Әһли Беjт (әлеjһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлиjинин вердиjи хәбәрә әсасән, Азәрбаjҹанын Фүзули вә Ҹәбраjыл раjонларынын Ермәнистан Силаһлы Гүввәләри тәрәфиндән ишғалындан 22 ил өтүр.
Фүзули раjону 23 август 1993-ҹү илдә ермәни һәрби бирләшмәләри тәрәфиндән ишғал едилиб. Үмуми саһәси 139393 һектар олан Фүзули раjонунун гәрб һиссәсиндән (50 кәнд вә раjон мәркәзи) 125368 һектар әрази һәлә дә ермәни ишғалы алтындадыр. Раjонун ишғалдан азад олунмуш әразисиндә 13 гәсәбә вә 20 кәнд вар.
Гәсәбәләрдән 12-си ишғалдан азад олунмуш әразидә jени салыныб вә мәҹбури көчкүн аиләләри мүвәггәти олараг бурада jерләшдирилиб. Һазырда әразидә 51 мин мәҹбури көчкүн мәскунлашыб. 1988-ҹи илдән башлаjан ермәни тәҹавүзүнә гаршы мүбаризәдә минләрлә фүзулили дөjүшүб, jүзләрлә раjон сакини шәһид олуб, jараланыб, иткин дүшүб. Фүзули раjону мүһарибәдә 1100-дән чох шәһид вериб, 1450 раjон сакини әлил олуб.
Ермәни ишғалы алтында олан Фүзули раjону тәбии сәрвәтләр бахымындан чох зәнҝиндир. Раjонда үмуми еһтиjатлары 58858 мин квадрат метр олан вә мишар дашы истеһсалына jарарлы истисмар олунан 2 (Дөвләтjарлы, Дилағар) әһәнҝдашы, кәрпиҹ-кирәмит истеһсалына jарарлы 11211 мин квадрат метр еһтиjатлара малик Күрдмаһмудлу ҝил, еһтиjатлары 13053 мин квадрат метр олан Гуручаj гум-чынгыл гарышығы jатаглары вар.
Раjон әразисиндә jашы 200 илдән 1400 илә гәдәр олан 11 әдәд Шәрг чинары тәбиәт абидәси кими паспортлашдырылыб вә ишғала гәдәр мүһафизә олунуб.
1960-80-ҹи илләрдә Фүзули раjонунун дағлыг вә дағәтәjи саһәләриндә һидроҝеоложи ахтарыш заманы әразидә jаjылмыш дөрдүнҹү, табашир вә jура дөврү сулу комплексләринин, еләҹә дә әразидән кечән чаjларын мәҹраалты суларынын еһтиjаты 193 мин м3/ҝүн һәҹминдә һесабланыб.
Еколоҝиjа вә Тәбии Сәрвәтләр Назирлиjинин “Ишғал олунмуш Азәрбаjҹан әразиләриндә әтраф мүһитә вә тәбии сәрвәтләрә дағыдыҹы тәсири мүәjjәнләшдирән (изләjән) оператив мәркәз”и ишғалдан сонракы дөврләрдә раjон әразисиндә тәбии сәрвәтләрин ермәниләр тәрәфиндән дағыдылмасына даир ашағыдакы фактлары ашкарлаjыб:
1. Ҝениш мешә массивләри илә өртүлү олан Дөвләтjарлы кәндиндә ағаҹлар бүтүнлүклә гырылыб.
2. Гочәһмәдли кәнд jолу боjунҹа ағаҹлар күтләви шәкилдә мәһв едилиб.
3. Јағлывәнд кәндиндә кәндарасы jолун сағ вә сол тәрәфиндәки бөjүк jашыллыглар тамамилә гырылыб.
4. 2006-2009-ҹу илләр әрзиндә раjонун 35 000 һектардан артыг әразиси ермәниләр тәрәфиндән jандырылыб.
Бу ҝүн Ҹәбраjыл раjонунун Ермәнистан Силаһлы Гүввәләри тәрәфиндән ишғалындан да 20 ил өтүр. Ермәни ишғалчылары илә дөjүшләрдә 180 нәфәр һәлак олуб. 14 нәфәр полис, 60 нәфәр мүлки шәхс дүнjасыны дәjишиб, 90 нәфәрә jахын исә әсир вә иткин дүшүб. Ҹәбраjыллылар ичәрисиндә 180 нәфәрә jахын Гарабағ мүһарибәси әлили статусу алыб, 6 нәфәр Азәрбаjҹанын Милли Гәһрәманы фәхри адына лаjиг ҝөрүлүб.
Әразиси 1050 квадрат километр олан Ҹәбраjылын Ермәнистан Силаһлы Гүввәләри тәрәфиндән тутулмасы илә 72 үмумтәһсил мәктәби, 8 хәстәхана, 5 мәсҹид, 2 музеj, 129 тарихи абидә, 149 мәдәниjjәт оҹағы ишғал алтында галыб. Һазырда Ҹәбраjыл үзрә 351 нәфәр шәһид аиләси вар. Ҹәбраjылдан олан 61100 мәҹбури көчкүн 58 раjонда, даһа чох исә Беjләган, Имишли, Сабирабад, Биләсувар раjонларында мәскунлашыб.
Зәнҝин jералты сәрвәтләрә вә тәбии ҝөзәллиjә малик Ҹәбраjыл раjонунда мишар дашы истеһсалына jарарлы вә истисмара ҹәлб едилмиш еһтиjатлары 2937 мин кубметр олан Тулус туф, үмуми еһтиjатлары 5434 мин кубметр олан Чахмагчаj, Солтанлы тикинти гуму, еһтиjатлары 296 мин кубметр олан кәрпиҹ истеһсалына jарарлы Гараҹаллы ҝил, еһтиjатлары 6644 мин тон олан семент истеһсалына jарарлы Ҝөjәрчин-Веjсәлли вулкан күлү, еһтиjатлары 1325 мин тон олан Минбашлы ҝәҹ, еһтиjатлары 5226 мин тон олан әһәнҝ истеһсалына jарарлы Ағтәпә әһәнҝдашы, еһтиjатлары 4130 мин кубметр олан Ҹәфәрабад гум-чынгыл гарышығы, еһтиjатлары 504 тон олан Саһверди jәшәм вә еһтиjатлары 1348 тон олан Чахмаггаjа халседон jатаглары вар.
Раjонда jашы 200-1600 олан 14 әдәд ири диаметрли Шәрг чинары вә диҝәр гиjмәтли ағаҹлар, һәмчинин Дағтумас кәндиндә “Дивләр сараjы” адланан мағара тәбиәт абидәси кими горунурду.
Ҹәбраjыл раjонунда республика вә раjон әһәмиjjәтли 120-дәк тарихи мемарлыг абидәси, гиjмәтли ағаҹ нөвләриндән ибарәт мешәләр, бөjүк еһтиjата малик jералты сәрвәтләр, геjри-ади флора вә фаунасы илә сечилән Диридағын өзүнәмәхсус тәбиәт ҝушәләри, минерал маддәләрлә зәнҝин су мәнбәләри ермәни ишғалчылары тәрәфиндән дағыдылараг мәһв едилиб.
2006-2007-ҹи илләр әрзиндә ермәни ишғалчылары тәрәфиндән раjонун 16 мин һектардан артыг әразисиндә jанғынлар төрәдилиб.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәjә истинад лазымдыр
