҹәјимиз тәһлил исә, даһа ҝениш вә објективдир.
Бисмиллаһир-рәһманир-рәһим
Азәрбајҹан Республикасы узун илләрдир Һејдәр Әлијевин башлатдығы баланслашдырылмыш сијаси курс әсасында идарә олунур. “Баланслашдырылмыш сијасәт” дедикдә шәрглә гәрб, даһа чох Русија илә Америка арасында апарылан сијаси мүбадиләләр нәзәрдә тутулур. “Сијасәт” дедикдә нәзәрдә тутулан будур ки, әҝәр јерли һөкүмәт Русијаја јахынлашмаг истәдикдә Америка тәрәфи гәзәбләнирсә, онлара даһа чох имтијаз вермәк вә ја Русија чох нараһат олурса, өлкәнин ҝеосијаси, игтисади имканларындан истифадәдә она даһа чох ҝүзәштә ҝетмәк лазымдыр.
Дүнјада баш верән сон просесләр санки баланслашдырылмыш сијасәтин тәбии өмрүнүн сона чатдығыны вә Азәрбајҹан Республикасынын артыг сечим апармалы олдуғуну ҝөстәрир. Русија, јохса Америка? Гәрбә, јохса Шәргә даһа чох үстүнлүк вермәк? Бу исә тәбии ки, дөвләт үчүн чох ҹидди проблемләр јарадыр. Азәрбајҹан там олараг Русијаја сығынарса Гәрбин, әксинә Гәрбә јахынлашарса ҝениш мәнада Русијанын гәзәбинә туш ҝәләҹәк вә ҹидди проблемләрлә үзләшәҹәк. Сон һадисәләрдән сонра һәр ики тәрәф Азәрбајҹанын конкрет мөвге сәрҝиләмәсини тәләб едир. Баланслашдырылмыш сијасәтин давамы олараг өлкә президенти һәр ики тәрәфә фүрсәт вә заман лазым олдуғуну дејир, јахуд јахынлашма үчүн ҹидди сәбәбләрин әлдә олунмасыны истәјир.
Мәлум Газахыстан ҝөрүшүндән сонра Илһам Әлијев вә Владимир Путин арасында баш тутан хүсуси ҝөрүшдән сонра бир чох мәгамлар үзә чыхды. Бу ҝөрүшдә бир даһа Русија президенти Азәрбајҹан президентиндән гејд етдијимиз мөвгеји ортаја гојмағы сәрт шәкилдә истәмиш, бу тәләб әввәлки ҝөрүшләрдә сәсләнмишдир. Јенә дә Илһам Әлијев замана, јахуд әсаслы сәбәбә еһтијаҹлы олдуғуну русијалы һәмкарынын диггәтинә чатдырмышды.
Ҝөрүшдә Русија президенти Путин Илһам Әлијевә мәхфи мәлуматлар топланмыш говлуг тәгдим етмиш вә ҹидди мәсәләләри онун нәзәринә чатдырмышды. Бу говлугда ҝөстәрилир ки, Азәрбајҹан Республикасыны узун мүддәтдир Исраил идарә едир вә онларын идарәчилик мәркәзи бизим дөвләтин тәһлүкәсизлик структуру олан Милли Тәһлүкәсизлик Назирлијиндә јерләшир. Мәлум олуб ки, назир башда олмагла бүтүн гурум биләрәкдән вә ја билмәјәрәкдән Исраил тәрәфиндән идарә олунур. Даһа дәгиг десәк, республиканын чох мүһүм идарәетмә органлары онларын нәзарәтиндәдир. Амма мәркәз Тәһлүкәсизлик Назирлијинин нәздиндәдир. Гејд етмәк лазымдыр ки, бу мәсәлә президент үчүн јени мәсәлә дејилди. Елдар Маһмудов иш башына ҝәтириләндә һәмин ҝүнләрдә Исраил тәрәфиндән ҝәлән нүмајәндәләрлә ҝөрүш кечирилмиш, өлкә башчысы Азәрбајҹанын мүһүм стратежи зонада јерләшдијини, Иран кими ҝүҹлү дүшмәнлә гоншу олдуғуну јени назирин диггәтинә чатдырмышды. Һәмчинин билдирмишди ки, Иран тәрәфинин Азәрбајҹанда ҹидди мараглары вар вә Иран тәһлүкәсиндән горунмаг үчүн Исраилин 30 иллик тәҹрүбәсинә, имканларына, техники базаларына еһтијаҹлыјыг. Назирин нәзәринә чатдырылмышды ки, исраиллиләр Азәрбајҹанда Тәһлүкәсизлик Назирлијиндә бизимлә јанашы ишләјәҹәк вә бизи Иран тәһлүкәсиндән горујаҹаг. Бу тәгдимат даһа да ҝенишләниб мүәјјән олунмуш һәдди ашмыш вә нәтиҹәдә МТН Исраилин идарә етдији бир органа чеврилмишди.
Президенти нараһат едән, даһа доғрусу хәјанәт һесаб едилән бир сыра мәгамлар вар. О ҹүмләдән өзүнүн вә аиләсинин шәхси һәјаты изләнмиш, онларын бүтүн рәсми вә гејри-рәсми ҝөрүшләри, данышыглары, бизнес рабитәләри, һәтта шәхси һәјаты лентә алынмыш, һәр ҝүн ҝөрдүкләри ишләрин досјеси топланараг Исраилә тәгдим едилмишдир. Бундан әлавә мәлум олур ки, Гафгазда Исраил вә Әрәбистанын јаратдығы вәһһаби координасија мәркәзи бизим назирлијин нәздиндә јерләшир. Чеченистанда, Дағыстанда, Ҝүрҹүстанда ҝедән бүтүн просесләрин бејин мәркәзи, малијјә тәҹһизат өзәји вә координасија мәркәзләри Азәрбајҹандадыр. Бу вахта гәдәр јүзләрлә, бәлкә минләрлә сахта паспортлар Русија вә диҝәр өлкәләрин вәтәндашларына верилмиш вә онларын Ирага, Суријаја өтүрүлмәсиндә Азәрбајҹандан транзит өлкә кими истифадә едилмишдир. Бундан әлавә, өлкә дахилиндә ҝизли һәрби бирләшмәнин јарадылмасында Тәһлүкәсизлик Назирлијинин имканларындан истифадә едилмишдир. Әлбәттә, Азәрбајҹанын игтисади чархыны дајандырмаг, өлкәни игтисади ҹәһәтдән һәмишә еһтијҹлы вәзијјәтә ҝәтирмәк, диҝәр өлкәләрин малларынын сатыш базарына чевирмәк үчүн биләрәкдән игтисадијјата ағыр зәрбәләрин вурулмасы, иш адамларынын инҹидилмәси, мәгсәдјөнлү шәкилдә ишләрин дајандырылмасы вә саир һаллар мисал ҝөстәрилә биләр. Бүтүн бунлар президентә ачыгланмышдыр.
Мәтбуатдан да ајдын олдуғу кими президент Газахыстандан гајытдыгдан сонра истираһәт ҝүнү олмасына бахмајараг Тәһлүкәсизлик Шурасынын иҹласыны кечирди вә назири тәҹили ишдән чыхарды. Демәк олар ки, һал-һазырда Милли Тәһлүкәсизлик Назирлији өз функсијасыны һәјата кечирмир вә һәтта дөвләт чеврилишинә мәруз галмыш бир өлкә кими сөзү ҝедән назирлик јенидән формалашдырылыр.
Исраилин сабиг хариҹи ишләр назири, “Исраил бизим ев” партијасынын лидери Авигдор Либерманын өлкәмизә мәлум сәфәри дә мәһз президенти нәзәрдә тутдуғу тәдбирләрдән дашындырмаг мәгсәди дашыјырды. Мәлум ҝөрүшүн нәтиҹәләри һәлә дәгиг мәлум дејил. Өлкә президентинин һәлә нә дәрәҹәдә онларын гәзәбинә, тәһдидинә ҹаваб вермәси вә бу иши нә гәдәр давам етдирә билмәси ајры бәһсин мөвзусудур. Мәлум олан будур ки, өлкә президенти Исраилин һәдәләриндән ҹидди нараһатлыг һисси кечирир, өлкәдә ҹидди бөһранларын јаранаҹағына еһтимал верир вә проблемин һарадан башлајаҹағыны дәгиг мүәјјән едә билмир. Өлкә демәк олар ки, фөвгәладә вәзијјәтдә идарә едилир. Бурада гејд етдијимиз ҝизли структур јенә өз фәалијјәтинә башлајыр вә өлкә президентинә дырнагарасы мүһүм мәсләһәтләр верилир.
Әҝәр Русија дөвләтинин сифариши олараг өлкәнин Милли Тәһлүкәсизлик Назирлији дағыдылыб вә Исраилин бурадакы ҹасус шәбәкәсинә ҝүҹлү зәрбә вурулубса, бунун гаршысында онлара да бир пај вермәк лазымдыр. Јәни Гәрбин, Американын, Исралин гәзәбини сојудаҹаг бәзи ишләри ҝөрмәк лазымдыр. Мәлумдур ки, бурада конкрет тәклифләр верилир вә Исраили, Гәрби нисбәтән сакитләшдирәҹәк бәзи тәдбирләрин ҝөрүлмәси тәклифи ирәли сүрүлүр. Бу мәсәләләрлә јахындан марагланан һәр бир шәхс ҝөзәл билир ки, Исраилин өлкәмиздә ҝөрәҹәји ишләр сырасында Ирана зәрбә вурмаг, ҹәнуб гоншумузун мәнафеләрини сарсытмаг кими мүһүм мәсәләләр вар. Елә ҝөрүнтү јарадылмалыдыр ки, санки өлкәдә Ирана гаршы ҹидди тәдбирләр һәјата кечирилир. Иранын мәнафејинә зәрбә вурулур, даһа доғрусу Азәрбајҹанда Иран әлејһинә мүһарибә апарылыр. Бу мәгамда белә бир суалла гаршылашырыг: Белә бир тәдбир Азәрбајҹанын һансы бөлҝәсиндә даһа еффектив олар вә диггәти даһа чох ҹәлб едәр? Тәбии ки, Иранын даһа чох нүфузу олан бөлҝәси сечиләҹәк. Кимдән сорушсаныз, Нардаран гәсәбәсини ҝөстәрәҹәк. Демәли, Нардаранда һадисә төрәтмәк лазымдыр. Бу һадисәни ҝениш шәкилдә бүтүн дүнја иҹтимаијјәтинә ҝөстәрмәк вә билдирмәк лазымдыр ки, биз Иран-Русија иттифагынын нүфуз даирәсиндәјик, һәтта Ирана мүһарибә елан еләмишик. Беләликлә дә, Иранын бүтүн мәнафеләринә зәрбә вуруруг вә ҹидди тәдбирләр һәјата кечиририк. Нардаранын өзүнә ҝәлдикдә мөвҹуд заман вә шәраитдә бу мәнтәгәдә ҹидди бир проблем јохдур. Мәсәлән, һөкумәтә гаршы чыхан гүввәләр јохдур, һәр кәс өз һәјатыны јашајыр вә дөвләтин сијасәтинә гаршы чыхан һәр һансы бир тәшкилат ја фәрд нәзәрә чарпмыр. Демәк, һансыса ҹидди бир адамы Нардаранла әлагәләндирмәк, орада мәскунлашдырмаг вә һадисә төрәтмәк зәрурәти мејдана чыхыр. Мәсәлән, дөвләтин ҹидди проблеминә чеврилән Тале Бағыров ики дәфә һәбс олунуб, һәр дәфә һәбсдән чыхдыгдан сонра даһа сәрт вә актив шәкилдә јенидән фәалијјәтә башлајыб, һөкумәти гыҹыгландыраҹаг һәрәкәтләр, сәрт чыхышларла јадда галыб. О, һәмчинин, һөкумәтин динә гаршы олан сијасәтини сәрт шәкилдә тәнгид едир, сијаси просесләрдә мүхалифәт ҹәбһәсинә јахынлығы илә таныныр. Бу гәбилдән башга мәсәләләри дә гејд етмәк олар. Һөкумәтин онунсуз да Тале Бағыровла бағлы ҝеҹ-тез һәлл етмәк истәдији бир проблем вар. Тале Бағыров вә онун јаратдығы тәшкилат тамамилә тәсирсизләшдирилмәлидир. Неҹә дејәрләр бир ҝүллә илә ики довшан вурмаг. Һәм Тале Бағыров проблемини һәлл етмәк, һәм дә Нардаранда һадисә төрәтмәк. Шүбһә јохдур ки, кимләрсә Тале Бағыровун чеврәсинә нүфуз етди, дөвләт тәрәфиндән она ҝизли месажлар өтүрдү. “Сизи һәбс етмәк истәјирләр”, “шәһәрдә галаҹағыныз тәгдирдә сизә гаршы тәхрибатлар төрәдә биләрләр”, “ја өлкәдән чыхыб ҝетмәлисиниз, ја да өзүнүз үчүн даһа әмнијјәтли, тәһлүкәсиз бир јер сечмәлисиниз” кими тәлгинләр едилди. Тәбии ки, Һаҹыны әтрафында олан инсанларын арасында нардаранлылар да вар иди. Илк бахышдан адама елә ҝәлир ки, орада јерләшмәк даһа етибарлыдыр вә һөкумәт ән азындан индики шәраитдә Нардаранда проблем јарада билмәз. Һеч шүбһәсиз, Һаҹы Таленин Нардарана ҝетмәси, Нардаранда өз достлары илә бирҝә галмасы дөвләтин өз сијасәти иди вә мәгсәдјөнлү шәкилдә һәјата кечирилди. Нәтиҹәдә өзү дә һисс етмәдән Тале Бағырову Нардарана јөнәлтдиләр. Бунунла да мәлум һадисәнин мүгәддимәси һазырланды. (Бу барәдә ҝениш данышмаг истәмирик!)
Мәтбуатда, гејд олунур ки, һөкумәт Һаҹы Тале Бағырову һәбс етмәк үчүн чағырыш вәрәгәси ҝөндәрмәмиш, һеч бир сивил үсулдан һәмчинин, ағсаггалларын, јахын адамларынын, гоһумларынын, дин адамларынын васитәчилијиндән истифадә етмәмишдир. Һәтта полис гүввәләри кәндә ҝирәндә ади гајдада ҝирмәмиш, ораны мүһасирәјә алмамыш, гаршы тәрәфи тәслим олмаға дәвәт етмәмиш вә с. бу кими үсуллардан истифадә етмәмишдир. Шүбһәсиз ки, чох ганлы бир һадисә төрәдәрәк Һаҹы Тале һәбс олунмалы вә бунунла да јаратмаг истәдикләри ҝөрүнтүнүн елементләри ардыҹыл сыраланмалы иди. Бурада полис ишчиләринин өлүмү дә нәзәрдә тутулмушду. Бүтүн инҹәлијинә гәдәр бу һадисә әввәлҹәдән планлашдырылмышды.
Бир мәгам диггәтдән јајынмыр: Чох заман дүнјада ҹинајәт һадисәләри баш верир. Һәтта бәзән гулдур дәстәси банка һүҹум едиб инсанлары ҝиров ҝөтүрүр вә сојғунчулуг әмәлијјаты һәјата кечирир. Һадисә јеринә ҝәлән полис ишчиләри вә дөвләт мәмурлары илк олараг инсанлара елан верир, јахуд ҹинајәткарларла мүзакирәјә башлајырлар. Амма Нардаран һадисәләриндә һәтта ҹинајәткар, оғру, ган төкән вәһши инсанлара ҝөстәрилән мүнасибәт инанҹлы инсанлара ҝөстәрилмәди. Һалбуки бу инсанлар дин-иман әһлидир, ағсаггал ешидән, бөјүјә, кичијә һөрмәт едәндирләр. Ҹинајәткар дәстә һадисә төрәдәркән һөкүмәт гүввәләри илк нөвбәдә онларла данышыға ҝедир вә ган ахыдылмасын дејә бүтүн тәдбирләрдән истифадә едир. Бәзән ҝүзәштә дә ҝедирләр. Инсанларын һадисә јериндән сағ-саламат чыхмасы үчүн, һәр ҹүр шәраит јарадырлар, һәтта бәзән һелликоптер ҝәтирилир, машынлар верилир ки, онлар һадисә јериндән узаглаша билсинләр. Нәтиҹәдә ган төкүлмәсин, итки олмасын. Һөкүмәт ағыр ҹинајәт төрәдәнләрлә рәфтары белә, инанҹ әһли олан бу инсанлара гыјмады. Әмәлијјат кечирирмиш кими атәш ачараг һәрәкәт едилмишдир. Индијә гәдәр әмәлијјатын ҝөрүнтүсүнү белә иҹтимаијјәтә тәгдим етмәмишдир. Һалбуки тәбии олараг чох мүһүм һадисә баш вердикдә бу һадисә лентә чәкилиб иҹтимаијјәтә тәгдим едилир. Бүтүн бунлар олмамыш вә үстәлик һадисәјә шаһид олан мәнтәгә сакинләри баш верәнләрә лентә алмаг истәдикдә әлләриндә олан васитәләри онлардан алмышлар.
Хүласә, јерли һөкүмәт Русијанын сифариши илә өлкәдә Исраилин узун илләрдир ки, гуруб јаратдығы ҹасуслуг, јахуд Азәрбајҹан үчүн идарәетмә шәбәкәсини дағытмагла Гәрби, Американы, Исраили гәзәбләндирибсә бунун кәнарында санки Ирана һүҹум едиб, она бағлы инсанлара атәш ачараг ганыны төкүб, дин хадимләрини һәбс едиб, онлара гаршы ҝениш репрессијалара башламагла бир нөв јараладығы тәрәфин јарасына мәлһәм гојур вә бунунла да өз баланслашдырылмыш сијасәтини давам етдирир. Бир нөв өзүнүн Иран-Русија иттифагына гошулма иттиһамыны бу тәрздә рәдд едәрәк гаршы тәрәфә билдирир ки, белә олсајды биз һеч вахт Иранын мәнафејинә зидд олан аддым атмаздыг.
Амма бир нөгтәни гејд етмәк лазымдыр ки, һөкүмәтә бу төвсијәни едән Исраил тәрәфиндән президентин әтрафында јерләшдирилмиш мүшавирләр илк нөвбәдә Иран-Азәрбајҹан мүнасибәтләринә ағыр зәрбә вурмаг вә ејни заманда сон заманлар ифша олунмуш бөјүк вәһһаби-сәләфи мәркәзинә фүрсәт вермәк марағы ҝүдүр. Артыг онларын мәркәзләри вә онлары идарә едән инсанлар таныныб. Һөкүмәтин онларла мәшғул олмасына манеәчилик төрәдирләр. Бир нөв онлара фүрсәт јарадырлар ки, һөкүмәт үчүн чох ҹидди проблем јарадараг, диггәти ајры јерә јөнәлтсинләр. Онлар бу ҝүнә гәдәр ҝөрүлән ишләри горумаг үчүн лазыми јердәјишмәләри етмәји баҹармалыдырлар. Өлкәдән гачмаг истәјәндә гача билмәли, өлкәнин малијјә мәркәзләри өз имканларыны дәјишмәлидир. Бу ҝүнә гәдәр вәһһабиләрә мәхсус торпаг саһәләри, тиҹарәт мәркәзләри, банкда олан пуллар, аваданлыглар, силаһ-сурсат, сәнәдләр вә ҝөрдүкләри ишләрлә бағлы сәнәдләрин сахланылдығы архивләрин һәр биринин јери дәјишдирилмәлидир. О тәшкилат онлара бу фүрсәти јарадыб. Заһирдә ҝүја президентә Исраил үчүн ҝөрүнтү һазырланыб, әслиндә исә вәһһабиләр үчүн әлверишли фүрсәт јарадыблар ки, бу фүрсәтдән истифадә едиб даһа аз зәрбә алмаг үчүн әлверишли шәраит јарансын. Тәәссүфләр олсун ки, өлкә башчысы сәһв аддым атараг өз вәтәндашларыны, һәтта өз полисләрини гурбан вермәклә гејд етдијимиз мәкрли сијасәтин һәјата кечмәсинә разылыг верир. Ҝөрүнүр мүһүм бир һадисә баш вермәсә вә ја ајры бир фөвгәладә вәзијјәт мејдана ҝәлмәсә бу сијасәт ҝенишләнәҹәк вә тутуланларын сајы чохалаҹаг. Нәтиҹәдә сөзү ҝедән ҝөрүнтүнү тәкмилләшдирмәк үчүн даһа чох һадисәләр мејдана ҝәләҹәк.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
