Әһли Бејт (әлејһимус сәлам) -АБНА- Хәбәр Аҝентлији- Дүнја мәтбуатында АБШ президенти Обаманын Ҹәнаб Рәһбәр Ајәтуллаһ Хаменеијә мәктуб јазмасы һадисәси мүзакирә олунмагдадыр. Мәшриг Информасија Аҝентлији дүнја мәтбуатында ҝедән мәгаләләри арашдырараг бу мөвзуја хүласә шәкилдә нәзәр салыр.
***
АБШ Конгресинин веб сајты Иран Ислам Республикасына мүхалиф гүввәләрин Ағ Ев тәрәфиндән дәстәкләндији барәдә мәлумат јајыб. Ислам дөвләтинә мүхалиф террорчу груплар АБШ тәрәфиндән сијаси мүхалифәт кими һимајә олунур. Ағ Ев бу груплары дәстәкләмәклә нүвә данышыгларында Ирана тәзјиг имканларыны артырмаг истәјир. “Һил” интернет сајты јазыр: “Гәрб, Мәдәни Ҹәмијјәт Лајиһәсини ҝүҹләндирмәклә нүвә мүзакирәләриндә истәдији нәтиҹәни әлдә едә биләр. Ирана тәзјигләрдә бу лајиһә ҝүҹлү тәсирә маликдир. Мәдәни Ҹәмијјәт дедикдә лајиһәдә бүтүн сијаси груплашмалара азадлыг верилмәси нәзәрдә тутулур. Бу груплар Гәрб тәрәфиндән һимајә олунур. Биз мәгсәдә чатмаг үчүн Иран дахилиндә мүттәфиг груплары ҝүҹләндирмәлијик. Нүвә проблеминин һәлли үчүн тәкҹә санксијалар бәс етмир. Мәдәни Ҹәмијјәт Лајиһәси бизи мәгсәдләримизә даһа чох јахынлашдырыр.”
АБШ Конгресинин интернет мәркәзи јазыр: “Тәдриҹи шәкилдә иттифагларын, синдикатларын, пешәкар грумларын, инҹәсәнәт грумларынын, фәһлә бирликләринин јарадылмасы ҝөстәрди ки, Иранда Мәдәни Ҹәмијјәт Лајиһәси һәјата кечирилә биләр. Биз нә јолла олур олсун ҹәмијјәти ҹидди нәзарәтдә сахлајан тәшкилатларын ролуну азалтмалыјыг. Бизим бу истәкләримиз тәрәфдарлар газанса да, әһәмијјәтли аддым атмаг олмур. Мәсәлән, тәһсил назири университетләрдән чыхарылмыш шәхсләрин ҝери гајтарылмасыны тәләб етсә дә, бу тәләб онун сијаси нүфузуна зәрбә вурду.”
Һил јазыр: “Бунунла мәсәлә битмир. Чапы дајандырылмыш китаблара јол ачылмасы, кино евинин тәшкили, јазычылар бирлијинин јарадылмасы мүһүм мәсәләләрдир. АБШ вә Авропанын хариҹи сијасәти Иран Ислам Ҹүмһуријјәтинин маневр имканларыны азалтмаг үчүн Мәдәни Ҹәмијјәт Лајиһәсини һәјата кечирмәкдир. Еһтијатлы олмалыјыг ки, дипломатик гапылары үзүмүзә бағламыш Буш сијасәтләри бир даһа тәкрарланмасын. Дипломатик каналлары ишә салмагла биз мәдәни ҹәмијјәтин ифратчыларла гаршыдурмада ҝүҹүнү артыра биләрик.”
Американын Факс Нјус шәбәкәси бу ҝүнләрдә ады Гәрб мәтбуатында чох һалланан ҝенерал Гасим Сүлејманинин Ираг һәрбчиләринә шәһадәт тәлими кечмәсиндән јазыр. Факс Нјус ИШИД-лә мүһарибә мөвзусуна тохунараг јазыр: “Өтән һәфтә ИШИД гүввәләри ҝери чәкилдији заман Ираг ордусу гәләбәни гејд етди, Ираг телевизијасы танкларын парадыны нүмајиш етдирди. Дөјүш мәнтәгәсиндә ИШИД-ин әлиндә олан инзибати биналарда Ираг ордусунун әскәрләри мөвге тутмушду. Бу тәсвирләр арасында ИШИД үзәриндә гәләбәнин әсас сәбәбкары сајылан Иран ҝенералы Гасим Сүлејманинин дә симасы ҝөзә дәјирди. Шиә партизан груплары ИШИД-ин сүнни кәндләриндән чыхарылмасында бөјүк рол ојнајыб. Партизан групун рәһбәрләриндән бири “Асошејтед Пресс”ә дејиб ки, СЕПАҺ вә Һизбуллаһ һәрби тәлиматчылары ИШИД-лә дөјүш хәтти боју өн сырададырлар вә 7 мин дөјүшчүјә тәлим кечирләр.”
Ираг орду команданларындан бири дејиб: “Гасим Сүлејмани сон әмәлијјат планларыны 3 ај өнҹә һазырламышды. Пајтахтын ҹәнуба доғру 50 км-лијиндә јерләшән мәнтәгә Кәрбәла зәвварларынын өтүб кечдији јолдур. Ливан Һизбуллаһ тәлиматчылары Бағдадын шималындакы гүввәләрә тәлим кечир. Дөјүшдә Һизбуллаһын иштирак едиб-етмәдији мәлум дејил. Иран СЕПАҺ-ынын бир голу олан Гүдс Гүввәләри узун мүддәтдир шиә һәрбчиләрә тәлим кечирләр. Ираг орду команданлары вә сијасәтчиләр Гүдс команданы Сүлејманини “ҹәсур” кими вәсф едир вә дејирләр: “Сүлејмани өн хәтдә, ән тәһлүкәли зонада зиреһли ҝејимдән истифадә етмир. Сүлејмани бизә өлүмә һәјатын башланғыҹы кими бахмағы өјрәдиб.”
АБШ тәдгигат институтларындан биринин рәиси Мајкл Синг билдирир ки, Иранын стратеҝијасыны һеч бир јолла дәјишмәк мүмкүн олмајыб. Вашингтон институтунун рәиси олан бу шәхс Wалл Стреет журналына дејиб: “Бәзи мәлуматлара әсасән, Иранла АБШ арасында ҝәрҝинлик азалыр. Амма Иран стратеҝијасы үзәриндә мөһкәм дајаныб. АБШ-ын сон илләрдә фәалијјәти буна јөнәлиб ки, Теһраны ҝүҹ дилиндә данышмагдан чәкиндирсин. Амма белә ҝөрүнүр ки, Иран сөз саһиби олдуғуну кәнара гојмаг фикриндә дејил. Иран әввәлки кими Ливан Һизбуллаһыны һимајә едир, Јәмәндә Һусичиләрә дәстәк верир, ҺӘМАС вә бу гәбилдән олан радикал груплары дәстәкләјир. Иранын Ирагда нүфузу артмагдадыр. Иран ачыг-ашкар Ирагын радикал шиә групларыны һимајә едир. Бу исә Обаманын сијасәтләринә зиддир. Суријада исә АБШ-Иран гаршыдурмасы даһа ҝүҹлүдүр. Ағ Ев Бәшар Әсәдин ҝетмәсинә, Теһран онун галмасына чалышыр. Иран Суријаја һәрби тәлиматчылар ҝөндәрир, бу өлкәдәки орду бирләшмәләрини дөјүшә һазырлајыр. Иран Американы ИШИД-и јаратмагда иттиһам едир. Белә ҝөрүнүр ки, Иран Американын стратеҝијасыны дәјишмәкдәдир.”
“Telegraph” гәзети Конгресә сон сечкиләрдә Демократларын мәғлубијјәтиндән јазыр. Бунун сәбәби кими Буш дөвләтинин игтисадијјат вә хариҹи сијасәтдә уғурсузлугларынын давам етдирилмәси ҝөстәрилир. Обама 2012-ҹи илдә Рузвелтдән сонра ики сечкидә ардыҹыл сәс газанмыш илк демократ президент олду. Амма 2 ил өтмәмиш онун рејтингинин ҝүҹлү шәкилдә ашағы ендији нәзәрә чарпыр. Икинҹи дүнја мүһарибәсиндән сонра икинҹи президентлик дөврүндә јалныз Буш Обамадан нүфузсуз олуб. Бәс Обаманын рејтингинин сүрәтлә енмәсинин сәбәби нәдир? Бунун әсил сәбәби кими өлкәдәки игтисади бөһран ҝөстәрилир. Сечиҹиләр вә сијасәтчиләр вәзијјәтин һәр ҝүн писләшмәсиндә Обаманын сијасәтләрини тәсирли сајыр.
Обаманын дөврүндә 10 милјона јахын иш јери ачылыб, ишсизлик бөһрандан сонра илк дәфә 6%-дән ашағы ениб. Сәһм базарынын вәзијјәти јахшылашыб. Тәәссүф ки, јени иш јерләри аз маашлы вә нөвбәлидир. Белә иш јерләри инсанларын еһтијаҹларыны тәмин етмәк ҝүҹүндә дејил. Америкада ишсизләрин әксәријјәтинин јашы 37-дән ашағыдыр. Бир дәфә иш јерини итирәнләр артыг иш ардынҹа ҝәзмир. Нәтиҹәдә аиләнин орта ајлыг ҝәлири 2008-ҹи иллә мүгајисәдә даһа ашағы дүшүб. 54% америкалы бу фикирдәдир ки, игтисади бөһран давам едир вә вәзијјәт писләшмәкдәдир.
Ағ Евин Украјнадакы мәғлубијјәтләри тәсирсиз өтүшмәјиб. Президентләр адәтән рејтинги ашағы дүшәндә диггәти хариҹи проблемләрә јөнәлдирләр. Амма Обама бу иши ҝөрмәклә даһа да нүфуздан дүшдү. Експертләр дүшүнүр ки, бөһранларын сүрәти Обаманын реаксијаларынын сүрәтиндән гат-гат бөјүкдүр. Путинин Украјнаја тәҹавүзү, Чинин ҹәнуб дәнизинә әл узатмасы, Америкаја гејри-гануни миграсија, Суријада вә Ирагда ИШИД-ин әмәлијјатлары Обаманын нүфузуна јалныз зәрбә вуруб. Бу һадисәләр сырасында бир чох уғурсузлуглар бирбаша Ағ Евин сијасәтләри илә бағлыдыр.
Хариҹи мәтбуатда јер алан мөвзулардан бири дә Иранын дахили мәсәләләридир. Хариҹи мәтбуат Иранда дахили вәзијјәти ҝәрҝин ҝөстәрмәклә бир нөв Ағ Евин сијасәтини јүрүдүр, диггәти АБШ-ын проблемләриндән јајындырыр. Бу мөвзулардан бири рәһбәри сечән Хибрә мәҹлиси илә бағлыдыр. Ислаһатчылары өзүнә мүттәфиг ҝөрән Гәрб һәтта Хибрә мәҹлисинә онларын башчылыг етмәси интизарындадыр. Амма ислаһатчыларын сөзчүсү сајыла биләҹәк Садиг Зибакәлам дејир ки, ислаһатчыларда белә бир ҝүҹ јохдур. Зибакәламын сөзләринә ҝөрә ислаһатчыларын намизәди олса белә Нәзарәт Шурасы онлара јахын шәхсин бу поста јијәләнмәсинә имкан вермәз. Мүхтәлиф дөврләрдә Хибрә мәҹлисинә Ајәтуллаһ Мишкини, Ајәтуллаһ Һашими, Ајәтуллаһ Мәһдәви Кәни башчылыг едиб. Ислаһатчылар бу мәҹлисдә пост тутмаға мараглы олсалар да онларын Гәрбә мејли буна мане олур.
Иранда Имам Хомејни (р) хәттинин давамчылары һәлә ки, ингилаби руһијјәсини итирмәјиб вә өлкәдәки вәзијјәтә нәзарәт едир. Өлкәдә бир рәсми, бир нүфузлу шәхс АБШ вә Гәрблә мүнасибәтләрдә һәдди ашдыгда ҹидди реаксија илә гаршылашыр. Кәрбәла һадисәләринин илдөнүмү ҝүнләриндә һәр јердә дөврүн Шимрини таны шуарынын јајылмасы бунун дәлилидир. Әксәр хүтбәләрдә бу мәсәлә ишыгландырылыб вә Америка илә јахынлашмаг истәјән бүтүн гүввәләрә ҹидди месаж верилиб. Әлбәттә ки, натигләр өз чыхышларында бу ҝүнүн Мүавијәси, Језиди, Шимри, Өмәр Сәдинин адыны чәкмирләр. Амма Иранда ингилаба сәдагәт АБШ-а мүнасибәтлә өлчүлүр вә дејилән сөзләрдән һәрә өз пајыны ҝөтүрүр.
АБШ Сенатына сечкиләрдә Республикачыларын гәләбәси Обаманы пис вәзијјәтдә гојду. Һансы ки, експертләр Демократларын мәғлубијјәтини прогнозлашдырырды. Хәбәрдарлыг едилирди ки, Обама үчүн һансыса ҹидди гәрар чыхармаг бундан сонра асан олмајаҹаг. Бу ҝүн Обама Ҹәнаб Рәһбәр Ајәтуллаһ Хаменеијә шәхсән мүраҹиәт етмәк иттиһамы илә үзләшиб. Тәзјигләр бу вахта гәдәр ҝөрүнмәмиш ҝүҹдәдир. Һансы ки, мәлуматын дүзҝүн олуб-олмамасы тәсдигләнмәјиб. Хәбәр Wall Street журналында чап олунан ҝүн Авропа рәсмиләриндән бир нечәси Обамаја Иранла бағлы хәбәрдарлыг едиб.
Хәбәр гыса олса да тәһлилләр бир о гәдәр ҝениш олуб. АБШ вә Гәрб мәтбуатында јајылан хәбәр бундан ибарәт олуб ки, Обама Ајәтуллаһ Хаменеијә ҝизли мәктуб јазыб. Бу да билдирилир ки, Обама ИШИД вә диҝәр террорчу групларын мәһви үчүн Ајәтуллаһ Хаменеидән көмәк истәјиб. Wall Street јазыр ки, Обама Иранла АБШ арасында мүштәрәк мәнафеләрин олдуғуну Ајәтуллаһ Хаменеинин нәзәринә чатдырыб. Гәзет јазыр ки, Обаманын мәгсәди һәм ИШИД-ә гаршы көмәк алмаг, һәм дә нүвә мүзакирәләринә мүнасибәтдә Ајәтуллаһ Хаменеинин разылығыны газанмаг олуб. Гәзет вурғулајыр ки, бу мәктуб Иранын реҝиондакы нүфузунун гәбул едилмәси мәнасына ҝәлир. Мәлуматда билдирилир ки, Обама мәктуб мөвзусуну Әрәбистан, БӘӘ, исраилли мүттәфигләри илә разылашдырмајыб. Обама илк дәфә дејил ки, белә иттиһамла үзләшир, сөһбәт дөрдүнҹү мәктубдан ҝедир. Бу артыг 4-ҹү иттиһамдыр вә тәсдигләнмәсә белә Иранын нүфузуна хидмәт едир.
Мәлумат елә бир вахтда јајылыб ки, Ағ Ев сөзчүсү белә бир мәктубун мөвҹуд олмасыны тәсдигләјә билмәјәҹәјини дилә ҝәтириб. Сөзчү дејиб: “Мән президентин истәнилән бир дөвләт рәһбәри илә јазышмалары барәдә сөз дејә билмәрәм. Сөзчү вурғулајыб ки, Ағ Евин Ирана мүнасибәтләри дәјишмәјиб, ики өлкә арасында ИШИД-ә гаршы һәмкарлыг мөвҹуд дејил. АБШ ИШИД-лә бағлы мәлуматларыны Иранла бөлүшмәјәҹәк. Сөзчү гејд едиб ки, јалныз нүвә мүзакирәләри кәнарында ИШИД-лә бағлы сөһбәтләр баш тутуб.
Мәктубла бағлы галмагаллар ҝүҹләндији бир вахтда Обама сон бәјанатында мараглы ифадәләр ишләдиб. Бәзиләри бу бәјанаты Американын мәғлубијјәти кими дәјәрләндирир. Обама чыхышында Иран үзәринә ҝәләркән дејиб ки, Иран АБШ-ын тәклифләрини гәбул етсә о Конгреси разы салаҹаг. Обаманын бу чыхышы тәбии ки, Республикачылар, јәһуди лоббиси вә Исраили өзүндән чыхарыб.
Иранда ислаһатчылара јахын дөвләт рәсмиләринин бәзиләри бу фикирдәдир ки, АБШ-да Иранла јахынлашмаг истәјән мөтәдил бир ҹинаһ вар. Онлар Обама вә Керринин бу ҹинаһа аид олдуғуну иддиа едирләр. Бу иддиаларла АБШ-ла данышыгларын давам етдирилмәсини, һәтта бәзи мәгамларда ҝүзәштә ҝедилмәсини мүнасиб сајырлар. Онларын нәзәринҹә бу фүрсәт әлдән чыхса вә Республикачылар һакимијјәтә ҝәлсә мүнасибәтләрдә ҝәрҝинләшмә артаҹаг вә дипломатик данышыглар ҝүндәмдән чыхаҹаг. Һәтта Ирана гаршы һәрби әмәлијјатлар мөвзусунун ҝүндәмә ҝәләҹәјини прогнозлашдырырлар. Әслиндә исә бүтүн бу дејиләнләр мөвҹуд шәраитлә тәсдигләнмир вә сазишчиликдән башга бир шеј дејил. Нә АБШ, нә дә Иран ҹәмијјәтиндә бу бахышлар үчүн аргумент тапмаг олар.
Обама Конгрес сечкиләриндә мәғлубијјәтдән сонра нөвбәти дәфә Ираны нүвә силаһы һазырламагда иттиһам етди. О, Руһани дөвләти илә мүзакирәләрә истәмәдән ҝетдијини деди вә разылашманын олмамасыны пис разылашмадан даһа мүнасиб дәјәрләндирди. Суал јараныр ки, Обама дүшдүјү вәзијјәтдән чыхмаг үчүн нә едәҹәк? Сенат вә Конгресдә мәғлубијјәтдән сонра Обаманын Ирана јахынлашмагдан башга јолу галмајыб. “Вәтән-е Емруз” гәзетинин јаздығы кими Иран Обама үчүн гуртулуш адасыдыр. О һәр шеји удузуб. Һәтта Демократлар бүтүн мәғлубијјәтләрә ҝөрә Обаманы мүгәссир сајыр. Президентлик дөврүндән галан ики илдә Обама илә ҹидди һесаблашмалар ҝөзләнилир. Онун хариҹи сијасәти бүтүн Американы гәзәбләндириб. Америкалылар дүшүнүр ки, Обаманын тәгсири уҹбатындан Украјна һадисәләриндә Америка тәһгир олунуб. Обаманын Суријаја һүҹумла бағлы сәс-күјлү бәјанатларындан сонра кимсә онун сөзүнә инанмыр. Обаманын сијасәтләри АБШ-ын дахилиндә дә уғурсузлуға дүчар олуб. Сәс-күјлү сәһијјә вә үмуми сығорта лајиһәси демократлара ән бөјүк зәрбә иди. Һазырда Обаманын нүфузу 2008-ҹи иллә мүгајисәдә чох ашағыдыр. Һәтта әрәбләр ону зәиф президент сајыр.
Faynenşel-Tayms Гүдс Гүввәләри команданы ҝенерал Сүлејманини милли гәһрәман, Ајәтуллаһ Хаменеинин садиг дөјүшчүсү адландырыр. Британија мәтбуаты Гасим Сүлејманинин өн хәтдә мүбаризәсиндән јазыр: “Америкалыларын сон вахтлар гара сијаһыја әлавә етдији ҝенерал Сүлејмани мәнтәгәдә милли гәһрәман кими таныныр. Иран ҝенерал Сүлејманинин васитәси илә өз нәзарәт чеврәсини ҝенишләндирир. 57 јашлы ҝенерал дүнја мәтбуатынын диггәт мәркәзиндәдир. Иранда һәтта ислаһатчылар ону гејри-бәрабәр дөјүшләрин гәһрәманы адландырыр. Гасим Сүлејмани Ајәтуллаһ Хаменеијә садиг бир дөјүшчүдүр. О Рәһбәрин ҝөстәришләри әсасында һәрәкәт едир. Ираг, Ливан, Сурија, Әфганыстандакы ҝәрҝинликләрин Ирана јолу үзәриндә дајанан Сүлејманидир. Американын реҝионда нүфуздан дүшмәсинин әсас сәбәбкары Гүдс команданыдыр. Гасим Сүлејмани Исраилә гаршы әмәлијјатлара јардым ҝөстәрир, Мүгавимәтә јол ачан Әсәдә дәстәк верир. Бу шәхс һеч бир сијаси ганада бағлы дејил, һәјатында һеч бир гаранлыг нөгтә јохдур. Експертләрдән бири јазыр ки, Ајәтуллаһ Хаменеи ҝенерал Сүлејманијә Америкаја һүҹум етмәк әмри версә, о бир ан да јубанмајаҹаг. О өз дөјүшчүләри илә бирликдә Али Команданын ихтијарындадыр.
Диггәт: Хәбәрдән истифадә етдикдә мәнбәјә истинад лазымдыр
