Бир нечә ил өнҹә - Доктор Мөвсүм Сәмәдовун јарымәсрлик јубилејиндә гәләмә алмышдым бу сәтирләри… О заман да ад ҝүнү әһвал-руһијјәсиндә дејилдик, буҝүнләрдә исә Һаҹынын өзүнүн руһ јүксәклијинә бахмајараг, биз тамамилә бәдбинләшдик: Бакы Апелјасија Мәһкәмәси онун 3 ил мүддәтинә Гобустан гапалы һәбсханасына ҝөндәрилмәси барәдә Гарадағ Рајон Мәһкәмәсинин әсассыз гәрарыны гүввәдә сахлады. Бүтүн чәтинликләрә бахмајараг, АИП сәдринин характери – мөвгеји, әзми, ирадәси, иманы, мүбаризәси дәјишмәдијинә вә бу сәбәбдән портрет ҹизҝиләринин дә позулмамасы үзүндән һаггында јазыланлар актуаллығыны итирмәдијинә ҝөрә һәмин мәгалә илә бир дә таныш олаг:
Мән совет гылынҹынын азаҹыг кәсәрдән дүшдүјү дөврләрдә сырф дини олмаса да, бүтүн варлығы илә мәнәви-әхлаги дәјәрләрә вә ментал хүсусијјәтләрә әсасланан бир мүһитдә доғулуб бөјүмүшәм. Рәһмәтлик анам, нәнәләрим, бабаларым намаз гылыб оруҹ тутар, хүмс-зәкат верәрдиләр. Әмр бе мәруф (јахшылыглара дәвәт) вә нәһј әз мүнкәр (писликләрдән чәкиндирмәк) аиләви мүзакирәләрин севимли мөвзусу иди. Һәр кәсин ушаглыг чағлары онун вәтәни, исти јурд-јувасыдыр, дејирләр. Һәмин илләр мәним дә јаддашымда дәрин изләр бурахыб; дүшүнҹәләримин, хатирәләримин әбәди мәскәнинә дөнүб... Атеист режимин бәзи гадағаларына, мәсҹидләри анбарлара чевирмәсинә бахмајараг, пајтахтдан чох узагларда јерләшән о мәнтәгәдә Һагг-тәаланын сонунҹу вә ән мүтәрәгги дини һәјат тәрзинә нүфуз еләмишди, һамы классик Ислама тапынмышды, инсанларын гәлбиндә иман нуру - Илаһи мәһәббәт варды, Аллаһын бирлијинә, Һәзрәт Мәһәммәдин (с) Онун Рәсулу олмасына гәлбән инаныр, буну дилдә кәлмеји-шәһадәт шәклиндә играр едир, фәрди ибадәтдә һәр һансы манечиликләрлә үзләшмирдиләр.
Лакин 1999-ҹу илдә талејин хошбәхт (тәсадүфү јох) мәнтигәујғунлуғу нәтиҹәсиндә Исламчыларла растлашмағым, өмүр јолумун Азәрбајҹан Ислам Партијасындан кечмәси, пешә фәалијјәтимин бу гурумун мәтбуат хидмәти илә бағланмасы јухарыда тәсвир олунан дүнјаҝөрүшүнә јени чаларлар – иҹтимаи-сијаси рәнҝарәнҝлик әлавә еләди. Өјрәндим ки, Гурани-кәримин ајәләринин јалныз 3 фаизи ибади имиш, галан 97 фаизи елм, мәдәнијјәт, тәбиәт, бирҝәјашајыш, әдаләт, сијасәт вә саир барәдә өјрәдир, јол ҝөстәрир. Һәмин тәшкилат васитәсилә ҝәнҹ јашларымдан гәдим Азәрбајҹанымызын бир чох ҝушәләрини, мүсәлман дүнјасынын мүхтәлиф бөлҝәләрини ҝәздим, фәргли дүшүнҹә тәрзи, ҝејим, мәтбәх, адәт-әнәнәләрлә таныш олдум. Һеч заман азалмајаҹаг газанҹым исә бөјүк шәхсијјәтләрлә үнсијјәтим, сәрһәдләримиз дахилиндә вә кәнарда Аллаһы хатырладаҹаг хејли сајда достлардыр.
АИП-ин тәмәли Һаҹы Әликрам Әлијев, Һаҹы Вагиф Гасымов вә Һаҹы Һаҹыаға Нури тәрәфиндән гојулса да, мән ишә башлајанда зиндан һәјаты јашајырдылар; сәдр Һаҹы Мүзәффәр Ҹәбрајылзадә иди - ҝөзәл инсан, тәҹрүбәли дин алими. Сонра онлар да азадлыға говушдулар, партија рәһбәрлијиндә тәмсил олундулар, һәрәси бир аләм, әсл ел ағсаггалы кими хатиримдә галыб, нечә илләрин кин-күдурәтини арадан галдыраҹаг, ган давасыны дајандыраҹаг нүфузлары, һөрмәтләри варды. Аллаһ дүнјасыны дәјишәнләрә гәриги-рәһмәт еләсин, мүхтәлиф вахтларда өлкәмиздәки Ислам һәрәкатынын башында дурдулар вә ҝәнҹләрин, ишин кејфијјәтини јүксәлтмәјин хејринә вәзифәләриндән истефа вердиләр. Үмумијјәтлә, Азәрбајҹанын сијаси кулуарларына де-факто истефа мәдәнијјәтини АИП ҝәтириб, десәм, јәгин ки, кимсә мәнимлә мүбаһисәјә ҝиришмәз.
2007-ҹи илдән исә сијаси гурума Мөвсүм Сәмәдовун лидерлији дөврү башланды ки, сентјабрын 4-дә 50 јашы тамам олан бу шәхсијјәт вә дөврү барәдә бир гәдәр ҝениш сөһбәт ачмаг нијјәтиндәјәм. Тәкҹә о сәбәбдән јох ки, вахтилә бирҝә чалышмышыг (артыг, мән һәмин гурумда јохам). Јалныз онунҹун дејил ки, Һаҹы гондарма иттиһамларла һәбсханаја салыныб (Аллаһ ҹәми мәһбусларын гапысыны ачсын). Ән әсасы бир мәгама ҝөрә ки, садәҹә о, һаггында данышылмаға, ҹәмијјәтә тәгдим едилмәјә, ҝениш күтләләрә таныдылмаға (өзүнүн буна еһтијаҹы јохса да) лајигдир, вәссалам.
О заман АСДП-нин гәрарҝаһында баш тутан конфранс, чыхышлар, М.Сәмәдовун сәсләрин мүтләг әксәријјәтини топламасы вә нитги илә мүшајиәт олунан сәһнәләр инди дә ҝөзләримин гаршысындадыр. Јени сәдрдән ҝөзләнтиләр бөјүк иди – Ислам Партијасы мүәјјән мејлләнмәләр, гејдијјат, просесләрдә ҝерилик, сечки уғурсузлуглары нөгтеји-нәзәриндән һаглы-һагсыз тәнгидләрә туш ҝәлирди. Исламын адыны дашыјан бир сијаси гурума ајры-ајры вахтларда ја дини елмләрдән узаг сијасәтчи, ја да иҹтимаи һәјатдан тәҹрид олунан Илаһијјатчы рәһбәрлик еләмишди вә саир. Һаҹы Мөвсүм илк ҝәлишиндәҹә аз гала бәдбинлик учурумуна јуварланаҹаг инанҹлы кәсимдә руһ јүксәклији формалашдырмағы, бу дүшәрҝәдәки хырда ихтилафлара сон гојмағы, АИП-и сијасәт вә илаһијјат ганадлары илә пәрвазландырмағы баҹарды. Бәли, јарандығы ҝүндән гапылары һамынын – бүтүн вәтән, дин, халг, мәнәвијјат тәәссүбкешләринин үзүнә ачыг Исламчыларын сијаси тәшкилаты даим радикализмдән узаг, “о кафирдир, бу мүртәддир” гјмәтләндирмәсини јахына бурахмадан фәалијјәт ҝөстәрмишди. Амма ҝәлин ҝизләтмәјәк, даһа чох Шәрг дәјәрләриндән гидаланан бир тәсисатын Гәрб әһвали-руһијјәсинин һөкм сүрдүјү ҹәмијјәтә аддым-аддым интеграсијасы мәһз јени рәһбәрин узагҝөрәнлији вә мәгсәдјөнлү әмәли ишләри нәтиҹәсиндә мүмкүнләширди.
М. Сәмәдов характерҹә тәвазөкар адамдыр, өтән мүддәт әрзиндә сөзләриндә вә һәрәкәтләриндә бир дәфә дә олсун һәр һансы “мән”ә, “его”ја раст ҝәлмәдим, биринҹи шәхсин тәкиндә данышмаг мәҹбуријјәтиндә галанда исә сәсини лап јавашыдар, өзүнү “бәндеји-һәгир” адландырарды. Медиаја вердији һәдсиз өнәм, КИВ-ләрлә әлагәни јүксәк дәјәрләндирмәси, журналистләри шәхсән гәбул еләмәси, гәзетләрдән, сајтлардан үнванланан суаллары бирбаша ҹавабландырмасы белә, бу хүсусијјәтинә көлҝә салмырды. Чүнки үзәринә Һагг јола бәләдчилик, Әдаләтин бәрпасына көмәк, Һәгигәтин дүзҝүн чатдырылмасы кими чәтин вә әһәмијјәтли миссија ҝөтүрмүшдү. Билирди ки, 70 иллик “гырмызы империја”нын әсарәтиндән чыхан вә батил идејаларын ахышдығы өлкәдә классик динин тәблиғиндән өтрү трибуна лазымдыр, һәмин күрсүнүн ролунда исә ја минбәр иди, ја да мәтбуат. Онда бир натиглик габилијјәти варды, Ислами мәнтиг вә фәлсәфәдән чыхыш етмәси гыса мүддәтдә аз сөзлә фикирләрини әсасландырмаға имкан верирди. Јадымдадыр, тез-тез офисә һакимијјәтә вә мүхалифәт дүшәрҝәсиндәки рәгибләрә јахын гәзетләрин јөндәмсиз, тәхрибатчы суалларла јүкләнмиш мүхбирләри тәшриф бујурар вә өзләри дә билмәдән Һаҹы Мөвсүмүн ҹазибәсинә, сеһрли аурасына дүшүрдүләр. Беләҹә, сәмимијјәти, дүрүстлүјү, сәррастлығы илә һәмсөһбәтинә сирајәт етмәклә гәншәриндәкинин арзуолунмаз фикирләрини дә “зәрәрсизләшдирәрди”. Нәтиҹәдә өјрәдилмиш, АИП-и “јыхыб сүрүмәјә” ҝәлмиш јазар ән пис һалда бәдхаһ нијјәтиндән дашынар, јахуд да тамам фәргли мәгалә илә чыхыш едәрди.
Өмрү боју Илаһи разылығы газанмаг үчүн чалышан, дүнјаја ахирәтин тарласы кими бахан бу азад, ҹәсарәтли, ләјагәтли бәндәнин вүҹудунда јалныз Аллаһ хофу өзүнә јер тапмышды. Һәрдән отағына дахил олуб Гурани-кәримдән хүсусилә Гијамәт ҝүнү, хилгәтин Халиги гаршысында имтаһан мәсәләләри илә бағлы ајәләри охудуғу заман көврәлдијини, јарпаг тәки титрәдијини ҝөрүрдүм. Һәзрәт Пејғәмбәрин, Әһли-Бејтин, сәһабәләрин, дин алимләринин шәрафәтли һәјат вә фәалијјәтини өрнәк сајыр, Ислам тарихинин гәһрәманлыгларла долу сәһифәләриндән нә бојда руһланырдыса, фаҹиәли мәгамлары, Һагг јолчуларынын мәзлумијјәтини јада саланда бир о гәдәр көврәлир, ҝөз јашларыны сахлаја билмирди. Онун ибадәти дә улу Јараданла мүбһәм үнсијјәт, ҝизли рази-нијаз шәклиндә иди. Вәкил Анар Гасымлы һәбсханадакы ҝөрүш заманы һәмин епизодлардан бирини белә хатырлајыр: “Әјләшдик. Чај ҝәтирдиләр. Мән ичдим. Һаҹы исә әлини стәканын үзәринә гојуб нараһат олмамағы, там сојумасыны ҝөзләдијини сөјләди. Беләҹә, сөһбәтимиз хејли чәкди. Һәмин мүддәтдә һисс еләтдирмәсә дә, сонракы ҝөрүшләрдә билдим ки, оруҹ тутур. Рамазан ајы да дејилди...”
Һаҹы Мөвсүм дәјанәтини, мөвгејини, гәтијјәтини зинданын сојуг диварлары арасында да сарсыда, дәјишә, сындыра билмәдиләр. О нә сусду, нә бағышланма диләди, нә дә дедији сөзү дәјишди. Елә милјонларын таныдығы вә севҝи бәсләдији Өзү – Танрынын садиг бәндәси олараг галды.
Нә истәјирди Һаҹы Мөвсүм вә нәјә ҝөрә мәмурларын гәзәбинә ҝәлиб әсассыз јерә белә бир ҹәзаја мәһкум олунду? 20 ил габаг дејирди ки, БМТ-нин иллик саммитиндә Азәрбајҹанын әрази бүтөвлүјүнә сәс вермәјән өлкәләр АТӘТ-ин Минск Групу чәрчивәсиндә Гарабағын талејини әдаләтли һәлл едә билмәзләр, бу ҝүн һакимијјәт дә белә гәнаәтә ҝәлиб. Сөјләјирди ки, башдан ајаға ҝүнаһа, чиркаба, коррупсијаја булашмыш мәмур ордусу халгын малыны чапыб талајыр, “Бејнәлхалг Банк иши”нә вә диҝәр малијјә махинасијаларына ҝөрә онларла саһибкар ичәри салыныб, јүзләрлә адам диндирилир, ахтарышдадыр, сүмүрүлән милјонларса гајытмыр ки, гајытмыр. Билдирирди ки, “Авровизија” типли мусиги јарышмалары милли-мәнәви дәјәрләрә зиддир, бәдхәрҹликдир, һансыса глобал дәрдимизә дәрман ола билмәз, сичанлар ојнашан бүдҹә вә үздәнираг Кончита рүсвајчылығынын тимсалында һамымыз бунун шаһидијик. Истәјирди ки, соврулуб апарылан тәбии сәрвәтләримизин әвәзиндә суперҝүҹләр һагг сәсимизә сәс версинләр, Ермәнистаны тәҹавүзкар дөвләт кими танысынлар, сон вахтлар бејнәлхалг аләмдә тәкләнмәјимиз бу саһәдә дә конкрет иш ҝөрүлмәдијини, удуздуғумузу ҝөстәрир вә саир.
Бәли, һәјатда баш тутан һәр шеји бөјүк Јараданын тәгдири сајан вә буна ҝөрә шүкранлыг һисси јашајан әзиз достумуз, зиндан талејини дә, исти јувасындан, доғмаларындан узагда 50 јашынын тамамыны да Илаһи мәсләһәт һесаб едир. Лакин һәмин јубилеј Азәрбајҹанын, реҝионун һүрријјәтә, рөвшәнфикирлијә, тәрәггијә, шүурлардакы ингилаба дәјәр верән; зүлмлә, һарамла, таланла, јалтаглыгла, көләликлә барышмајан; Аллаһа, динә, мүгәддәсата мәһәббәт бәсләјән һәр бир сакининин үрәјиндә, аиләсиндә, обасында хүсуси тәнтәнә илә кечирилир.
Әлли јашын мүбарәк, Һаҹы Мөвсүм, Аллаһ тезликлә сәнин вә бүтүн һәбсханадакыларын гапысыны ачсын, иншаллаһ!
Гурбан Ҹәбрајыл
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
